Czy podporządkowanie przesądza o istnieniu stosunku pracy?

ekspert z zakresu prawa pracy

Najbardziej charakterystyczną cechą, która odróżnia stosunek pracy od umów cywilnoprawnych, jest podporządkowanie pracownika. Wyraża się ono w możliwości wydawania podwładnemu poleceń dotyczących miejsca, czasu i sposobu wykonania pracy. W pojęciu podporządkowania mieści się również obowiązek stosowania się do ustalonej dyscypliny pracy, a także możliwość wymierzania przez pracodawcę kar porządkowych.

Zdaniem Sądu Najwyższego wykonywanie pracy zmianowej, dyspozycyjność oraz podporządkowanie pracownika są cechami charakterystycznymi dla zatrudnienia w ramach stosunku pracy (wyrok SN z 11 września 1997 r., II UKN 232/97, OSNP 1998/13/407). Sytuację taka można zaobserwować w poniższym przykładzie: Maria C. pracuje w restauracji jako kelnerka. Właściciel układa tzw. grafiki pracy. Maria C. codziennie rano ma obowiązek podpisać listę obecności. Właściciel wydaje jej polecenia co do sposobu wykonywania pracy, a w razie konieczności powierza jej wykonywanie innych prac niż objęte umową. Tak silne podporządkowanie Marii C. przemawia za tym, że świadczy ona pracę nie na podstawie umowy zlecenia, lecz w ramach stosunku pracy.

Z kolei brak obowiązku wykonywania poleceń przemawia przeciwko możliwości uznania stosunku prawnego za stosunek pracy (wyrok SN z 11 kwietnia 1997 r., I PKN 89/97, OSNP 1998/2/35). W przeciwieństwie do stosunku pracy w umowach cywilnoprawnych podporządkowanie bądź w ogóle nie występuje, bądź jest dużo mniej intensywne. Osoby świadczące pracę np. na podstawie umowy zlecenia są bardziej samodzielne, w zasadzie nie pozostają one w dyspozycji zleceniodawcy i nie mają obowiązku wykonywania czynności zlecanych na bieżąco.

Art. 22 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).