Jak ustalić harmonogram pracy w systemie równoważnym na czerwiec 2016 roku

Mamy miesięczne okresy rozliczeniowe, zatrudnieni pracują w systemie równoważnym, praca jest świadczona we wszystkie dni tygodnia. Czy przy tworzeniu harmonogramu na czerwiec możemy zaplanować pracownikowi 15 dni pracy po 12 godzin? Czy jeżeli pracownik ma wolną ostatnią niedzielę maja i miałby wolną także pierwszą niedzielę lipca, to możemy zaplanować pracę we wszystkie cztery niedziele czerwca?

@RY1@i02/2016/091/i02.2016.091.217000500.802.jpg@RY2@

Marek Rotkiewicz specjalista w zakresie prawa pracy

Wskazując w harmonogramie pracę na 15 dni, zaś w każdym z nich po 12 godzin, zaplanowano by o 4 godziny więcej, niż wynosi wymiar czasu pracy dla czerwca. W związku z tym co najmniej w jednym dniu czas pracy powinien być przewidziany na mniejszą liczbę godzin. Również w przypadku czterech kolejnych niedziel co najmniej jedna musi być wolna. Nie ma więc możliwości wskazania wszystkich niedziel w czerwcu jako dni pracy.

W sytuacji wskazanej przez czytelnika harmonogram opiewa na cały okres rozliczeniowy czasu pracy. Nie ma zatem możliwości rozpisania w nim dla osoby zatrudnionej na pełnym etacie wyższego wymiaru godzin niż wynikający z wymiaru dla tego miesiąca. Przy wskazaniu większej ich liczby mielibyśmy do czynienia z planowaniem nadgodzin.

Planowanie godzin pracy

Wymiar czasu pracy w czerwcu 2016 r. wynosi 176 godzin (4 tyg. x 40 godz. + 2 dni x 8 godz.). Maksymalna liczba dni, w jakich może być planowana praca w tym miesiącu, to 22.

Liczba dni pracy wskazana na wstępie, czyli 15, jest prawidłowa (nie przekracza maksymalnej dla czerwca). Nieprawidłowe byłoby jednak zaplanowanie na każdy z tych dni 12 godzin pracy, bowiem w wyniku przemnożenia 15 dni przez 12 godzin otrzymujemy 180 godzin, czyli o cztery więcej niż wymiar czasu pracy dla czerwca. Szczególne potrzeby pracodawcy, z powodu których zlecana jest praca w godzinach nadliczbowych (pomijamy tutaj drugą przesłankę - akcję ratowniczą - której wystąpienie nie jest znane z wyprzedzeniem), to potrzeby specjalne, niecodzienne, odróżniające się od zwykłych potrzeb związanych z prowadzoną działalnością (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z 26 maja 2000 r., sygn. akt I PKN 667/99). Nie można przez to rozumieć potrzeb wynikających tylko z chęci stosowania stałej liczby godzin pracy w systemie równoważnym, równej maksymalnej liczbie dobowego wydłużenia czasu pracy. Mielibyśmy bowiem wówczas do czynienia z planowaniem pracy w nadgodzinach.

Na czerwiec można zaplanować 176 godzin, czyli co najmniej jednego dnia praca musi być krótsza niż 12-godzinna.

Wolna niedziela

Przy dozwolonej pracy w niedzielę pracownik powinien korzystać co najmniej raz na cztery tygodnie z niedzieli wolnej od pracy. Oznacza to faktyczne korzystanie z wolnej niedzieli. A zatem nie można zaplanować pracy w harmonogramie w taki sposób, aby zasada ta była naruszona, oraz nie można zlecić pracownikowi pracy poza harmonogramem, aby w rezultacie przepracował cztery niedziele z rzędu.

Wolna niedziela oznacza wolny cały przedział czasu stanowiący pracę w niedzielę w danym zakładzie pracy. Zgodnie z regulacją kodeksową jest to czas od 6.00 w niedzielę do 6.00 w poniedziałek. U pracodawcy mogą jednak obowiązywać inne godziny graniczne. Raz na cztery tygodnie oznacza, że w każdym okresie czterech kolejnych tygodni jedna niedziela musi być wolna.

