Jakie sankcje grożą za niewłaściwe korzystanie ze zwolnienia lekarskiego

Czy można naruszyć interes firmy, nie lecząc się

@RY1@i02/2012/171/i02.2012.171.18300150e.815.jpg@RY2@

Celem korzystania ze zwolnienia lekarskiego przez okres w nim wskazany jest odzyskanie zdrowia i pełnej zdolności do pracy. Podejmowanie innych czynności podczas czasu przewidzianego na leczenie prowadzi zwykle do przedłużenia okresu niezdolności do pracy. W orzecznictwie przyjmuje się, że w interesie pracodawcy - ze względów organizacyjnych i finansowych z uwagi na obowiązek wypłaty pracownikowi niezdolnemu do pracy wskutek choroby wynagrodzenia gwarancyjnego - leży to, aby pracownik jak najszybciej odzyskał zdolność do pracy. Nie stosując się do zaleceń lekarskich, podwładny postępuje sprzecznie ze swoimi obowiązkami, takimi jak lojalność wobec pracodawcy, obowiązek świadczenia pracy i usprawiedliwianie nieobecności. Firmie przysługuje zatem prawo dokonania oceny, czy pracownik wykorzystuje zwolnienie lekarskie zgodnie z jego przeznaczeniem i nie nadużywa tego zwolnienia, wykonując inne czynności w czasie nieobecności w pracy. Jeżeli pracodawca stwierdzi, że pracownik obowiązki te naruszył, może zastosować wobec pracownika sankcje dyscyplinarne z najcięższą w postaci rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia włącznie, ponieważ podejmowanie czynności, które zniweczyć mogą cel zwolnienia lekarskiego, jakim jest odzyskanie zdolności do pracy, zakwalifikowane może być jako naruszanie podstawowych obowiązków przez pracownika. Takie zachowania uprawniają też oczywiście pracodawcę do wskazania ich jako przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę.

Podstawa prawna

Art. 32, art. 52 par. 1 pkt 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Czy wyjazd narusza zasady chorobowego

@RY1@i02/2012/171/i02.2012.171.18300150e.816.jpg@RY2@

Sad Najwyższy zajmuje w takich przypadkach rygorystyczne stanowisko, stwierdzając, że nawet wtedy, gdy z zalecenia lekarskiego wynika, iż pracownik korzystający ze zwolnienia lekarskiego może chodzić, jego udział w tym czasie w wycieczce zagranicznej, szczególnie objazdowej, pozwala na stwierdzenie, że podwładny naruszył ze swej winy obowiązki pracownicze w stopniu skutkującym możliwością rozwiązania z nim stosunku pracy bez wypowiedzenia (wyrok SN z 13 czerwca 1985 r., sygn. akt I PR 37/85 OSNC 1986/4/58). Przyjąć bowiem należy, że osoba taka wykorzystuje zwolnienie lekarskie do celów typowo wypoczynkowych, a nie dla poratowania swego zdrowia. Podstawy do zwolnienia będą tym bardziej uzasadnione, gdy pracownik wcale nie był niezdolny do pracy, a orzeczenie lekarskie uzyskał podstępem, przekupstwem lub w inny nielegalny sposób. Takie działanie wprost przesądzałoby o wykorzystywaniu zwolnienia w celu uchylania się od obowiązku świadczenia pracy. Inaczej należałoby natomiast ocenić zachowanie pracownika, gdyby udowodnił pracodawcy, że jego wyjazd miał na celu poprawę zdrowia - szczególnie jeśli przedłoży zalecenie lekarskie pobytu w miejscowości uzdrowiskowej lub sanatorium.

Podstawa prawna

Art. 52 par. 1 pkt 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn.zm.).

Czy za fikcyjną chorobę można stracić pracę

@RY1@i02/2012/171/i02.2012.171.18300150e.817.jpg@RY2@

Wykonywanie pracy zarobkowej w czasie zwolnienia lekarskiego, podobnie jak prowadzenie w tym czasie własnej działalności gospodarczej, jest typowym przykładem nadużywania zwolnienia do celów sprzecznych z interesem pracodawcy. Jeśli wykonywana w czasie zwolnienia lekarskiego praca jest identyczna z tą, od której świadczenia pracownik jest zwolniony przez lekarza, to można mówić o ciężkim naruszeniu podstawowych obowiązków pracowniczych. Uzasadnia to rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia.

