Czy udzielenie urlopu bezpłatnego może być obligatoryjne

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Tak. Wiele przepisów szczególnych przewiduje uprawnienia pracowników do uzyskania urlopu bezpłatnego. Od ogólnych zasad przewidzianych w k.p. różnią się one tym, iż w niektórych przypadkach pracodawca nie może odmówić udzielenia urlopu bezpłatnego, natomiast w innych okres urlopu bezpłatnego wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

W przypadku związkowców warunkiem możliwości domagania się urlopu bezpłatnego jest wybór pracownika do pełnienia funkcji związkowych poza zakładem pracy. Po drugie - konieczność realizowania funkcji związkowych poza zakładem pracy w czasie urlopu bezpłatnego musi się odbywać w ramach stosunku pracy. Może to być stosunek pracy nawiązany na podstawie wyboru lub umowy o pracę. Pracodawca nie ma zatem obowiązku udzielenia urlopu takiemu pracownikowi, który co prawda został wybrany do pełnienia funkcji związkowej, ale swoje obowiązki wykonuje społecznie.

Obowiązek zatrudnienia wybranego pracownika w ramach stosunku pracy wynikać może z organizacyjnych przepisów związkowych (np. statutu związku zawodowego czy regulaminu), doraźnych uchwał organów organizacji związkowej upoważnionych przez statut, lub co najmniej ze związkowych norm zwyczajowych.

Różnica w stosunku do unormowań kodeksowych wiąże się również z tym, że wniosku o udzielenie urlopu bezpłatnego w celu sprawowania funkcji związkowej nie może złożyć sam pracownik. Uprawniony jest do tego wyłącznie organ tej organizacji związkowej, w której pracownik pełnić ma funkcję. Zrobić to musi przynajmniej 14 dni przed przewidywanym terminem rozpoczęcia urlopu. Jeśli o udzielenie urlopu bezpłatnego wystąpił właściwy organ i zostały spełnione wszystkie wymagane przesłanki, pracodawca ma obowiązek uwzględnienia wniosku.

Poza związkowcami pracodawca ma obowiązek, a nie prawo, udzielenia urlopu bezpłatnego również w kilku innych przypadkach - przykładowo wymienić można urlopy bezpłatne, do których prawo mają posłowie lub senatorowie (na okres sprawowania mandatu oraz trzech miesięcy po jego wygaśnięciu).

Obowiązek udzielenia urlopu bezpłatnego dotyczy również osoby zatrudnionej w urzędzie gminy, w której uzyskała mandat radnego, lub osoby sprawującej funkcję kierownika lub jego zastępcy w jednostce organizacyjnej tej gminy. Radny taki otrzymuje urlop bezpłatny na swój wniosek na okres sprawowania mandatu oraz trzech miesięcy po jego wygaśnięciu. Urlop bezpłatny dla posła, senatora lub radnego musi zostać udzielony bez względu na rodzaj i okres trwania stosunku pracy. Stosunek pracy posła, senatora czy radnego zawarty na czas określony, który ustałby przed terminem zakończenia urlopu bezpłatnego, przedłuża się do trzech miesięcy po zakończeniu tego urlopu. Obowiązek udzielenia urlopu bezpłatnego w okresie ferii obciąża również pracodawcę zatrudniającego młodocianego pracownika szkoły dla pracujących.

Art. 25 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 79, poz. 854 z późn. zm.).

Art. 74 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Ustawa o wykonywaniu mandatu posła i senatora z 9 maja 1996 r. (t.j. Dz.U. z 2003 r. nr 221, poz. 2199 z późn. zm.).

Par. 1 - 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 11 czerwca 1996 r. w sprawie trybu udzielania urlopu bezpłatnego i zwolnień od pracy pracownikom pełniącym z wyboru funkcje w związkach zawodowych i zwolnień od pracy przysługujących pracownikom w czasie urlopu bezpłatnego i zwolnień od pracy (Dz.U. nr 71, poz. 336).