Niski przychód pozwoli płacić mniej przez cały rok

Warto zauważyć, że ulga nie dotyczy składek na ubezpieczenie zdrowotne. Podobnie jak w przypadku preferencyjnych składek przez pierwsze 24 miesiące składka ta musi być opłacana w pełnej wysokości.

Jakie ulgi dla prowadzących działalność ©℗

➊ Działalność nieewidencjonowana (art. 5 prawa przedsiębiorców)

Nie ma żadnych składek.

➋ Ulga na start (art. 18 prawa przedsiębiorców)

Tylko składka zdrowotna.

➌ Preferencyjne składki (art. 18a ustawy systemowej)

Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne wynosi 30 proc. minimalnego wynagrodzenia.

➍ Obniżone składki (art. 18c ustawy systemowej)

Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne wynosi od 30 proc. minimalnego wynagrodzenia do 60 proc. przeciętnego wynagrodzenia.

Miesięczny limit nieważny

Granica dozwolonego przychodu dotyczy całego roku. Jest obniżana, gdy działalność była prowadzona krócej

Prawo do obniżenia składek będą mieli ci przedsiębiorcy, których przychód roczny w poprzednim roku nie przekraczał 30-krotności minimalnego wynagrodzenia. Uzależnienie skorzystania z ulgi od przychodu, a nie dochodu, to główny przedmiot krytyki. Wskazywano, że bez uwzględnienia tak istotnego czynnika, jak koszty prowadzenia działalności, ulga nie zostanie skierowana do osób, które jej potrzebują. Taka konstrukcja przepisów faworyzuje osoby, które przy swojej działalności ponoszą minimalne koszty. Takimi osobami są przede wszystkim wykonujący pracę umysłową, w tym samozatrudnieni, którzy świadczą usługi tylko jednemu podmiotowi.

Roczny przychód przedsiębiorcy nie może przekroczyć 30-krotności minimalnego wynagrodzenia, a więc można powiedzieć, że miesięcznie nie może być wyższy niż 2,5-krotność. Jednak, co ważne, liczy się przychód roczny, a nie miesięczny. Jeśli przychód ulega wahaniom, to nie ma znaczenia, że przez kilka miesięcy przychód jest wyższy niż 2,5-krotność. Średni miesięczny przychód będzie potrzebny do obliczenia nowej podstawy wymiaru składek, która będzie obowiązywała w następnym roku. Aby obliczyć średni miesięczny przychód, należy posłużyć się wzorem:

roczny przychód z tytułu prowadzenia działalności           × 30

liczba dni kalendarzowych prowadzenia działalności

Od uzyskanej kwoty będzie zależeć podstawa wymiaru składek na cały następny rok kalendarzowy. Przedsiębiorca sam ją sobie oblicza. Otrzymany średni przychód musi następnie pomnożyć przez specjalny współczynnik ogłoszony na dany rok kalendarzowy. Otrzymany wynik jest zaokrąglany do pełnych groszy w górę, jeśli końcówka jest równa lub wyższa niż 0,5 grosza, lub w dół, jeśli jest niższa. W ustawie zawarto wzór na jego obliczenie:

prognozowane przeciętne wynagrodzenie ogłoszone

w trybie art. 19 ust. 10 na dany rok kalendarzowy

                                                                                           × 0,24

minimalne wynagrodzenie obowiązujące

w styczniu danego roku kalendarzowego

Jego obliczenie wydaje się proste, ale aby uniknąć pomyłek przedsiębiorców, wartość współczynnika będzie ogłaszał prezes ZUS co roku w formie komunikatu w „Monitorze Polskim”, w terminie siedmiu dni kalendarzowych od ogłoszenia przez ministra pracy kwoty prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia.

Ważne Średni miesięczny przychód nie jest równoznaczny z miesięczną podstawą wymiaru składek. Musi on być pomnożony przez specjalny współczynnik ogłoszony przez prezesa ZUS.

Jeśli przedsiębiorca prowadził działalność gospodarczą krócej niż przez cały rok, to roczny limit przychodu zmniejsza się proporcjonalnie. Należy podzielić 30-krotność kwoty minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w grudniu poprzedniego roku kalendarzowego przez liczbę dni kalendarzowych w poprzednim roku kalendarzowym i pomnożyć przez liczbę dni kalendarzowych prowadzenia działalności. Wynik jest zaokrąglany do pełnych groszy w górę, jeśli końcówka jest równa lub wyższa niż 0,5 grosza, lub w dół, jeśli jest niższa. [przykłady 1 i 2]

Przykład 1

Tylko kilka miesięcy

Pan Piotr wznowił prowadzenie działalności gospodarczej 1 września 2018 r. Na razie ma jednego kontrahenta i liczba ta prawdopodobnie nie zwiększy się do końca grudnia. Przewiduje, że do końca roku jego przychód wyniesie 15 000 zł. Czy będzie miał prawo do obniżonych składek?

Należy podzielić 30-krotność minimalnego wynagrodzenia przez liczbę dni kalendarzowych w poprzednim roku kalendarzowym i pomnożyć przez liczbę dni kalendarzowych prowadzenia działalności.

63 000 zł : 365 x 122 = 21 057,53 zł (po zaokrągleniu).

Pan Piotr będzie więc mógł skorzystać z obniżonych składek.

