Czy trzeba wysłuchać przed ukaraniem

Jednym z najważniejszych elementów procedury nakładania kary porządkowej jest wysłuchanie pracownika przed zastosowaniem kary. Może ono odbyć się w formie ustnej, choć dopuszczalna jest także forma pisemna. Chodzi o umożliwienie pracownikowi ustosunkowania się do zaistniałej sytuacji, wskazanie swoich racji i wyjaśnienie motywów swojego zachowania.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 16 czerwca 1999 r. (I PKN 114/99, OSNP 2000/17/644), pracodawca nie może zastosować kary porządkowej bez uprzedniego wysłuchania pracownika, chyba że ten zrezygnował ze stworzonej mu możliwości ustnego złożenia wyjaśnień bądź wybrał pisemną formę ich wyrażenia. Wynika z tego, że obowiązkiem pracodawcy jest zawsze wysłuchanie pracownika (co najmniej stworzenie mu takiej możliwości), natomiast pracownik ma uprawnienie do składania wyjaśnień (nie można go do tego zmusić), ma również prawo do wyboru formy ich złożenia (ustnie lub pisemnie). Dopiero po wysłuchaniu pracownika pracodawca podejmuje decyzje o zastosowaniu kary porządkowej i zawiadamia o tym pracownika na piśmie, wskazując rodzaj naruszenia obowiązków pracowniczych i datę dopuszczenia się przez pracownika tego naruszenia oraz informując go o prawie zgłoszenia sprzeciwu i terminie jego wniesienia.

Jeśli chodzi o terminy obowiązujące przy karze porządkowej, to mają one charakter terminów zawitych. Ich upływ powoduje wygaśnięcie uprawnienia pracodawcy. Kara zastosowana po terminie jest bezprawna. Kara porządkowa nie może być zastosowana po upływie dwóch tygodni od powzięcia wiadomości o naruszeniu obowiązku pracowniczego i po upływie trzech miesięcy od dopuszczenia się tego naruszenia. Jeżeli z powodu nieobecności w zakładzie pracy pracownik nie może być wysłuchany, bieg wskazanego wyżej dwutygodniowego terminu nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu do dnia stawienia się pracownika do pracy. Jeśli zatem pracownik przed rozpoczęciem korzystania ze zwolnienia lekarskiego złożył pisemne wyjaśnienia, to pracodawca spełnił swój obowiązek wysłuchania pracownika i może nałożyć na niego karę porządkową.