Czy można żądać ekwiwalentu za nadgodziny

Ekspert z zakresu prawa pracy

Czas służby strażaka nie może przekraczać przeciętnie 40 godzin w przyjętym okresie rozliczeniowym, nieprzekraczającym sześciu miesięcy (art. 35 ust. 1 ustawy z 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej - dalej ustawy). Wyjątkowo może być przedłużony do 48 godzin tygodniowo, jeżeli jest to uzasadnione koniecznością zapewnienia ciągłości służby (art. 35 ust. 9 ustawy).

Rekompensatę za ponadwymiarowy czas służby zgodnie z art. 71a ustawy i par. 10 ust. 1 rozporządzenia ministra spraw wewnętrznych i administracji z 29 grudnia 2005 r. w sprawie pełnienia służby przez strażaków Państwowej Straży Pożarnej stanowi czas wolny. Ważne jest także to, że ten czas wolny strażak jest obowiązany wykorzystać w okresie rozliczeniowym albo do dnia zwolnienia ze służby następującego przed zakończeniem tego okresu, a przełożony ma obowiązek mu to ułatwić (par. 10 ust. 2 rozporządzenia). Oznacza to obowiązek wzajemnego współdziałania strażaka oraz jego przełożonych w tej sprawie. Takie ściśle określone rygory wykorzystania czasu wolnego od służby powinny skłaniać uprawnionych strażaków do jego wykorzystania najpóźniej do dnia zwolnienia ze służby.

Ponadto w utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że regulacje określające prawo do czasu wolnego, przysługującego w zamian za ponadnormatywny czas służby, realizują przede wszystkim podstawowe prawo do ochrony zdrowia oraz bezpieczeństwa i higieny pracy funkcjonariuszy służb mundurowych. Oznacza to, że względy ekonomiczne nie mogą zastępować czy rekompensować obowiązku udzielania równoważnego czasu wolnego w zamian za czas pełnienia ponadnormatywnej służby. Zatem w razie niewykorzystania czasu wolnego przez funkcjonariusza nie ma on prawa do żadnej innej rekompensaty finansowej, chyba że takie rozwiązanie wyraźnie przewidują przepisy prawa.

Rekompensatę finansową przyjęto dla policjantów i funkcjonariuszy straży granicznej. Powyższe oznacza, że brak w ustawie o Państwowej Straży Pożarnej wyraźnego przepisu uprawniającego do uzyskania rekompensaty pieniężnej za czas wolny w zamian za czas pełnienia ponadnormatywnej służby, który powinien być udzielony najpóźniej do dnia zwolnienia ze służby, wyklucza możliwość dochodzenia przez emerytowanego funkcjonariusza Państwowej Straży Pożarnej roszczeń majątkowych o świadczenia pieniężne, które nie wynikają ze stosunku służby (uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z 7 kwietnia 2009, I PK 218/08, M.P.Pr. 2009/7/372).

Art. 35 ust. 1 i 9 ustawy z 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 12, poz. 68 z późn. zm.),

Par. 10 ust. 1 rozporządzenia ministra spraw wewnętrznych i administracji z 29 grudnia 2005 r. w sprawie pełnienia służby przez strażaków Państwowej Straży Pożarnej (Dz.U. nr 266, poz. 2247 z późn. zm.).