Od 1 stycznia 2010 r. można skorzystać z dodatkowego urlopu macierzyńskiego

1 stycznia 2010 r. wchodzą w życie przepisy umożliwiające matce lub ojcu dziecka skorzystanie z fakultatywnego urlopu macierzyńskiego. Jeden z rodziców będzie mógł dodatkowo opiekować się dzieckiem przez dwa tygodnie bezpośrednio po zakończeniu obowiązkowego urlopu macierzyńskiego (20 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka przy porodzie).

Dodatkowy urlop należy wykorzystać jednorazowo i po uprzednim zawiadomieniu pracodawcy. W okresie korzystania z dodatkowych dni wolnych pracownikowi będzie przysługiwał zasiłek macierzyński na takich samych zasadach jak w trakcie zwykłego urlopu macierzyńskiego.

Od 1 stycznia prawo do dodatkowego urlopu macierzyńskiego uzyskają rodzice zatrudnieni na podstawie umowy o pracę lub prowadzący firmę i opłacający składkę na ubezpieczenie chorobowe.

Dodatkowe wolne na opiekę nad dzieckiem trzeba będzie wykorzystać bezpośrednio po zakończeniu obowiązkowego urlopu macierzyńskiego.

Od 1 stycznia 2010 r. uprawnienie to uzyskają więc wszyscy pracownicy, którzy w tym dniu (lub po tej dacie) przebywają na zwykłym urlopie macierzyńskim albo kończą go najpóźniej 31 grudnia 2009 r. Rodzice, którzy wcześniej skończyli zwykły urlop macierzyński, nie będą mieli prawa do dodatkowego wolnego. Nie mogliby oni bowiem skorzystać z fakultatywnego urlopu bezpośrednio po zakończeniu jego obowiązkowej części.

Z fakultatywnego wolnego będzie mogło skorzystać tylko jedno z rodziców. Ojciec dziecka będzie mógł je wykorzystać zarówno w przypadku, gdy matka zrezygnuje na jego rzecz z części zwykłego urlopu macierzyńskiego (może to zrobić po wykorzystaniu co najmniej 14 tygodni takiego wolnego), jak i gdy zakończy ona jego pełny wymiar. Również w tej drugiej sytuacji skorzystanie z urlopu przez ojca będzie możliwe, jeżeli matka dziecka zakończy obowiązkowy urlop macierzyński (czyli np. 20 tygodni) najpóźniej 31 grudnia 2009 r.

W 2010 i 2011 roku pracownicy będą mieli prawo do dwóch tygodni fakultatywnego urlopu macierzyńskiego w przypadku urodzenia jednego dziecka.

Jeżeli matka urodzi co najmniej dwójkę dzieci przy jednym porodzie, rodzicowi będą przysługiwały trzy tygodnie dodatkowego wolnego.

W kolejnych latach wymiar ten będzie się jednak zwiększał. W 2012 i 2013 roku dodatkowy urlop macierzyński będzie trwał cztery tygodnie (w przypadku urodzenia jednego dziecka) lub sześć tygodni (w przypadku urodzenia co najmniej dwójki dzieci przy jednym porodzie).

W 2014 r. i w latach następnych wymiar ten wyniesie odpowiednio sześć i osiem tygodni. Jeżeli pracownik będzie korzystał z dodatkowego urlopu na przełomie lat (czyli urlop ten np. będzie trwał 1 stycznia 2012 r.), jego wymiar zostanie z mocy prawa podwyższony do liczby tygodni przysługujących w nowym roku.

Dodatkowy urlop macierzyński będzie udzielany jednorazowo, w wymiarze tygodnia lub jego wielokrotności. Oznacza to po pierwsze, że pracownik nie może dzielić urlopu na części. Rodzice nie mogą więc np. podzielić się nim i ustalić, że jeden tydzień fakultatywnego wolnego wykorzystuje matka dziecka, a kolejny - ojciec. Po drugie pracownik nie może wnioskować o udzielenie tylko kilku dni dodatkowego urlopu macierzyńskiego. Jeżeli chce z niego skorzystać, musi wnioskować do pracodawcy o udzielenie co najmniej jednego, pełnego tygodnia. Wynika jednak z tego, że rodzic może sam decydować, ile tygodni fakultatywnego urlopu wykorzysta.

Pracownik, który chce wykorzystać dodatkowy urlop macierzyński, będzie musiał złożyć pracodawcy wniosek w tej sprawie. Należy go złożyć w terminie nie krótszym niż siedem dni przed rozpoczęciem korzystania z tego urlop.