©℗

Przykład 2

Gdyby przepisy obowiązywały już dziś

Wysokość składek uzależniona jest nie tylko od przychodu samego przedsiębiorcy, lecz także od minimalnego i przeciętnego wynagrodzenia. Przeprowadźmy symulację sytuacji, w której przepisy w takim kształcie obowiązywałyby już od 1 stycznia 2018 r. Załóżmy dla uproszczenia, że przedsiębiorca w 2017 r. miał przychód 50 000 zł.

Jaka procedura	Jak by to wyglądało w 2018 r.
Obliczyć 30-krotność minimalnego rocznego wynagrodzenia w poprzednim roku kalendarzowym	2000 zł (minimalne wynagrodzenie obowiązujące w 2017 r.) x 30 = 60 000 zł Limit wynosiłby więc 60 000 zł
Obliczyć średni miesięczny przychodu w całym roku kalendarzowym: – podzielić roczny przychód przez liczbę dni prowadzenia działalności w danym roku, a następnie te wartość pomnożyć razy 30 – zaokrąglić uzyskaną kwotę do pełnych groszy w górę, jeśli końcówka jest równa lub wyższa niż 0,5 grosza, lub w dół, jeśli jest niższa	50 000 zł : 365 x 30 = 4109,5890 zł Po zaokrągleniu: 4109,60 zł
Pomnożyć średni miesięczny przychód przez wskaźnik ogłoszony przez prezesa ZUS	Trzeba ustalić wskaźnik, jaki byłby ogłoszony przez prezesa ZUS, gdyby przepisy obowiązywały: 4443 zł (prognozowane na 2018 r. przeciętne wynagrodzenie) : 2100 zł (minimalne wynagrodzenie obowiązujące w styczniu 2018 r.) x 0,24 = 0,50777 4109,60 (średni miesięczny przychód) x 0,50777 (wskaźnik) = 2086,7315 zł
Zaokrąglić wynik do pełnych groszy w górę, jeśli końcówka jest równa lub wyższa niż 0,5 grosza, lub w dół, jeśli jest niższa	Podstawa wymiaru składek = 2086,73 zł

Gdyby przepisy obowiązywały już dziś, przedsiębiorca przez cały 2018 r. płaciłby składki od kwoty 2086,73 zł zamiast od 2665,80 zł (najniższa możliwa podstawa wymiaru składek po wyczerpaniu prawa do 24 preferencyjnych miesięcy).

A jakie by to miało przełożenie na składki?

Rodzaj ubezpieczenia społecznego	Obecnie	Gdyby przepisy obowiązywały w 2018 r.
emerytalne	520,36 zł	407,33 zł
rentowe	213,26 zł	166,94 zł
chorobowe	65,31 zł	51,12 zł
wypadkowe	44,52 zł	34,85 zł
Razem	843,45 zł	660,24 zł

Jak widać, gdyby przepisy obowiązywały w 2018 r., przedsiębiorca opłacałby sporo niższe składki na ubezpieczenie społeczne.

©℗

Tak obliczona podstawa wymiaru składek nie może, co oczywiste, przekroczyć 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia ogłoszonego i nie może być niższa niż 30 proc. kwoty minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w styczniu danego roku. Oznacza to, że nawet jeśli po tak przeprowadzonych obliczeniach podstawa wymiaru składki byłaby niższa niż 30 proc. minimalnego wynagrodzenia, musi ona zostać podwyższona do tego limitu. Ustawodawca założył bowiem, że w przypadku przedsiębiorców nie można podlegać ubezpieczeniom, jeśli opłaca się składki niższe niż od kwoty 30 proc. minimalnego wynagrodzenia.

Samodzielne zgłoszenie

Przedsiębiorcy nie dostaną informacji z ZUS, że mają prawo do ulgi. O sprawdzenie tej informacji muszą zadbać sami. Przekazują następnie informację o rocznym przychodzie oraz o obliczonej obniżonej podstawie wymiaru składek ustalonej na dany rok kalendarzowy w:

1) imiennym raporcie miesięcznym albo

2) w deklaracji rozliczeniowej ‒ w przypadku gdy przedsiębiorca opłaca składki jedynie za siebie.

Chodzi tu o dokumenty składane za styczeń danego roku kalendarzowego lub za pierwszy miesiąc rozpoczęcia lub wznowienia prowadzenia działalności w danym roku kalendarzowym.

Przedsiębiorca może zrezygnować z uprawnienia do obniżenia składek. Oznacza to, że za miesiąc, w którym zrezygnował z uprawnienia, oraz pozostałe miesiące kalendarzowe do końca danego roku kalendarzowego opłaca składkę od podstawy wynoszącej co najmniej 60 proc. przeciętnego wynagrodzenia.

Trzeba pamiętać, że ZUS w każdej chwili może zażądać od przedsiębiorcy dokumentów potwierdzających wysokość rocznego przychodu za poprzedni rok kalendarzowy. Przedsiębiorca ma na ich przedstawienie 14 dni kalendarzowych od dnia doręczenia wezwania. Jeśli tego nie zrobi, to ZUS nakaże mu opłacanie składek na ogólnych zasadach, tj. od podstawy wymiaru wynoszącej minimum 60 proc. przeciętnego wynagrodzenia.

Współpracownicy po staremu

Ustawa nic nie zmienia w sytuacji współpracowników, a więc współpracujących przy prowadzenia działalności z przedsiębiorcą małżonka, dzieci własnych, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobionych, rodziców, macochy i ojczyma oraz osób przysposabiających, jeżeli pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Składki opłaca za nich przedsiębiorca. Zgodnie z ogólną zasadą obliczane są one od podstawy wynoszącej minimum 60 proc. przeciętnego wynagrodzenia. Nawet jeśli przedsiębiorca sam korzysta z 24-miesięcznych preferencyjnych składek lub z nowej ulgi z art. 18c ustawy systemowej, składki za współpracownika nie mogą zostać obniżone.

