Kiedy i na jakie odprawy od pracodawcy może liczyć pracownik

Czy firma nie płaci odprawy pośmiertnej, gdy kupi polisę

@RY1@i02/2012/224/i02.2012.224.18300150e.811.jpg@RY2@

Prawo dopuszcza możliwość zwolnienia pracodawcy z obowiązku wypłaty odprawy pośmiertnej poprzez wykupienie polisy obejmującej ubezpieczenie na życie pracowników. Taka forma działania jest coraz powszechniejsza, gdyż jest korzystna dla firmy, bo przedsiębiorca zamiast płacić jedną dużą odprawę, opłaca regularnie z reguły niewysoką składkę.

Zgodnie z kodeksem pracy pracodawca może zawrzeć z zakładem ubezpieczeń umowę, na mocy której ubezpieczył pracownika na życie, i z tego tytułu z własnych środków opłacić stosowne składki. W razie śmierci pracownika osoby uprawnione otrzymają odszkodowanie. Jeśli świadczenie pośmiertne z polisy nie będzie niższe od kwoty odprawy odpowiadającej okresowi zatrudnienia zmarłego pracownika, to pracodawca jest całkowicie zwolniony z obowiązku wypłaty odprawy pośmiertnej.

Natomiast w przypadku częściowego zaspokojenia przez zakład ubezpieczeń roszczeń osób uprawnionych do odprawy pracodawca jest zwolniony tylko w tej części z długu wobec tych osób. Jest on zatem zobowiązany do wypłaty kwoty stanowiącej różnicę między odprawą przysługującą na podstawie powołanych przepisów a odszkodowaniem wypłaconym przez instytucję ubezpieczeniową.

Trzeba pamiętać jednak o tym, że rozwiązanie to nie obejmuje sytuacji, gdy pracodawca zawarł z firmą umowę o ubezpieczenie grupowe pracowników, w ramach którego podwładni dobrowolnie deklarują wysokość wpłacanych przez nich składek potrącanych przez pracodawcę z ich wynagrodzenia. Zatem aby ubezpieczyciel za pracodawcę wypłacił w ramach odprawy pośmiertnej stosowne świadczenie, firma musi pokrywać z własnych środków składki ubezpieczeniowe, a nie potrącać je z pensji pracownika.

Podstawa prawna

Art. 93 par. 7 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Czy rodzina pracownika otrzyma odprawę pośmiertną

@RY1@i02/2012/224/i02.2012.224.18300150e.812.jpg@RY2@

W razie zgonu podwładnego w czasie trwania stosunku pracy lub w czasie pobierania po jego rozwiązaniu zasiłku z tytułu niezdolności do pracy wskutek choroby rodzinie przysługuje od pracodawcy odprawa pośmiertna.

Jej wysokość jest uzależniona od stażu pracy w ostatnim miejscu zatrudnienia. Jeśli wynosił on mniej niż 10 lat, odprawa będzie równa miesięcznemu wynagrodzeniu, gdy staż był co najmniej 10-letni, lecz nie dłuższy niż 15 lat, przysługuje odprawa o wartości równej trzymiesięcznym zarobkom, a gdy staż był przynajmniej 15-letni, rodzina otrzyma równowartość sześciomiesięcznego wynagrodzenia.

Do okresu zatrudnienia wlicza się pracownikowi okres zatrudnienia u poprzedniego pracodawcy, jeżeli zmiana pracodawcy nastąpiła na zasadach określonych w art. 23¹ k.p., tzn. w razie przejścia zakładu pracy albo jego części na innego pracodawcę, a także w innych przypadkach, gdy z mocy odrębnych przepisów nowy pracodawca jest następcą prawnym w stosunkach pracy nawiązanych przez pracodawcę poprzednio zatrudniającego tego pracownika.

Nie wszyscy członkowie rodziny uprawnieni są do otrzymania odprawy. Nie jest ona bowiem spadkiem. Przysługuje zawsze małżonkowi, a inni członkowie rodziny otrzymają ją, jeżeli mają prawo do renty rodzinnej. Uprawnienie do tego świadczenia z reguły ogranicza się m.in. do dzieci (własnych, drugiego małżonka, przysposobionych), wnuków i rodzeństwa przyjętego na wychowanie.

Jeżeli po śmierci pracownika pozostanie tylko jedna osoba uprawniona do takiej odprawy, otrzyma ona kwotę równą połowie przysługującego świadczenia. W sytuacji gdy uprawnione są dwie osoby lub więcej osób, pieniądze dzieli się w częściach równych pomiędzy wszystkich, którzy mają do niej prawo.