Problem z dopełnieniem tego terminu mogą mieć pracownicy, którym zwykły urlop macierzyński kończy się 31 grudnia 2009 r. lub w ciągu pierwszych siedmiu dni 2010 r. Aby skorzystać z dodatkowego wolnego, musieliby złożyć pracodawcy wniosek w tej sprawie jeszcze przed 1 stycznia 2010 r., czyli w okresie gdy nie obowiązują jeszcze przepisy o takim uprawnieniu. Jest to jednak dopuszczalne. Warto jednak porozumieć się w tej sprawie z pracodawcą jeszcze przed złożeniem pisma.

Firma nie może odrzucić wniosku złożonego przez pracownika, ale nie musi informować go o przysługującym mu dodatkowym urlopie lub o zasadach skorzystania z niego. Dlatego ważne jest dopełnienie terminu, w którym należy złożyć wniosek o udzielenie takiego wolnego. Jeśli pracownik spóźni się kilka dni (i złoży wniosek np. na trzy dni przed upływem obowiązkowego urlopu macierzyńskiego), pracodawca może go odrzucić. W takiej sytuacji podwładny może w ogóle nie skorzystać z dodatkowego wolnego na opiekę nad dzieckiem, bo trzeba je wykorzystać bezpośrednio po zakończeniu zwykłego urlopu macierzyńskiego.

Korzystając z dodatkowego urlopu macierzyńskiego lub dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, pracownik zachowuje przez cały dodatkowy okres prawo do zasiłku macierzyńskiego. Świadczenie to będzie przysługiwało nie tylko osobom zatrudnionym, ale także osobom, które nie są pracownikami, ale opłacają składkę na ubezpieczenie chorobowe (np. matkom prowadzącym firmy).

Pracownik uprawniony do dodatkowego urlopu macierzyńskiego może łączyć urlop z wykonywaniem pracy u pracodawcy, który go udziela. Wymiar czasu pracy nie może być jednak wyższy niż połowa pełnego, dobowego wymiaru (czyli zazwyczaj cztery godziny). W takiej sytuacji dodatkowego urlopu macierzyńskiego udziela się na pozostałą część dnia pracy (czyli zazwyczaj kolejne cztery godziny). Aby rozpocząć pracę w okresie korzystania z dodatkowego urlopu macierzyńskiego, pracownik musi złożyć pracodawcy pisemny wniosek w terminie nie krótszym niż siedem dni przed rozpoczęciem wykonywania pracy. Pracownik powinien wskazać w nim wymiar czasu pracy oraz okres, przez który zamierza łączyć korzystanie z dodatkowego urlopu macierzyńskiego z wykonywaniem pracy.

W przypadku rozpoczęcia pracy w trakcie dodatkowego urlopu wysokość zasiłku macierzyńskiego pomniejsza się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy, w którym pracownik łączy wolne na opiekę nad dzieckiem z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego takiego urlopu.

Pracownica zakończyła urlop macierzyński 10 grudnia 2009 r. Bezpośrednio po tej dacie wykorzystała przysługujący jej urlop wypoczynkowy, który zakończy się 6 stycznia 2010 r. W momencie powrotu do pracy będą już obowiązywały przepisy uprawniające pracowników do wykorzystania dwóch tygodni dodatkowego urlopu macierzyńskiego. W omawianym przykładzie uprawnienie to nie będzie jednak przysługiwać pracownicy. Dodatkowy urlop należy bowiem wykorzystać bezpośrednio po zakończeniu obligatoryjnego urlopu macierzyńskiego.

Pracownica rozpoczęła dwutygodniowy, dodatkowy urlop macierzyński w grudniu 2011 r., ale ma on się zakończyć już w styczniu 2012 r. W takiej sytuacji zmieni się wymiar jej dodatkowego wolnego na opiekę nad dzieckiem. W najbliższych latach wymiar fakultatywnego urlopu macierzyńskiego będzie wzrastał (dwukrotnie: począwszy od 2012 i 2014 roku). W omawianym przykładzie pracownica będzie mogła więc wydłużyć urlop o dodatkowe dwa tygodnie (jeśli urodziła jedno dziecko) lub trzy tygodnie (jeśli urodziła co najmniej dwoje dzieci przy jednym porodzie).

lukasz.guza@infor.pl

Art. 182¹ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).