Potrącenie z wypłaty tylko za wyraźną zgodą pracownika

Zdarza się, że z winy pracownika firma ponosi szkodę, ponieważ np. zniszczy należący do niej sprzęt. Jednak obecna trudna sytuacja na rynku sprawia, że takiemu pracownikowi zazwyczaj bardzo zależy na utrzymaniu dotychczasowej pracy. Dlatego gotów jest on z własnych pensji zrekompensować zatrudniającemu go przedsiębiorcy poniesione ubytki, czyli załatwić powstały problem polubownie. W takich przypadkach powstaje jednak pytanie, czy pracodawca bez orzeczenia sądu może potrącić pracownikowi kwotę z wynagrodzenia za spowodowanie szkody?

Zamknięty katalog

Zgodnie z art. 87 par. 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (dalej: k.p.) z wynagrodzenia za pracę, po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, potrąceniu, bez konieczności uzyskiwania zgody pracownika, podlegają:

wsumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych,

wsumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne,

wzaliczki pieniężne udzielone pracownikowi,

wkary pieniężne z odpowiedzialności porządkowej.

Zatem wspomniany art. 87 k.p. zawiera zamknięty katalog tytułów, z jakich można dokonywać potrąceń z wynagrodzenia za pracę. Wszelkie zaś inne sytuacje związane z takimi potrąceniami są regulowane art. 91 k.p., ale z wprowadzeniem określonych wymogów.

Koniecznym warunkiem w takim przypadku jest pisemna zgoda pracownika na dokonywanie potrąceń z wynagrodzenia za pracę. Brak zachowania formy pisemnej skutkuje rygorem nieważności zgody wyrażonej przez pracownika. Zwrócił na to uwagę Sąd Najwyższy w wyroku z 1 października 1998 r., sygn. akt I PKN (366/98, OSNP 1999/21/684). Zgoda pracownika musi być precyzyjnie określona co do zakresu i tytułu potrąceń oraz wielkości i kolejności dokonywanych potrąceń, jeżeli wierzytelności jest więcej. Zgoda dotyczyć może konkretnych, istniejących wierzytelności. Zatem nie może ona być na tyle ogólna, że obejmuje nieokreślone jeszcze wierzytelności przyszłe, gdy nie jest konkretnie określona przesłanka odpowiedzialności pracownika (wyrok SN z 5 maja 2004 r., sygn. akt I PK 529/03, Pr.Pracy 2004/10/35). Wszelkie ogólnie zgody pracowników na dokonywanie potrąceń z wynagrodzenia za pracę są uznawane za nieważne.

Roszczenia odszkodowawcze

Artykuł 91 k.p. nie określa, jakiego rodzaju potrącenia mogą być przedmiotem zgody pracownika. Zatem można przyjąć, że mogą to być również roszczenia odszkodowawcze z tytułu szkody wyrządzonej przez pracownika swojemu pracodawcy, a związane np. ze zniszczeniem powierzonego sprzętu.

Artykuł 91 k.p. daje pracodawcy i pracownikowi narzędzie do rozwiązywania spornych sytuacji przez dochodzenie do porozumienia w zakresie wyrównywania szkód poniesionych przez pracodawcę wskutek niewłaściwego lub nieodpowiedzialnego postępowania zatrudnionego. Przy obieraniu takiej drogi można szukać możliwości polubownego ustalenia zasad kompensacji poniesionej szkody, co jednak w pewnych okolicznościach wymaga określonej dojrzałości stron. Na uwagę zasługuje w takiej sytuacji chociażby instytucja mediacji, która powinna być narzędziem częściej wykorzystywanym, szczególnie w stosunkach, które co do zasady oparte są na wzajemnym zaufaniu stron.

Formy zbliżone, ale nie tożsame

Z kolei art. 82 k.p. daje pracodawcy zbliżone, aczkolwiek nie tożsame, narzędzie pozwalające regulować wysokość wynagrodzenia w zależności od jakości i sumienności w wykonywaniu pracy. Za wadliwe wykonanie produktów lub usług z winy pracownika wynagrodzenie nie przysługuje lub przysługuje w obniżonej wysokości, jeżeli jakość produktu lub usługi jest obniżona. Zasada regulowana w art. 82 k.p. pozwala pracodawcy mieć wpływ na jakość i sumienność pracy pracownika.

Z obowiązujących przepisów więc wynika, że pracodawca bez orzeczenia sądu może potrącić pracownikowi kwotę z wynagrodzenia za spowodowanie szkody, ale wyłącznie za zgodą pracownika. Zgoda taka powinna być wyrażona na piśmie z dokładnym określeniem tytułu i wysokości szkody, która ma być wyrównana. Trzeba mieć również na uwadze to, że pracownik taką zgodę zawsze może cofnąć.

Krzysztof Tomaszewski

krzysztof.tomaszewski@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 82, 84, 87¹, 91, 108 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

OPINIA EKSPERTA

@RY1@i02/2013/094/i02.2013.094.21700100a.802.jpg@RY2@

dr Ewelina Stobiecka, radca prawny, partner zarządzający w Kancelarii Taylor Wessing e|n|w|c w Warszawie

Zgodnie z zasadami i przepisami prawa pracy wynagrodzenie pracownika podlega szczególnej ochronie. Jej przejawem jest m.in. art. 84 k.p. Regulacja ta stanowi, że pracownik nie może zrzec się wynagrodzenia za pracę ani przenieść go na inną osobę. Chodzi tu m.in. o ochronę i zachowanie funkcji wynagrodzenia za pracę jako środka zapewniającego źródło utrzymania pracownika. Dlatego art. 87 oraz art. 91 k.p. szczegółowo regulują zasady dokonywania potrąceń z wynagrodzenia za pracę. Określają też granice procentowe maksymalnych potrąceń, udzielając przy tym wynagrodzeniu za pracę dodatkowej ochrony przez ustanowienie kwoty wynagrodzenia wolnej od potrąceń w myśl art. 87¹ k.p. Według tej regulacji, kwota wolna od potrąceń kształtuje się różnie, uzależniona jest bowiem od podstawy dokonywanych potrąceń z wynagrodzenia. Dla należności innych niż alimentacyjne jest równa wartości minimalnego wynagrodzenia za pracę, dla zaliczek pieniężnych udzielonych pracownikowi wynosi 75 proc. minimalnego wynagrodzenia, dla kar pieniężnych z art. 108 k.p. - 90 proc. minimalnego wynagrodzenia za pracę (zawsze z uwzględnieniem zasad pomniejszenia o składki na ubezpieczenie społeczne oraz zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych).

Jeżeli w pisemnej zgodzie pracownika przedmiot i wartość potrącenia są szczegółowo opisane z oznaczeniem wartości szkody, ustaleniem odpowiedzialności pracownika, to potrącenie z wynagrodzenia za pracę jest możliwe i zgodne z literą prawa. Należy mieć przy tym na uwadze ograniczenia wprowadzone z jednej strony ochroną wynagrodzenia przez wprowadzenie kwoty wolnej od potrąceń na bazie dobrowolnej zgody pracownika, z drugiej zaś strony trzeba pamiętać o ograniczeniu wartości potrąceń z jednej szkody do trzykrotności wynagrodzenia za pracę, jeżeli pracownik wyrządzi szkodę z winy nieumyślnej. Można również dopuścić sytuację, kiedy na podobnej zasadzie na podstawie dobrowolnej zgody pracownika dokonuje się potrąceń z wynagrodzenia pracownika kwot mających skompensować pracodawcy szkodę wyrządzoną z winy umyślnej przez pracownika.

Rozwiązanie polubownego załatwienia sprawy nie zawsze jest łatwe, ale często skuteczniejsze od dochodzenia roszczeń na drodze sądowej. Można z niego skorzystać w sytuacji, gdy pracodawcy zależy na utrzymaniu pracownika, a pracownikowi na zachowaniu pracy, natomiast okoliczności zdarzenia i wysokość szkody są w miarę łatwe do określenia. Pozwala to zaoszczędzić obu stronom czasu, kosztów sądowych i komorniczych, natomiast zyskać lepszą skuteczność w kompensacji szkody.