Spółka cywilna

W dyskusjach nad ustawą pojawiają się nieprawdziwe doniesienia, że obniżenie składek nie będzie przysługiwać wspólnikom spółki cywilnej. Jak najbardziej będą oni mogli skorzystać z nowej ulgi. Spółka cywilna to nic innego jak umowa, która nie ma osobowości prawnej. I chociaż na gruncie przepisów ubezpieczeniowych spółka występuje jako oddzielny podmiot (płatnik dla ubezpieczonych), to jednak jej wspólnicy traktowani są po prostu jak przedsiębiorcy. Jeśli ich przychód będzie mieścił się w ustawowych limitach i spełniał pozostałe warunki, będą mogli obniżyć składki na takich samych zasadach, jak pozostali przedsiębiorcy. Przychód dla każdego ze wspólników oblicza się z ogólnego przychodu spółki zgodnie z umową spółki. Może się więc zdarzyć, że niektórzy ze wspólników będą mieli prawo do ulgi, a niektórzy nie. [przykłady 3 i 4]

Przykład 3

Nierówny podział zysków

Pani Elżbieta i pani Anna założyły wspólnie spółkę cywilną. Z umowy spółki wynika, że pani Elżbieta ma 70 proc. udziału w zyskach, a pani Anna 30 proc. Zgodnie z tą proporcją można ustalić także osiągnięty przychód.

Może się więc zdarzyć, że tylko przychód pani Anny będzie mieścił się w limicie, dzięki czemu będzie miała prawo do obniżenia składek. Nie ma znaczenia, czy tak wyliczony przychód pani Elżbiety również mieści się w limicie.

Przykład 4

Usługi na rzecz byłego pracodawcy

Pan Tomasz i pan Jan pracowali na etacie w różnych firmach i jednocześnie prowadzili wspólnie spółkę cywilną. W 2018 r. postanowili jednak zrezygnować z etatu i skupić się na swojej firmie. Jednym z pierwszych kontrahentów jest firma, w której dotychczas pracował pan Jan.

Wspólnicy nie mają prawa do skorzystania z 24-miesięcznych preferencyjnych składek (art. 18a ustawy systemowej), chcieli więc od 2019 r. skorzystać z obniżenia składek zgodnie z art. 18c, bo przychód ze spółki będzie w 2018 r. jeszcze bardzo niski. Składki obniży w ten sposób jednak tylko pan Tomasz. Pan Jan będzie musiał płacić składki w normalnej stawce. Obniżenie nie przysługuje bowiem osobom, które w ramach działalności gospodarczej świadczą usługi na rzecz podmiotu, z którym w danym lub poprzednim roku kalendarzowym pozostawali w stosunku pracy. ©℗

Co z ubezpieczeniami

Skorzystanie z obniżenia składki nie pozbawia przedsiębiorcy prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, podobnie jak wprowadzona również w 2018 r. ulga na start. Obniżenie składek będzie miało jednak ten skutek, że świadczenia mogą ulec znacznemu zmniejszeniu. W przypadku emerytur i rent będzie to odczuwalne dopiero wtedy, gdy przedsiębiorca będzie często korzystał z tej ulgi. Eksperci zwracają jednak uwagę, że w związku z podwyższaniem emerytury do gwarantowanej wysokości korzystanie z ulgi, a co za tym idzie, zmniejszenie wpłat na konto w ZUS, może nie mieć aż tak dużego znaczenia.

Inaczej będzie w przypadku świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. Przy ich obliczaniu brana jest pod uwagę (w uproszczeniu) średnia podstawa wymiaru składek opłacana przez ostatnie 12 miesięcy. W sytuacji gdy przez poprzednie miesiące były opłacane niskie składki, należy się także spodziewać bardzo niskich świadczeń.

Ulga nie dla wszystkich

Ustawa przewiduje wiele ograniczeń dla obniżenia składek. Nie mogą tego zrobić np. przedsiębiorcy opłacający podatek dochodowy w formie karty podatkowej, którzy dodatkowo są zwolnieni z opłacania VAT

Z nowej ulgi nie skorzystają wszyscy prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą. Nie będą też mieć do tego prawa wspólnicy spółek osobowych i wspólnicy jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością.

Ważne Wspólnicy spółki cywilnej będą mogli skorzystać z możliwości obniżenia składek zgodnie z art. 18c ustawy systemowej.

Karta podatkowa

Z ulgi nie skorzystają osoby, do których w poprzednim roku kalendarzowym miały zastosowanie przepisy dotyczące zryczałtowanego podatku dochodowego w formie karty podatkowej i korzystały ze zwolnienia sprzedaży od podatku od towarów i usług na podstawie art. 113 ust. 1 i 9 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1221 ze zm.; dalej: ustawa o VAT). Jak czytamy w uzasadnieniu do ustawy, takie wyłączenie jest spowodowane tym, że ci przedsiębiorcy nie składają do urzędów skarbowych zeznań PIT lub deklaracji VAT, z których ZUS będzie pozyskiwał dane do weryfikacji poprawności ustalenia najniższej podstawy wymiaru składek.