Podstawa prawna

Art. 93 ustawy z 26 czerwca 1974 r. ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Czy od odprawy emerytalnej opłaca się składki na ZUS

@RY1@i02/2012/224/i02.2012.224.18300150e.813.jpg@RY2@

Ustawodawca przy określaniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne pracowników odwołał się do pojęcia przychodu ze stosunku pracy w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Definicja ta jest bardzo szeroka i obejmuje praktycznie wszelkie świadczenia, które pozostają w związku prawnym lub faktycznym ze stosunkiem pracy, który łączy pracownika z pracodawcą. Jako przychód traktowane są wypłacane przez firmę odprawy, odszkodowania czy rekompensaty. Nie oznacza to jednak, że zawsze trzeba potrącić składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne.

Wolne od nich są przychody ze stosunku pracy wymienione w rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Zgodnie z nim podstawy wymiaru składek nie stanowią m.in. odprawy pieniężne przysługujące w związku z przejściem na emeryturę lub rentę, odprawy, odszkodowania i rekompensaty wypłacane pracownikom z tytułu wygaśnięcia lub rozwiązania stosunku pracy, w tym z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn leżących po stronie pracodawcy, nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem wypowiedzenia umowy o pracę lub rozwiązania jej bez wypowiedzenia, skrócenia okresu jej wypowiedzenia, niewydania w terminie lub wydania niewłaściwego świadectwa pracy.

Podstawa prawna

Par. 2 ust. 1 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U nr 161, poz. 1106 z późn. zm.).

Czy staż zakładowy decyduje o wysokości świadczenia

@RY1@i02/2012/224/i02.2012.224.18300150e.814.jpg@RY2@

Wysokość kwoty należnej zwalnianemu uzależniona jest od zakładowego stażu pracy. Odchodzącemu z przyczyn leżących po stronie pracodawcy przysługuje odprawa pieniężna w wysokości:

● jednomiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy krócej niż 2 lata,

● dwumiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy od 2 do 8 lat,

● trzymiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy ponad 8 lat.

Przez zatrudnienie u danego pracodawcy należy rozumieć sumę wszystkich okresów przepracowanych w danej firmie, bez względu na ewentualne przerwy w zatrudnieniu i ich długość. Sąd Najwyższy w uchwale z 15 stycznia 2003 r. stwierdził, że przy ustalaniu okresu wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony (art. 36 par. 1 k.p.) uwzględnia się wszystkie okresy zatrudnienia u tego samego (danego) pracodawcy (sygn. akt III PZP 20/02, OSP 2004, Nr 6, poz. 81).

Co prawda uchwała ta był wydana na potrzeby ustalania stażu pracy, na podstawie którego określane są okresy wypowiedzenia, ale sam SN w jej uzasadnieniu stwierdził, że rozstrzygnięcie ma również istotne znaczenie dla ustalania wysokości odprawy pieniężnej z tytułu zwolnienia w trybie omawianej tu ustawy. Sąd uznał, że pracodawca, chcąc uniknąć skutków zliczania okresów zatrudnienia, mógłby doprowadzić do rozwiązania umowy o pracę, a następnie do ponownego zatrudnienia pracownika.

Ponadto do okresu zatrudnienia wlicza się pracownikowi okres zatrudnienia u poprzedniego pracodawcy, jeżeli jego zmiana nastąpiła na zasadach określonych w art. 23¹ k.p., a także w innych przypadkach, gdy na mocy odrębnych przepisów nowy szef jest następcą prawnym w stosunkach pracy nawiązanych przez pracodawcę poprzednio zatrudniającego tego pracownika.

Ustawodawca określił maksymalną wysokość odprawy. Nie może ona przekraczać kwoty 15-krotnego minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, obowiązującego w dniu rozwiązania stosunku pracy.

Podstawa prawna

Art. 8 - ustawy 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. nr 90, poz. 844 z późn. zm.).

Czy wracając do pracy, trzeba oddać odprawę

@RY1@i02/2012/224/i02.2012.224.18300150e.815.jpg@RY2@

Przywrócenie do pracy oznacza obowiązek zwrotu otrzymanej odprawy z tytułu zwolnień grupowych. Problem ten był przedmiotem rozstrzygnięć SN. W wyroku z 26 czerwca 2006 r. orzekł, że pracownik, wnosząc pozew o przywrócenie do pracy, musi liczyć się z tym, że powództwo może zostać uwzględnione i wtedy odpadnie podstawa zapłaty odprawy, a ta wypłacona stanie się świadczeniem nienależnym.

Na szczęście dla pracownika wypłacona odprawa pieniężna może zostać zaliczona na poczet wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy. Potwierdził to także SN w wyroku z 9 listopada 1990 r.

Podstawa prawna

Wyrok SN z 26 czerwca 2006 r., sygn. akt II PK 330/05.

Wyrok SN z 9 listopada 1990 r., sygn. akt I PR 351/90.

Tomasz Zalewski

tomasz.zalewski@infor.pl