Jakie mogą być skutki zmiany układu zbiorowego

sędzia Sądu Okręgowego w Legnicy

Układ zbiorowy pracy jest porozumieniem zawieranym pomiędzy pracodawcami i związkami zawodowymi. Reguluje prawa i obowiązki pracowników i pracodawców, a zatem stanowi źródło prawa pracy.

Postanowienia układu mają charakter normatywny, co oznacza, że obowiązują one bezpośrednio w stosunkach pracy tak jak przepisy zawarte w innych źródłach prawa. Prawo pracy reguluje problem dostosowania warunków umowy o pracę (lub innego aktu stanowiącego podstawę nawiązania stosunku pracy do postanowień zmienianego układu zbiorowego pracy).

Obowiązuje tutaj zasada automatyzmu, zgodnie z którą korzystniejsze postanowienia układu, z dniem wejścia w życie, zastępują z mocy prawa wynikające z dotychczasowych przepisów prawa pracy warunki umowy o pracę lub innego aktu stanowiącego podstawę nawiązania stosunku pracy.

Inaczej jest jednak w sytuacji wprowadzania zmienionym układem postanowień mniej korzystnych dla pracowników. W takiej sytuacji - do zmiany treści stosunku pracy - konieczne jest albo zwarcie pomiędzy pracownikiem i pracodawcą porozumienia zmieniającego, albo dokonanie wypowiedzenia zmieniającego.

Pracodawca korzysta tutaj ze znacznego ułatwienia.

Przy wypowiedzeniu dotychczasowych warunków umowy o pracę lub innego aktu stanowiącego podstawę nawiązania stosunku pracy nie mają bowiem zastosowania przepisy ograniczające dopuszczalność wypowiadania warunków takiej umowy lub aktu. Zwrot ten wskazuje na to, że uchylone w tej sytuacji zostają wszelkie zakazy wypowiedzenia umów o pracę, np. reguły określone w art. 41 k.p. (ochrona przed wypowiedzeniem w trakcie usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy oraz tzw. szczególna ochrona przed wypowiedzeniem, np. zakaz wypowiadania warunków pracy i płacy pracownikowi w wieku przedemerytalnym, kobietom w ciąży i w okresie urlopu macierzyńskiego).

Pracodawca jest jednak związany przepisami o równym traktowaniu pracowników i ich niedyskryminacji (art. 32 i 33 Konstytucji RP; art. 11² i 11³ k.p., a także art. 18^3a-18^3e k.p.) oraz zakazem czynienia z prawa wypowiedzenia użytku w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego i społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa (art. 8 k.p.).

Pracodawca może zatem - w przypadku niekorzystnej dla pracownika zmiany układu zbiorowego pracy - dokonać wypowiedzenia warunków umowy o pracę pracownicy będącej w ciąży.

Art. 8, art. 11 ² i 11³, art. 18 ^3a-18^3e, art. 41, art. 241¹³ par. 1 i 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).