Opodatkowanie kartą podatkową to jeden z rodzajów opodatkowania na podstawie ustawy z 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2157 ze zm.). Podatek dochodowy opłaca się nie według ogólnych reguł wynikających z przepisów o podatku dochodowym, ale według specjalnych stawek. Do takiego opodatkowania mają prawo tylko niektórzy przedsiębiorcy. Pozwala on podatnikom zwolnić się od obowiązku prowadzenia ksiąg, składania zeznań podatkowych oraz wpłacania zaliczek na podatek dochodowy. Przedsiębiorca składa odpowiedni wniosek do naczelnika urzędu skarbowego, który następnie uwzględniając wniosek o zastosowanie karty podatkowej, wydaje decyzję ustalającą wysokość podatku dochodowego w formie karty podatkowej, odrębnie na każdy rok podatkowy. Naczelnik może wydać również decyzję odmowną.

Kolejną okolicznością wyłączającą możliwość skorzystania z obniżenia składek jest zwolnienie z podatku VAT. Zgodnie z art. 113 ust. 1 ustawy o VAT zwalnia się od tego podatku sprzedaż dokonywaną przez podatników, u których wartość sprzedaży nie przekroczyła łącznie w poprzednim roku podatkowym 200 tys. zł. Zwalnia się także od podatku sprzedaż dokonywaną przez podatnika rozpoczynającego w trakcie roku podatkowego wykonywanie czynności określonych w art. 5 (m.in. odpłatna dostawa towarów, odpłatne świadczenie usług), jeżeli przewidywana przez niego wartość sprzedaży nie przekroczy 200 tys. zł. Do takiego zwolnienia nie będą mieli prawa wszyscy podatnicy.

Trzeba zauważyć, że oba warunki muszą być spełnione łącznie. Jeśli przedsiębiorca rozlicza się za pomocą karty podatkowej, ale nie jest zwolniony z VAT, nie ma przeszkód, aby korzystał ze zmniejszenia składek. W przypadku takich osób przez przychód należy rozumieć wartość sprzedaży, o której mowa w art. 2 pkt 22 ustawy o podatku od towarów i usług, podlegającej opodatkowaniu tym podatkiem, bez kwoty tego podatku. Przez sprzedaż rozumie się przez to odpłatną dostawę towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju, eksport towarów oraz wewnątrzwspólnotową dostawę towarów.

Przedsiębiorcy mogą zrezygnować z karty podatkowej. W takim wypadku będą musieli być opodatkowani w inny sposób przez cały rok kalendarzowy, aby dopiero w następnym ewentualnie skorzystać z preferencyjnych składek.

Kto nie obniży składek

Nie skorzysta z preferencji przedsiębiorca, który:

• w poprzednim roku kalendarzowym opłacał PIT w formie karty podatkowej i korzystał ze zwolnienia z VAT na podstawie art. 113 ust. 1 i 9 ustawy o podatku od towarów i usług;

• spełnia jeszcze warunki do skorzystania z małego ZUS;

• w poprzednim roku kalendarzowym prowadził działalność krócej niż przez 60 dni kalendarzowych;

• w poprzednim roku kalendarzowym prowadził także działalność jako:

‒ twórca,

‒ artysta,

‒ przedstawiciel wolnego zawodu

‒ wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpo wiedzialnością,

‒ wspólnik spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej,

‒ osoba prowadzącą publiczną lub niepubliczną szkołę, inną formę wychowania przedszkolnego, placówkę lub ich zespół;

• wykonuje działalność na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywał w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej pozarolniczej działalności gospodarczej;

• korzystał już z tej ulgi przez 36 miesięcy kalendarzowych w ciągu ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. ©℗

Prawo do małego ZUS

Składek nie obniży także osoba, która spełnia warunki określone w art. 18a ustawy systemowej. Chodzi o prawo do preferencyjnych składek przez pierwsze 24 miesiące od zarejestrowania działalności lub zaprzestania korzystania z ulgi na start. Przepisy są w tym miejscu nieco niejasne. Nie wiadomo, czy chodzi o rzeczywiste korzystanie z ulgi z art. 18a, czy tylko prawo do niej. Gdyby przyjąć drugą z możliwości, okazałoby się, że płynne przejście między jedną ulgą a drugą byłby możliwe tylko wtedy, gdyby prawo do ulgi z art. 18a wygasło w grudniu. Obniżoną podstawę wymiaru składek na podstawie art. 18c można opłacać tylko od stycznia. Z tego samego powodu przyjęcie pierwszej z interpretacji prowadziłoby do wniosku, że można zamienić niejako korzystanie z ulgi z art. 18a na ulgę z art. 18c, co w niektórych przypadkach byłoby opłacalne finansowo. [przykład 5]