Podstawa prawna

Art. 52 par. 1 pkt 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Czy każda praca daje prawo do rozwiązania umowy

@RY1@i02/2012/171/i02.2012.171.18300150e.818.jpg@RY2@

Opisana sytuacja jest przykładem na to, iż w wyjątkowych przypadkach nawet praca zarobkowa w czasie zwolnienia lekarskiego nie będzie wyrazem nadużywania zwolnienia lekarskiego. Również według SN (wyrok z 19 stycznia 1998 r., sygn. akt I PKN 486/97 OSNP 1998/23/687) nie stanowi ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych wykonywanie w czasie zwolnienia chorobowego pracy, która nie jest sprzeczna z zaleceniami lekarskimi. Sytuacja taka najczęściej ma miejsce wtedy, gdy pracownik w trakcie zwolnienia lekarskiego wykonuje lekkie prace, które nie mogą doprowadzić do pogorszenia jego stanu zdrowia. Drugi przypadek to wykonywanie prac o charakterze zupełnie odmiennym od tej, którą świadczy u pracodawcy, u którego korzysta ze zwolnienia lekarskiego, w sytuacji gdy stan zdrowia nie stoi na przeszkodzie wykonywaniu takich prac. Z takim zachowaniem mamy do czynienia w pytaniu. Pracodawca nie ma więc podstaw do wyciągania jakichkolwiek sankcji wobec pracownika.

Podstawa prawna

Art. 32, art. 52 par. 1 pkt 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Czy pracodawca może przeprowadzić kontrolę

@RY1@i02/2012/171/i02.2012.171.18300150e.819.jpg@RY2@

Przepisy umożliwiają pracodawcom zatrudniającym ponad 20 pracowników przeprowadzenie kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich polegającej na ustaleniu, czy ubezpieczony w okresie orzeczonej niezdolności do pracy:

● nie wykonuje pracy zarobkowej,

● nie wykorzystuje zwolnienia lekarskiego od pracy w sposób niezgodny z jego celem.

Osobie kontrolującej prawidłowość wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy pracodawca wystawia imienne upoważnienie, które uprawnia ją do wykonywania kontroli również w miejscu zamieszkania, miejscu czasowego pobytu lub miejscu zatrudnienia osoby kontrolowanej. W razie potwierdzenia się wątpliwości kontrolujący sporządza protokół, w którym podaje, na czym polegało nieprawidłowe wykorzystywanie zwolnienia lekarskiego od pracy. Pracownik może wnieść uwagi do takiego protokołu.

Podstawa prawna

Par. 5 - 9 rozporządzenia MPiPS z 27 lipca 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy oraz formalnej kontroli zaświadczeń lekarskich (Dz.U. nr 65, poz. 743).

Czy można chodzić do szkoły w czasie zwolnienia

@RY1@i02/2012/171/i02.2012.171.18300150e.820.jpg@RY2@

Rodzaj schorzenia pracownika, które nie pozwala na wykonywanie pracy, nie stanowi w tym przypadku przeszkody do uczestnictwa w kursie czy innych zajęciach edukacyjnych. Poprzez podejmowanie takich czynności w okresie zwolnienia pracownik z reguły nie przedłuża bowiem okresu swej nieobecności w pracy, zatem nie można mu przypisać zarzutu działania na szkodę pracodawcy. Z tego powodu w orzecznictwie SN przyjmowano, że udział w zajęciach szkolnych nie świadczy zwykle o naruszaniu podstawowych obowiązków pracowniczych. Ustalenie, czy określona czynność lub zajęcie podejmowane przez pracownika jest lub nie jest naruszeniem podstawowych obowiązków pracowniczych, nie jest jednak możliwe bez uwzględnienia okoliczności danego przypadku. Przykładowo uczestniczenie w zajęciach szkolnych przez nieobecnego w pracy pracownika, któremu lekarz zalecił leżenie w domu, przedłużające czas korzystania ze zwolnienia, może już przy uwzględnieniu innych okoliczności świadczyć o naruszaniu podstawowych obowiązków pracowniczych.

Podstawa prawna

Art. 52 par. 1 pkt 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn.zm.).

Czy pracodawca ma możliwość zlecenia badań

@RY1@i02/2012/171/i02.2012.171.18300150e.821.jpg@RY2@

Pracodawca nie posiada takich uprawnień, nawet wtedy gdy podejrzewa, że przy wystawieniu zwolnienia lekarskiego doszło do naruszenia prawa. Jeżeli ma wątpliwości co do tego, czy stan zdrowia pracownika uprawnia go faktycznie do korzystania z wolnego, to może to zgłosić do ZUS i zażądać przeprowadzenia kontroli prawidłowości orzeczenia. Kontrolę taką przeprowadza lekarz orzecznik ZUS.

Podstawa prawna

Par. 4 rozporządzenia MPiPS z 27 lipca 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy oraz formalnej kontroli zaświadczeń lekarskich (Dz.U. nr 65, poz. 743).

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu