Bhp jak dobro osobiste

Obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy jest jedną z podstawowych zasad prawa pracy (art. 15 k.p.). Pracodawca oraz osoba kierująca pracownikami są obowiązani znać, w zakresie niezbędnym do wykonywania ciążących na nich obowiązków, przepisy o ochronie pracy, w tym przepisy oraz zasady bezpieczeństwa i higieny pracy (bhp). Na zakres odpowiedzialności pracodawcy w tym zakresie nie wpływają obowiązki pracowników w dziedzinie bhp oraz powierzenie wykonywania zadań służby bezpieczeństwa i higieny pracy specjalistom spoza zakładu pracy. To bowiem pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy i nie może zatem uchylać się od wdrażania środków zapobiegawczych, uzasadniając to brakiem stosownej wiedzy o zagrożeniach występujących w danym środowisku pracy (por. wyrok SN z 24 września 1968 r., II PR 363/68, OSNC 1969/4/78). Jak wskazał WSA w Bydgoszczy w wyroku z 21 lipca 2010 r. (II SA/Bd 527/10, LEX nr 640281) obowiązki pracodawcy w zakresie bhp mają charakter bezwarunkowy (obciążają pracodawcę niezależnie od sposobu spełniania świadczenia przez pracownika), niepodzielny (działania i zaniechania innych podmiotów nie zwalniają pracodawcy od odpowiedzialności za stan bhp w miejscu pracy), realny (muszą być wykonane w naturze) oraz podwójnie zakwalifikowany (są powinnościami wobec pracownika i państwa).

Konsekwencje naruszenia przez pracodawcę wspomnianych obowiązków mogą mieć charakter zarówno odszkodowawczy, jak i karny. Można tutaj wymienić art. 283 par. 1 k.p. określający sankcję grzywny za nieprzestrzeganie przepisów lub zasad bhp (wykroczenie przeciwko prawom pracownika) lub art. 220 par. 1 k.k. penalizujący spowodowanie stanu narażenia pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, a także wiele innych przepisów kodeksu karnego, w których przedmiotem ochrony jest zdrowie lub życie człowieka.

Istotnym uprawnieniem w przypadku naruszenia przez pracodawcę swych obowiązków w zakresie bhp może okazać się także możliwość natychmiastowego rozwiązania przez pracownika umowy o pracę na podstawie art. 55 par. 11 k.p. i związana z tym konieczność zapłaty odszkodowania. Odpowiedzialność odszkodowawcza pracodawcy (w tym wypadku oparta na podstawach cywilnoprawnych) może pojawić się także wówczas, gdy wskutek naruszenia obowiązku zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy dojdzie do wypadku przy pracy (odszkodowanie uzupełniające, zadośćuczynienie za krzywdę, renta cywilna). Nadto w orzecznictwie toruje sobie drogę koncepcja traktowania prawa do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy jako dobra osobistego pracownika (jego naruszenie może także rodzić odpowiedzialność odszkodowawczą pracodawcy). Dał temu wyraz SN w wyroku z 9 lipca 2009 r. (II PK 311/08, LEX nr 533041), w którym wskazano, że istnieje możliwość uznania odrębnego od zdrowia i życia pracownika dobra osobistego (wtórnego) w postaci prawa do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. To oznacza zaś nie tylko nakaz zapewniania odpowiednich warunków pracy, ale też obowiązek dbałości pracodawcy, by dobra osobiste pracownika nie doznawały uszczerbku w związku z wykonywaniem przez niego obowiązków pracowniczych. Dlatego działanie pracodawcy, polegające na wydawaniu pracownicy polecenia wykonywania ciężkich prac fizycznych, z naruszeniem zasad bhp, wzbronionych kobietom i nienależących do zakresu jej podstawowych obowiązków pracowniczych, może być kwalifikowane jako naruszenie jej godności pracowniczej, w sytuacji gdy ma ono charakter stały (nie wiąże się z nadzwyczajną, doraźną potrzebą pracodawcy), gdyż jest przejawem instrumentalnego traktowania pracownika.

@RY1@i02/2013/037/i02.2013.037.21700020c.802.jpg@RY2@

Andrzej Marek, sędzia Sądu Okręgowego w Legnicy

Andrzej Marek

sędzia Sądu Okręgowego w Legnicy