Więcej niż 60 dni

Z ulgi nie skorzystają osoby, które w poprzednim roku kalendarzowym prowadziły działalność krócej niż przez 60 dni. Autorzy projektu uzasadniają, że przesłanka ta ma na celu wyeliminowanie nadużyć w postaci celowego zakładania albo wznawiania działalności w końcówce roku kalendarzowego, aby w kolejnym roku móc opłacać składki od najniższej podstawy wymiaru w wysokości 30 proc. minimalnego wynagrodzenia. Chodzi tu prawdopodobnie o osoby, które nie miałyby już prawa do ulgi na start oraz do małego ZUS, a więc preferencyjnych składek przez pierwsze 24 miesiące liczone albo od rozpoczęcia prowadzenia działalności albo zakończenia korzystania z ulgi na start. Nie mają takiego prawa osoby, które w ciągu ostatnich 60 miesięcy prowadziły już działalność gospodarczą lub świadczą usługi w ramach działalności na rzecz swojego dotychczasowego pracodawcy. W takim przypadku składki muszą być opłacane od zwykłej podstawy wynoszącej minimum 60 proc. przeciętnego wynagrodzenia. Aby tego uniknąć, wystarczyłoby założyć działalność gospodarczą pod koniec roku, opłacić jednorazowo składkę, a następnie, w związku z brakiem przychodów, od stycznia można by było opłacać składkę zgodnie z art. 18c ustawy systemowej. Przy przychodzie wynoszącym 0 zł przez cały następny rok składki płacone byłyby od minimalnej podstawy – 30 proc. minimalnego wynagrodzenia. Ustawa zapobiega takim przypadkom. Oczywiście tylko do pewnego stopnia, bo nadal fikcyjne założenie firmy (wznowienie działalności) na początku listopada 2018 r. pozwoli na opłacanie niskich składek przez cały 2019 r. Trzeba będzie jednak zapłacić pełne składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za dwa miesiące. [przykład 6]

Przykład 5

Luka w środku roku

Pan Wojciech od kilkunastu miesięcy prowadzi działalność gospodarczą. Kwiecień 2019 r. to ostatni miesiąc, za który składki może opłacać od podstawy wymiaru wynoszącej 30 proc. przeciętnego wynagrodzenia. W 2018 r. ma niskie przychody, szacuje więc, że mógłby być uprawniony do obniżenia składek zgodnie z art. 18c ustawy systemowej.

Nie mógłby jednak z nich skorzystać od maja 2019 r., ale ewentualnie dopiero od stycznia 2020 r. Od maja do grudnia musiałby płacić składki od podstawy wymiary w minimalnej wysokości 60 proc. przeciętnego wynagrodzenia.

Przyjęcie interpretacji, że chodzi jedynie o faktyczne korzystanie z ulgi z art. 18a, zmienia tę sytuację. Panu Wojciechowi być może bardziej opłacałoby się zrezygnować z tej ulgi i ostatnią składkę tego typu zapłacić za grudzień 2018 r., a następnie od stycznia 2019 r. zacząć opłacać składkę obliczoną na podstawie art. 18c.

Przykład 6

Firma po raz drugi

Pani Barbara w latach 2015‒2017 prowadziła działalność gospodarczą. Interes nie szedł jednak zbyt dobrze i pani Barbara zamknęła firmę zaraz po tym, jak utraciła prawo do preferencyjnych składek zgodnie z art. 18a ustawy systemowej. Chciałaby ją wznowić, bo słyszała, że rząd obniżył składki dla przedsiębiorców.

Aby płacić obniżone składki w 2019 r., pani Barbara musi rozpocząć prowadzenie działalności najpóźniej 2 listopada 2018 r. i, co oczywiste, nie przekroczyć limitu przychodu. ©℗

Może pojawić się pytanie, czy ZUS w razie wątpliwości może badać, czy działalność rzeczywiście była prowadzona, a po stwierdzeniu, że była fikcyjna – nakazać płacenie składek od nieobniżonej podstawy. Nie wiadomo, jaka będzie praktyka ZUS, ale nie ma przeszkód, aby takie postępowanie wyjaśniające było prowadzone. Zanim w 2016 r. weszły w życie przepisy zmieniające sposób obliczania świadczeń z ubezpieczenia chorobowego, ZUS wiele sporów toczył z kobietami, które w ostatnich miesiącach ciąży rejestrowały działalność gospodarczą, aby otrzymywać wysoki zasiłek chorobowy. Sądy różnie podchodziły do zakresu dowodów, jakie organ rentowy musi zgromadzić, ale samo uprawnienie ZUS do badania i kwestionowania istnienia tytułu ubezpieczeniowego (w tym przypadku – działalności gospodarczej) nie było podważane. Podobnie więc w przypadku nowych ulg nie można wykluczyć sytuacji, że ZUS poweźmie wątpliwości co do rzeczywistego prowadzenia działalności i stwierdzi, że była fikcyjna. Aby podważyć decyzję ZUS, należy zaskarżyć ją do sądu i wykazać, że działalność była prowadzona. Jak to zrobić, to zależy od rodzaju branży. Trzeba udowodnić aktywne poszukiwanie kontrahentów, poniesione nakłady itd.

Inna pozarolnicza działalność

Także osoby, które w poprzednim roku kalendarzowym prowadziły pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 pkt 2‒5 ustawy systemowej, nie mają prawa do obniżenia składek.

Dotyczy to osób prowadzących pozarolniczą działalność jako:

• twórca ‒ tworzy dzieła w zakresie architektury, architektury wnętrz, architektury krajobrazu, urbanistyki, literatury pięknej, sztuk plastycznych, muzyki, fotografiki, twórczości audiowizualnej, choreografii i lutnictwa artystycznego oraz sztuki ludowej, będące przedmiotem prawa autorskiego (art. 8 ust. 7 ustawy systemowej);
• artysta ‒ wykonuje zarobkowo działalność artystyczną w dziedzinie sztuki aktorskiej i estradowej, reżyserii teatralnej i estradowej, sztuki tanecznej i cyrkowej oraz w dziedzinie dyrygentury, wokalistyki, instrumentalistyki, kostiumografii, scenografii, a także w dziedzinie produkcji audiowizualnej reżyserów, scenarzystów, operatorów obrazu i dźwięku, montażystów i kaskaderów (art. 8 ust. 8 ustawy systemowej);
• prowadzący działalność w zakresie wolnego zawodu:

