Kandydaci na urzędników muszą przedłożyć zaświadczenia o niekaralności

adwokat, specjalista ds. inwestycji w Europie Wschodniej i ds. umów w obrocie gospodarczym, ma bogatą praktykę w sprawach karnych z zakresu przestępstw gospodarczych

@RY1@i02/2010/135/i02.2010.135.092.007a.001.jpg@RY2@

Fot. Archiwum

Eleonora Tubis, adwokat, specjalista ds. inwestycji w Europie Wschodniej i ds. umów w obrocie gospodarczym, ma bogatą praktykę w sprawach karnych z zakresu przestępstw gospodarczych

Nie każdy pracodawca może żądać od pracownika przedłożenia zaświadczenia o niekaralności. Niekaralność, a częściej brak karalności za określone przepisami typy przestępstw, jako warunek zatrudnienia musi być przewidziana w ustawie. Wymagania takie muszą przede wszystkim spełniać kandydaci na stanowiska urzędnicze.

W celu określenia rodzaju danego stanowiska pracy, a co za tym idzie również wymogów dla kandydata na takie stanowisko, należy sięgnąć do przepisów regulujących zasady działania danego urzędu lub instytucji samorządowej lub państwowej oraz zasady zatrudniania w niej pracowników. Przede wszystkich chodzi tu o ustawę o służbie cywilnej, która znajduje zastosowanie między innymi do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, urzędów ministrów, urzędów wojewódzkich oraz komend, inspektoratów i innych jednostek podlegających kierownikom zespolonych służb i inspekcji. Drugą istotną ustawą w tym zakresie jest ustawa o pracownikach samorządowych, która znajduje zastosowanie do pracowników zatrudnionych między innymi w urzędach marszałkowskich, starostwach powiatowych czy urzędach gmin.

Z przepisów ustawy z 21 listopada 2008 o pracownikach samorządowych roku, a dokładniej jej art. 6 ust. 3 pkt 2, wynika, iż osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę na stanowisku urzędniczym nie może być osoba skazana prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe. Podobny wymóg przewidziany jest w ustawie z 21 listopada 2008 roku o służbie cywilnej, w jej art. 4 pkt 3, zgodnie z którym w służbie cywilnej zatrudniona może być tylko osoba, która nie była skazana prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe. Ten wymóg obowiązuje nie tylko na etapie naboru na dane stanowisko urzędnicze, lecz również w trakcie jego wykonywania, z chwilą utraty cechy niekaralności przez pracownika niemożliwe staje się jego dalsze zatrudnianie na stanowisku urzędniczym.

Definicji przestępstwa i przestępstwa skarbowego, jak również definicji umyślności szukać należy w kodeksie karnym oraz kodeksie karnym skarbowym. Przestępstwem zgodnie z art. 1 kodeksu karnego jest zawiniony czyn zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia, a jego społeczna szkodliwość jest wyższa niż znikoma. Istotny jest także rodzaj sankcji przewidziany za czyn zabroniony, albowiem pozwala to w pewnych sytuacjach na rozróżnienie przestępstwa od wykroczenia. Podobna sytuacja występuje na gruncie przepisów kodeksu karnego skarbowego, który dotyczy zarówno przestępstw, jak i wykroczeń skarbowych. Przestępstwa na gruncie obu kodeksów są zagrożone karą pozbawienia wolności, ograniczenia wolności oraz grzywną w stawkach dziennych, a wykroczenia zaś zarówno na gruncie przepisów kodeksu karnego skarbowego, jak i kodeksu wykroczeń są zagrożone grzywną określoną kwotową i/lub innymi karami. Pamiętać zatem należy, iż jedynie skazanie za przestępstwa, a nie wykroczenia, może stanowić przeszkodę w zatrudnieniu na stanowisku urzędniczym.

Ani rodzaj, ani podstawa stosunku prawnego nie ma znaczenia dla wymogu wykazania braku karalności. Ustawa o służbie cywilnej przewiduje zatrudnienie na podstawie umów o pracę, jak i na podstawie mianowania. Zarówno pracownicy służby cywilnej, jak i urzędnicy służby cywilnej nie mogą być skazani prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe.

Rodzaj umowy o pracę również nie ma wpływu na istnienie obowiązku wykazania przez pracownika braku karalności. Umowa na czas zastępstwa innego pracownika jest jednym z kilku rodzajów umowy o pracę. Jest to umowa na czas określony równy czasowi nieobecności zastępowanego pracownika. Skoro zatem wymóg niekaralności dotyczy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, to obejmuje również umowę o pracę na czas zastępstwa. Przywołana wyżej ustawa o pracownikach samorządowych nie rozróżnia rodzajów umów o pracę, a zatem warunek braku prawomocnego skazania za określone w tej ustawie typy przestępstw dotyczy każdego pracownika samorządowego zatrudnionego na podstawie umowy o pracę, niezależnie od rodzaju tej umowy.

Postępowanie takie formalnie nie jest przeszkodą w zatrudnieniu osoby, wobec której się ono toczy, na stanowisku urzędniczym, albowiem przesłanką negatywną jest skazanie prawomocnym wyrokiem. Innymi słowy skazujący wyrok sądu w I instancji nie stanowi takiej przesłanki do czasu jego uprawomocnienia się. Podkreślić także należy, iż takie nieprawomocne skazanie nie figuruje w Krajowym Rejestrze Karnym.

Zatarcie skazania powoduje uznanie przestępstwa za niebyłe. Oznacza to, iż osoba, wobec której zatarcie nastąpiło, jest uważana za niekaraną, a z zatartego skazania nie wolno wyciągać żadnych negatywnych skutków wobec tej osoby. Można sobie zatem wyobrazić, iż przyszły pracodawca wie, że kandydat na stanowisko urzędnicze był skazany za takie przestępstwo, które uniemożliwia jego zatrudnienie, lecz na skutek zatarcia informacji o skazaniu nie ma już nawet w Krajowym Rejestrze Karnym, a zatem i przedkładanym przez kandydata na pracownika zaświadczeniu. W takiej sytuacji pracodawca nie ma żadnych podstaw prawnych ku temu, aby z powodu tego zatartego skazania odmówić zatrudnienia na stanowisku urzędniczym.

Podsumowując, stwierdzić zatem należy, iż przy podejmowaniu decyzji o podjęciu pracy na stanowisku urzędniczym pamiętać należy o tym, iż konieczność przedłożenia zaświadczenia o niekaralności jest niemal pewna i nie będzie w tym zakresie miał znaczenia ani planowany czas pracy na tym stanowisku, ani podstawa zatrudnienia, ani rodzaj umowy o pracę. Z drugiej zaś strony należy zwrócić uwagę na to, iż wymóg braku karalności nie zawsze jest bezwzględny, a najczęściej dotyczy braku skazania za przestępstwa umyślne. Innymi słowy np. skazanie za nieumyślne sprowadzenie bezpośredniego niebezpieczeństwa katastrofy w ruchu lądowym, tj. art. 174 par. 2 kodeksu karnego, nie wyklucza możliwości ubiegania się o zatrudnienie na stanowisku urzędniczym, natomiast skazanie za prowadzenie pojazdu na drodze publicznej w stanie nietrzeźwości, to jest przestępstwo z art. 178a par. 1 k.k., wyklucza taką możliwość, albowiem jest to skazanie za przestępstwo umyślne.

rozmawiał Adam Makosz