Cudzoziemiec w wieku przedemerytalnym podlega ochronie, pod warunkiem że nabędzie prawo do emerytury

Na tle art. 39 k.p. mogą pojawić się wątpliwości co do pracowników cudzoziemców, wykonujących w Polsce pracę przez krótki okres (np. kilka lat), a którym brakuje czterech lat do osiągnięcia polskiego wieku emerytalnego. Wątpliwości te mogą dotyczyć tylko cudzoziemców urodzonych przed 1 stycznia 1949 r., gdyż tylko pracowników urodzonych przed tą datą dotyczy wymóg uzyskania stażu emerytalnego. Dla cudzoziemców, tak jak dla wszystkich innych pracowników urodzonych po 31 grudnia 1948 r., staż ubezpieczeniowy nie ma już znaczenia, ponieważ jedynym warunkiem, jaki muszą spełnić w celu nabycia prawa do emerytury, jest osiągnięcie wieku emerytalnego.

Do pracownika cudzoziemca mają zastosowanie polskie przepisy o ubezpieczeniu emerytalno-rentowym, według których dla wszystkich osób wykonujących pracę w Polsce, niezależnie od obywatelstwa, ustala się zarówno zasady podlegania ubezpieczeniu, jak i prawo do świadczeń. Wynika to z zasady terytorialności, która pierwszeństwo przyznaje prawu państwa wykonywania pracy (lex loci laboris).

Rodzi się pytanie, czy ze względu na cel art. 39, tj. zwiększenie szans na spełnienie ustawowych warunków do nabycia emerytury, do pracowników cudzoziemców zatrudnionych w Polsce, którzy z racji krótkiego stażu ubezpieczeniowego nie mogą nabyć prawa do emerytury, stosuje się ochronę przedemerytalną.

Ustalając w stosunku do pracownika cudzoziemca, czy może on nabyć prawo do emerytury, trzeba mieć na względzie zasady wynikające z rozporządzenia Rady Wspólnoty nr 1408/71 z 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego w stosunku do pracowników najemnych, osób pracujących na własny rachunek i do członków ich rodzin, którzy przemieszczają się w obrębie Wspólnoty, uzupełnionych o oczekujące na wejście w życie rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Obowiązująca na gruncie tych przepisów zasada sumowania okresów ubezpieczenia lub zamieszkania w celu ustalenia nabycia prawa do emerytury oznacza, że jeśli np. obywatel Niemiec przepracował w Polsce trzy lata, ale jednocześnie przepracował 20 lat w Niemczech i trzy lata we Francji, to wszystkie te okresy stanowią okresy ubezpieczenia. W razie gdyby w żadnym państwie członkowskim osoba ubezpieczona nie nabyła prawa do emerytury na podstawie wewnętrznych krajowych przepisów prawnych, to przy zsumowaniu okresów stażu ubezpieczeniowego osoba ta będzie mogła nabyć prawo do emerytury w wybranym państwie członkowskim.

Konsekwencją powyższych regulacji i zasady równego traktowania jest to, że zatrudniony w Polsce obywatel państwa UE wraz z osiągnięciem wieku emerytalnego określonego polskimi przepisami może się starać o emeryturę, składając do ZUS wniosek o przyznanie prawa do tego świadczenia. I mimo że według polskich przepisów ubezpieczeniowych nie spełnia warunków do otrzymania emerytury, to ZUS, ustalając prawo do emerytury, weźmie pod uwagę wszystkie okresy zatrudnienia w krajach UE (również z okresu sprzed wejścia danego państwa do UE, jeśli z tym państwem Polskę łączyła umowa w zakresie zabezpieczenia społecznego).

Z powyższego wynika, że przed podjęciem decyzji o wypowiedzeniu umowy o pracę pracodawca powinien zbadać, czy pracownik cudzoziemiec wraz z przepracowaniem okresu czterech lat nabędzie prawo do emerytury, analizując wszystkie okresy zatrudnienia w państwach UE. Jeżeli pracodawca stwierdzi, że pracownik cudzoziemiec ma możliwość uzyskania prawa do emerytury w Polsce, oznacza to, że pracownik taki podlega ochronie na gruncie art. 39 k.p.

Powyższe zasady nie dotyczą jednak obywateli państw spoza UE. W ich przypadku pracodawca może analizować tylko możliwość nabycia prawa do emerytury według polskich przepisów, chyba że z danym państwem Polska podpisała umowę o zabezpieczeniu społecznym, która przewiduje sumowanie okresów ubezpieczenia.