‒ w rozumieniu przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizycznych ‒ pozarolniczą działalność gospodarczą wykonywaną osobiście przez lekarzy, lekarzy stomatologów, lekarzy weterynarii, techników dentystycznych, felczerów, położne, pielęgniarki, tłumaczy oraz nauczycieli w zakresie świadczenia usług edukacyjnych polegających na udzielaniu lekcji na godziny, jeśli działalność ta nie jest wykonywana na rzecz osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej albo na rzecz osób fizycznych dla potrzeb prowadzonej przez nie pozarolniczej działalności gospodarczej, z tym że za osobiste wykonywanie wolnego zawodu uważa się wykonywanie działalności bez zatrudniania na podstawie umów o pracę, umów-zleceń, umów o dzieło oraz innych umów o podobnym charakterze osób, które wykonują czynności związane z istotą danego zawodu;

‒ z której przychody są przychodami z działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych;

• wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością;
• wspólnik spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej;
• osoba prowadząca publiczną lub niepubliczną szkołę, inną formę wychowania przedszkolnego, placówkę lub ich zespół.

Wymienione grupy nie mają też prawa do 24-miesięcznych preferencyjnych składek, muszą je płacić od razu od podstawy wymiaru składek wynoszącej minimum 60 proc. przeciętnego wynagrodzenia. Konsekwentnie więc ustawodawca nie przyznał im także prawa do obniżenia składek zgodnie z art. 18c ustawy systemowej. Jak podkreślają autorzy ustawy, brak możliwości obniżenia składek np. przez wspólników spółek osobowych ma na celu wyeliminowanie nadużyć w postaci przenoszenia przychodów do innych form działalności w celu optymalizacji obciążeń składkowych. Zwracają uwagę, że projektowane przepisy adresowane są do przedsiębiorców o najniższych przychodach, którzy prowadzą działalność na małą skalę, dla której odpowiednia i typowa jest indywidualna działalność.

Na rzecz byłego pracodawcy

Kolejny warunek postawiony w ustawie ma na celu zapobieganie zmuszaniu pracowników do formalnego rozpoczynania prowadzenia działalności gospodarczej, w której wykonywaliby obowiązki dotychczas wykonywane w ramach stosunku pracy. W tym celu z możliwości obniżenia składek wyłączone są osoby, które wykonują działalność gospodarczą na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywały w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w jej zakres. Podobny warunek istnieje w przypadku prawa do preferencyjnych składek określonego w art. 18a ustawy systemowej. [przykłady 7 i 8]

Przykład 7

Po okresie karencji obniżenie możliwe

Pan Daniel pracował na etacie w niewielkiej firmie do 2016 r. Pracodawca poinformował go, że dalsza współpraca jest możliwa tylko w ramach działalności gospodarczej. Zawarli więc porozumienie o rozwiązaniu umowy o pracę i pan Daniel prowadzi działalność gospodarczą, ale jego jedynym kontrahentem jest były pracodawca. Pan Daniel nie miał prawa do preferencyjnych składek przez pierwsze 24-miesiące prowadzenia firmy, bo wykonywał te same zadania, co w firmie.

Nowe przepisy wchodzą w życie 1 stycznia 2019 r. Pan Daniel będzie mógł skorzystać z obniżonych składek (jeśli przychód zmieści się w limicie), bo w roku 2019 r. nie będzie zachodziła negatywna przesłanka skorzystania z ulgi – w tym i poprzednim roku pan Daniel nie był zatrudniony u swojego kontrahenta (byłego pracodawcy).

Przykład 8

Zlecenie nie jest brane pod uwagę

Pani Agnieszka była zatrudniona na umowę-zlecenie i jednocześnie prowadziła działalność gospodarczą. Postanowiła skupić się na firmie i wypowiedzieć umowę-zlecenie. Z byłym zleceniodawcą zawarła umowę o świadczenie usług w ramach prowadzonej działalności. Wykonuje dla niego te same czynności co wcześniej jako zleceniobiorca.

Jeśli przychód pani Agnieszki nie przekroczy limitu, to będzie mogła skorzystać z obniżonych składek. ©℗

Maksymalnie 36 miesięcy

Obniżonych składek nie będzie jednak można opłacać bez końca. Prawa do ich obniżenia zgodnie z art. 18c ustawy systemowej nie będzie miała osoba, która korzystała z nich przez 36 miesięcy kalendarzowych w ciągu ostatnich 60 miesięcy prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Co ważne, do tych limitów wlicza się, jako pełny miesiąc, każdy miesiąc kalendarzowy opłacania składki zgodnie z art. 18c oraz każdy miesiąc kalendarzowy prowadzenia działalności, nawet jeśli trwało co najmniej jeden dzień. Zasada ta działa jednak tylko w tym konkretnym przypadku. Jeden dzień w miesiącu nie będzie oznaczał całego miesiąca prowadzenia działalności w odniesieniu do wymogu 60 dni rocznie, poniżej których nie będzie można korzystać z obniżenia składek w następnym roku.

