Sąd pracy nie zawsze jest związany dowodami z procesu o przestępstwo

W art. 124 kodeksu pracy ustawodawca przyjął domniemanie zawinionego wyrządzenia szkody w mieniu powierzonym zatrudnionemu z obowiązkiem wyliczenia lub zwrotu. To jednoznacznie nakłada na niego większe obowiązki niż na pracodawcę. Ten musi bowiem udowodnić, że poniósł stratę w majątku, które zostało prawidłowo powierzone podwładnemu.

Ważne dowody

Szkoda może powstać z różnych przyczyn. Ocena zaś, czy były one niezależne od pracownika, pozostaje w razie sporu do swobodnego ustalenia przez sąd. Ta nie oznacza jednak dowolności i musi opierać się na racjonalnych przesłankach.

W wyroku Sądu Najwyższego z 3 marca 2006 r. ( sygn. akt II UK 234/05) wyjaśniono, że granice swobodnej oceny dowodów wyznaczają w szczególności:

wobowiązek wyprowadzenia przez sąd z zebranego materiału dowodowego wniosków logicznie prawidłowych,

wramy proceduralne,

wpoziom świadomości prawnej sędziego oraz dominujące poglądy na sądowe stosowanie prawa.

Zdaniem SN swobodna ocena dowodów dokonywana jest przez pryzmat własnych przekonań sądu, jego wiedzy i posiadanego zasobu doświadczeń życiowych. Powinna jednak także uwzględniać wymagania prawa procesowego oraz reguły logicznego myślenia, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i - ważąc ich moc oraz wiarygodność - odnosi je do pozostałego materiału dowodowego.

Akta z procesu karnego

Dla przykładu pracownik zatrudniony w charakterze kierowcy samochodu ciężarowego był uczestnikiem wypadku drogowego, w wyniku którego pojazd został uszkodzony i nadawał się do kasacji. Zatrudniony nie poczuwał się do odpowiedzialności za wypadek i odmówił przyjęcia mandatu karnego po uznaniu przez policję, że dopuścił się czynu opisanego w art. 86 kodeksu wykroczeń. Sprawa została skierowana do sądu.

Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego sąd uniewinnił pracownika, uznając, że nie ponosi on odpowiedzialności za wypadek w ruchu drogowym. Mimo uprawomocnienia się tego wyroku pracodawca podtrzymał swoje roszczenie o odszkodowanie zgłoszone do sądu pracy, dowodząc, że kierowca ponosi odpowiedzialność na podstawie umowy z nim zawartej.

Zgodnie z art. 11 kodeksu postępowania cywilnego ustalenia prawomocnego wyroku skazującego w postępowaniu karnym co do popełnienia przestępstwa są wiążące w postępowaniu cywilnym. Sąd pracy będzie zatem związany wyłącznie skazującym wyrokiem sądu karnego, a nie za wykroczenie. Nie wiążą go ustalenia wyroku uniewinniającego.

Sąd pracy nie może jednak pozostać całkowicie obojętny na wyniki procesu karnego zwłaszcza w sytuacji, gdy z powodu toczącej się takiej sprawy postępowanie przed sądem pracy zostało zawieszone. W takiej sytuacji pracownik ma prawo żądać dopuszczenia dowodu z akt procesu karnego na okoliczności, które zostały w nim ustalone. Sam wyrok uniewinniający może stanowić w postępowaniu cywilnym (przed sądem pracy) dowód podlegający swobodnej ocenie przez sąd. Wszelkie dowody przeprowadzone przez sąd karny mogą być również pomocne w ustaleniu odpowiedzialności cywilnej.

Własne ustalenia

Związanie sądu cywilnego skazującym wyrokiem karnym ma zupełnie inne konsekwencje. W uchwale składu siedmiu sędziów SN z 28 kwietnia 1983 r. (sygn. akt III CZP 14/83) postawiono tezę, że prawomocny wyrok skazujący za przestępstwo nieumyślne nie wyłącza w świetle art. 11 k.p.c. możliwości ustalenia w postępowaniu cywilnym, że sprawca działał umyślnie. Odmienność procedury cywilnej i inne zasady ustalania odpowiedzialności za szkodę daje, sądowi pracy możliwość poczynienia własnych ustaleń w tym zakresie, różnych od ustaleń w sprawie karnej.

W wyroku z 15 kwietnia 1999 r. SN - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (sygn. akt I PKN 10/99, opubl: Orzecznictwo SN Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych rok 2000, nr 12, poz. 465) wyraził pogląd, że sąd pracy nie jest związany prawomocnym wyrokiem karnym skazującym pracownika za przestępstwo niedopełnienia obowiązków nadzoru nad powierzonym mieniem, co do zakresu naprawienia szkody wyrządzonej niedoborem.

Oznacza to, że mimo skazującego i prawomocnego wyroku karnego sąd pracy przeprowadzi własne ustalenia (często inne od ustaleń w sprawie karnej), co do zakresu odpowiedzialności pracownika w ramach wiążącego strony stosunku pracy.

Dariusz Gawron-Jedlikowski

radca prawny

dgp@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 124 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 11 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).