Wskazuje na to także Państwowa Inspekcja Pracy (pismo GIP z 4 sierpnia 2009 r., nr GPP-459-4560-49/09/PE/RP), stwierdzając, że art. 151¹² k.p. nie precyzuje, jak liczyć te cztery tygodnie. Można więc przyjąć, że rytm, w jakim podwładnemu będzie udzielana wolna niedziela, jest niezależny od okresów rozliczeniowych i w zasadzie powinien być odnoszony do układu tygodni w roku kalendarzowym. Natomiast z uwagi na to, że przepis ten nie określa początku czterotygodniowego okresu, w jakim ma przypadać wolna niedziela, pracodawca wywiąże się z tego wymogu, jeśli w każdym dowolnie wybranym czterotygodniowym okresie będzie przypadać co najmniej jedna niedziela wolna od pracy.

Skoro pracownik ma wolne w ostatnią niedzielę maja, to nie ma możliwości, by miał zaplanowaną pracę na wszystkie cztery niedziele czerwca. Co najmniej jedna z nich musi być oznaczona w grafiku jako dzień wolny - najpóźniej może to być 26 czerwca.©?

O czym trzeba pamiętać

● Harmonogramy tworzymy na okres nie krótszy niż miesiąc (w przypadku dłuższych okresów rozliczeniowych grafik nie musi więc opiewać na cały okres rozliczeniowy).

● W przypadku miesięcznych okresów rozliczeniowych w harmonogramie planujemy pracę w wymiarze równym wymiarowi czasu pracy dla danego miesiąca.

● Grafik ma określać godziny rozpoczynania i kończenia pracy w poszczególnych dniach pracy; nie planujemy jednak przerw (z wyjątkiem przerwy w przerywanym czasie pracy).

● W każdej dobie pracownik musi mieć zapewniony 11-godzinny odpoczynek minimalny, a godzina rozpoczęcia pracy nie może przypadać w niezakończonej dobie pracowniczej (nie dotyczy zmiennych rozkładów czasu pracy z art. 140¹ par. 1 k.p.).

● W każdym tygodniu pracownik musi mieć zagwarantowany 35-godzinny odpoczynek tygodniowy (lub nie krótszy niż 24 godziny w razie przejścia na inną zmianę).

● Planując pracę w niedzielę, należy zaplanować dzień wolny w zamian za taką pracę w ciągu sześciu dni przed lub po niej, a przy pracy w święto dzień wolny ma być udzielony do końca okresu rozliczeniowego. Co najmniej jedna niedziela na cztery tygodnie musi być wolna od pracy.

● Pracownik musi mieć w okresie rozliczeniowym łączną liczbę dni wolnych od pracy odpowiadającą co najmniej liczbie niedziel, świąt oraz dni wolnych od pracy w przeciętnie pięciodniowych tygodniach pracy przypadających w tym okresie.

Przykładowy grafik czasu pracy na czerwiec

		1	2	3	4	5
		12 7.00- 19.00	12 7.00- 19.00	12 7.00- 19.00	W5	12 7.00- 19.00
6	7	8	9	10	11	12
Wn	Wh	12 19.00- 7.00	12 19.00- 7.00	12 19.00- 7.00	W5	12 19.00- 7.00
13	14	15	16	17	18	19
Wn	Wh	12 7.00- 19.00	12 7.00- 19.00	12 7.00- 19.00	W5	10 7.00- 17.00
20	21	22	23	24	25	26
Wn	Wh	Wh	12 19.00- 7.00	12 19.00- 7.00	W5	Wn
27	28	29	30
10 19.00- 5.00	Wh	Wh	Wh

Legenda:

Wn - dzień wolny za pracę w niedzielę,

W5 - dzień wolny z tytułu przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy,

Wh - dzień wolny harmonogramowo.

Marek Rotkiewicz

specjalista w zakresie prawa pracy

Podstawa prawna

Art. 135, art. 151¹⁰-151¹² ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.).