Trzeba podkreślić, że nie chodzi w tym przypadku o korzystanie z obniżenia składki nieprzerwanie przez 36 miesięcy. Okres rozliczeniowy wynosi 60 miesięcy i ten okres będzie brany pod uwagę. Co ważne jednak, okres zawieszenia lub zamknięcia prowadzenia działalności nie będzie uwzględniany. Przedsiębiorca nie będzie mógł zawiesić działalności po wyczerpaniu prawa do obniżenia, a następnie odczekać kilka lat, aby znowu prawo to odzyskać. [przykłady 9 i 10]

Przykład 9

Trzy lata przerwy

Pani Sylwia prowadzi działalność gospodarczą od kilku lat. Osiąga niskie przychody uprawniające ją do obniżenia składek zgodnie z art. 18c ustawy systemowej. Załóżmy, że przez następne lata jej przychód także będzie się mieścił w limicie.

Prawo do obniżonych składek będzie miała w latach 2019, 2020, 2021 (łącznie 36 miesięcy). W 2022 r. prawo to utraci, bo w 60-miesięcznym okresie rozliczeniowym (a więc 5 lat wstecz) już wykorzystała limit 36 miesięcy.

Prawo to odzyska dopiero przy opłacaniu składek za 2025 r., bo w 60-miesięcznym okresie rozliczeniowym (bierzemy pod uwagę więc lata 2020, 2021, 2022, 2023, 2024) niskie składki opłacała tylko przez 24 miesiące. Obniżone składki zapłaci także w latach 2026 i 2027, po czym znowu będzie musiała płacić składki w normalnych stawkach.

Jak widać, osiągając stale niskie przychody, będzie można korzystać z obniżenia składek przez trzy lata z trzyletnimi przerwami.

Przykład 10

Jeden dzień jak miesiąc

Pani Edyta prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje bardzo niski przychód, który będzie ją uprawniał w 2019 r. do obniżenia składek.

Jak w przykładzie 9 będzie mogła korzystać z tej ulgi do końca 2021 r. Jeśli zakończyłaby prowadzenie działalności np. 2 lutego 2020 r., to dla celów obliczania długości trwania ulgi cały luty uznaje się za miesiąc prowadzenia działalności oraz cały miesiąc korzystania z ulgi.

Nawet jeśli uzyska przychód mieszczący się w limicie przez styczeń/luty 2020 r., to nie będzie mógł skorzystać z ulgi w 2021 r. Na przeszkodzie temu stoi zasada, że z obniżenia składek nie może skorzystać osoba, która w poprzednim roku kalendarzowym prowadziła działalność przez mniej niż 60 dni.

©℗

Nowe obowiązki rozliczeniowe

Zmiany w przepisach składkowych spowodowały, że płatnik będzie musiał przekazać więcej informacji do ZUS. Jeśli chce skorzystać z ulgi, musi podać swój roczny przychód i być gotowy na sprawdzenie tych danych

Jednym z dokumentów, do których składania zobowiązany jest przedsiębiorca, jest deklaracja rozliczeniowa. W deklaracji tej płatnik rozlicza składki oraz wypłacone w tym samym miesiącu zasiłków oraz zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych podlegających rozliczeniu na poczet składek następuje w deklaracji rozliczeniowej według ustalonego wzoru. Nie podlegają rozliczeniu w deklaracji rozliczeniowej zasiłki wypłacone przez płatnika bezpodstawnie. Nowe przepisy są tak skonstruowane, że nakładają na płatnika obowiązek przekazania ZUS informacji o kwocie rocznego przychodu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym oraz kwotę najniższej podstawy wymiaru składek ustaloną na dany rok kalendarzowy. Chodzi o osoby, które mają prawo do obniżenia składek zgodnie z art. 18c ustawy systemowej. Jak wynika z uzasadnienia do ustawy, umożliwi to ZUS odpowiednio weryfikację uprawnienia do korzystania z projektowanego rozwiązania oraz ustalanie prawa do świadczeń krótkoterminowych. ZUS może bowiem sprawdzić prawidłowość obliczenia podstawy wymiaru składki.

Jeśli płatnik składek zatrudnia pracowników, to za każdego z nich jest zobowiązany przekazywać do ZUS także kolejne dokumenty – imienne raporty miesięczne po upływie każdego miesiąca kalendarzowego w terminie ustalonym dla rozliczania składek. Także w tym przypadku od 1 stycznia 2019 r. płatnik będzie musiał zawrzeć informacje o przychodzie, jeśli będzie on miał prawo do obniżenia składek zgodnie z art. 18c ustawy systemowej.

Imienna deklaracja ubezpieczeniowa będzie więc musiała zawierać:

• numery identyfikacyjne ubezpieczonego;
• nazwisko i imię;
• wymiar czasu pracy;
• zestawienie należnych składek na ubezpieczenia społeczne w podziale na ubezpieczenie: emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe;
• kwotę obniżenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe, wynikającego z przepisów o pracowniczych programach emerytalnych;
• kwotę rocznego przychodu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym oraz kwotę najniższej podstawy wymiaru składek uzyskaną na dany rok kalendarzowy w przypadku, o którym mowa w art. 18c ust. 9 pkt 1 ustawy systemowej;
• podstawę wymiaru i kwotę składki na ubezpieczenie zdrowotne;
• rodzaje i okresy przerw w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne;
• informacje o wypłaconych zasiłkach oraz wynagrodzeniach z tytułu niezdolności do pracy wypłaconych na podstawie kodeksu pracy oraz o zasiłkach finansowanych z budżetu państwa;
• oświadczenie płatnika składek, że dane zawarte w raporcie są zgodne ze stanem faktycznym, potwierdzone podpisem płatnika składek lub osoby przez niego upoważnionej;
• dane dotyczące wypłaconego przychodu niezbędne do ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty;
• dane dotyczące wykonywania pracy przez nauczyciela, wychowawcę lub innego pracownika pedagogicznego.

