Ochrona związkowa to nie to samo co reprezentacja związkowa

Ostatnio SN wydał w pełnym składzie uchwałę dotyczącą list związkowych, co ona oznacza dla pracodawców?

Zgodnie z uchwałą SN z 21 listopada 2012 r. (sygn. akt III PZP 6/12) nieprzekazanie i nieaktualizowanie przez związek zawodowy list osób reprezentowanych przez niego nie spowoduje zwolnienia pracodawcy z obowiązku indywidualnej konsultacji ze związkiem w sprawie wypowiedzenia umowy o pracę na czas nieokreślony, rozwiązania umowy w trybie natychmiastowym i wreszcie w sprawie odrzucenia sprzeciwu pracownika od nałożonej nań kary porządkowej. Tak więc pracodawcy nadal będą musieli przed podjęciem powyższych czynności prawnych zasięgnąć opinii organizacji związkowej, która reprezentuje danego pracownika. Należy pamiętać, iż pracodawca mający więcej niż jeden związek w zakładzie będzie musiał taką procedurę rozpocząć od zadania pytania każdej z zakładowych organizacji związkowych, czy reprezentuje ona danego pracownika. Dopiero po potwierdzeniu tego podejmie z nią czynności konsultacyjne przewidziane w kodeksie pracy.

Czy w każdej sytuacji pracodawca musi pytać związek o opinię o zwalnianym pracowniku i sprawdzać, czy czasem nie jest związkowcem albo osobą pod parasolem związkowym?

Pracodawca może zwolnić się z tego obowiązku, ustalając z samym pracownikiem czy jest on w danej chwili reprezentowany przez jakąkolwiek organizację związkową działającą w zakładzie pracy. W przypadku gdyby pracownik udzielił odpowiedzi negatywnej, a więc nie byłby reprezentowany przez żaden ze związków działających w firmie, pracodawca byłby tym samym zwolniony z obowiązku konsultacji jego wypowiedzenia. Powinien on także pobrać od pracownika pisemne oświadczenie w celach dowodowych potwierdzające, iż w danym dniu nie jest on reprezentowany przez żaden związek działający w zakładzie. Należy wskazać, iż pracownik, który chce, aby w razie decyzji o jego zwolnieniu konsultowano ją ze związkiem zawodowym, do którego należy, powinien współdziałać w tym zakresie ze swoim pracodawcą. Sąd Najwyższy uznał, że pracownik taki powinien informować pracodawcę o przynależności związkowej (wyrok z 22 czerwca 2004 r., II PK 2/04, Monitor Prawniczy 2004/14/630). Ponadto zgodnie z art. 5 ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. nr 90, poz. 844 z późn. zm.) w przypadku zawarcia ze związkiem zawodowym porozumienia regulującego zasady zwolnień grupowych pracodawca jest z mocy prawa zwolniony z obowiązku uprzedniej konsultacji indywidualnego zwolnienia (w ramach programu zwolnień grupowych) z reprezentującą pracownika organizacją związkową.

Nie ma również potrzeby konsultowania w trybie art. 38 k.p. zamiaru wypowiedzenia umowy wówczas, gdy pracodawca ma obowiązek uzyskać zgodę organu związkowego na wypowiedzenie umowy o pracę, a więc w sytuacji zwolnienia szczególnie chronionego działacza związkowego. Obowiązek uzyskania zgody na wypowiedzenie umowy o pracę działaczowi związkowemu - jako dalej idący - "pochłania" powinność "konsultacji" przewidzianej w art. 38 k.p. (wyrok SN z 5 maja 1999 r., I PKN 678/98, OSNAPiUS 2000/13/512).

Czy wręczenie wypowiedzenia bez konsultacji jest ważne, skuteczne? Jakie są skutki dla pracodawcy?

Zgodnie z art. 45 k.p. w razie ustalenia, że wypowiedzenie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony jest nieuzasadnione lub narusza przepisy o wypowiadaniu umów o pracę, sąd pracy - stosownie do żądania pracownika - orzeka o bezskuteczności wypowiedzenia, a jeżeli umowa uległa już rozwiązaniu - o przywróceniu pracownika do pracy na poprzednich warunkach albo o odszkodowaniu. Brak koniecznej konsultacji ze związkiem zawodowym może zostać uznany za naruszający przepisy o wypowiadaniu umów o pracę.

Związek powinien jakoś dokumentować to, że pracownik poprosił, by związek go reprezentował.

Należy podkreślić, iż postępowanie zarządu związku zawodowego w sprawie konsultacji wypowiedzenia umowy o pracę nie podlega ocenie sądu pracy. Jeżeli jednak organizacja związkowa przekazała pracodawcy swoje stanowisko w przedmiocie zamierzonego wypowiedzenia umowy o pracę, dopuszczalne jest badanie, czy zostało ono wyrażone przez właściwy organ związku (teza VII uchwały pełnego składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych SN z 19 maja 1978 r., V PZP 6/77, OSNC 1978/8/127). Związek nie ma obowiązku odnotowania, iż pracownik prosił go o reprezentację.

Czym się różni ochrona pracownika od jego obrony przez związek zawodowy?

W praktyce należy odróżniać dwa pojęcia - ochrony związkowej i reprezentowania przez związek zawodowy. W pierwszym przypadku zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 79, poz. 854 z późn. zm.) pracodawca bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej nie może wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z imiennie wskazanym uchwałą zarządu jego członkiem lub z innym pracownikiem będącym członkiem danej zakładowej organizacji związkowej, upoważnionym do reprezentowania tej organizacji wobec pracodawcy albo organu lub osoby dokonującej za pracodawcę czynności w sprawach z zakresu prawa pracy. Tak więc niektórzy działacze związkowi są szczególnie chronieni przed możliwością jednostronnego zakończenia ich stosunków pracy przez pracodawcę (ochrona związkowa).

Inna jest natomiast sytuacja określona w art. 30 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych. Zgodnie z tym przepisem pracownik niezrzeszony w związku zawodowym ma prawo do obrony swoich praw na zasadach dotyczących pracowników będących członkami związku, jeżeli wybrana przez niego zakładowa organizacja związkowa wyrazi zgodę na obronę jego praw pracowniczych. W takim przypadku możemy mówić o tzw. reprezentacji pracownika. Należy odróżnić sytuację, gdy pracownik jest członkiem związku (wtedy mamy reprezentację automatyczną) od takiej gdy nim nie jest i poprosił związek o reprezentację, a ten wyraził na to zgodę.

@RY1@i02/2012/242/i02.2012.242.21700020b.802.jpg@RY2@

dr Maciej Chakowski, wspólnik w C&C Chakowski & Ciszek

Pracownik, który chce, aby w razie decyzji o jego zwolnieniu konsultowano ją ze związkiem zawodowym, do którego należy, powinien współdziałać w tym zakresie z pracodawcą

Rozmawiał Tomasz Zalewski