Przedsiębiorcy opłacający składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące i ustalający najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z art. 18c ustawy systemowej są zwolnieni z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc po złożeniu deklaracji rozliczeniowej za pierwszy pełny miesiąc, do końca roku kalendarzowego, na który ustaliły tę podstawę. Osoby te obowiązane są do złożenia deklaracji rozliczeniowej za pierwszy miesiąc prowadzenia działalności gospodarczej każdego kolejnego roku, na który ustaliły najniższą podstawę wymiaru składek na podstawie art. 18c. [przykład 11]

Nie można skorygować

Ustawa systemowa daje płatnikowi prawo do skorygowania dokumentów rozliczeniowych, w których z różnych przyczyn znalazły się błędy. Skorygować w ten sposób można również podstawę wymiaru składek. Niektórzy przedsiębiorcy próbowali wykorzystać tę możliwość i omijać prawo. Deklarowali wyższą podstawę wymiaru składek niż najniższa dla nich i składki te opłacali, aby uzyskać ewentualne wyższe świadczenia chorobowe. Jeśli jednak tych świadczeń nie uzyskali, składali korektę, obniżając podstawę wymiaru składek do najniższej, i żądali zwrotu nadpłaconych składek. Uzasadniali, że przepisy tego nie zabraniają. Aby rozwiać wszelkie wątpliwości, nowelizacja wprowadziła do ustawy przepis rozstrzygający zagadnienie raz na zawsze. Zgodnie z art. 18 ust. 8a ustawy systemowej, obowiązującym od 1 stycznia 2019 r., w przypadku gdy podstawę wymiaru składek stanowi zadeklarowana kwota, zadeklarowanie przez ubezpieczonego kwoty wyższej niż obowiązująca go najniższa podstawa wymiaru składek oznacza rezygnację z ustalenia podstawy wymiaru składek w kwocie najniższej i nie podlega korekcie przez ubezpieczonego za miesiąc, w którym zadeklarował wyższą kwotę podstawy wymiaru. [przykład 12]

Przykład 11

Co roku nowa deklaracja

Pani Olga prowadzi działalność gospodarczą. Nikogo nie zatrudnia. Ma tylko jednego kontrahenta i realizuje tylko jedną umowę. Biorąc pod uwagę dotychczasową wysokość wynagrodzenia, z pewnością jej przychód za 2018 r. pozwoli na obniżenie składek zgodnie z art. 18c ustawy systemowej. Aby skorzystać z preferencyjnego rozwiązania, musi na początku 2019 r. złożyć deklarację rozliczeniową wraz z informacją o uzyskanym przychodzie i obniżonej podstawie wymiaru składek.

Nawet jeśli przychód pani Olgi w 2019 r. nie zmieni się, to w 2020 r. i tak musi ona złożyć nową deklarację o wysokości przychodu wraz z nowo wyliczoną podstawą wymiaru składek.

Przykład 12

Błąd nie do naprawienia

Pan Roman założył po raz kolejny działalność gospodarczą. Nie znał dobrze przepisów i nie wiedział, czy odzyskał prawo do preferencyjnych składek. Znajoma kadrowa wprowadziła go w błąd i stwierdziła, że nie ma do nich prawa. Pan Roman zadeklarował podstawę wymiaru składek w wysokości 60 proc. przeciętnego wynagrodzenia. Po kilku miesiącach poszedł do ZUS wyjaśnić inny problem i dowiedział się, że mógł zadeklarować mniejszą podstawę wymiaru.

Po wejściu w życie art. 18 ust. 8a ustawy systemowej nie będzie wątpliwości, że korekta jest niemożliwa. ©℗

©℗

Co będzie zawierać deklaracja rozliczeniowa

• dane identyfikacyjne płatnika składek;

• informacje o liczbie ubezpieczonych;

• informacje o uprawnieniu płatnika składek do wypłaty zasiłków;

• zestawienie należnych składek na poszczególne rodzaje ubezpieczeń społecznych, z uwzględnieniem podziału na składki finansowane przez ubezpieczonego i przez płatnika oraz budżet państwa i Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych;

• kwotę rocznego przychodu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym oraz kwotę najniższej podstawy wymiaru składek ustaloną na dany rok kalendarzowy w przypadku, o którym mowa w art. 18c ust. 9 pkt 2 ustawy systemowej;

• kwoty wypłaconych zasiłków oraz zasiłków finansowanych z budżetu państwa, podlegających rozliczeniu w ciężar składek na ubezpieczenia społeczne oraz kwoty wynagrodzeń z tytułu niezdolności do pracy;

• kwoty przysługujących płatnikowi wynagrodzeń w myśl art. 3 ust. 2 ustawy systemowej;

• sumę należnych składek na Fundusz Emerytur Pomostowych;

• liczbę pracowników, za których jest opłacana składka na Fundusz Emerytur Pomostowych;

• liczbę stanowisk pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze;

• zestawienie zbiorcze i wynikowe należnych składek i składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz kwot do zapłaty;

• dla osób, które w całości opłacają składki na ubezpieczenia z własnych środków – tytuł ubezpieczenia, podstawę wymiaru i ewentualne pomniejszenia wynikające z art. 19 ust. 1 ustawy systemowej;

• oświadczenie płatnika, że dane zawarte w deklaracji są zgodne ze stanem faktycznym, potwierdzone podpisem płatnika lub osoby przez niego upoważnionej albo podpisem elektronicznym. ©℗