Udział pracownika w nielegalnym strajku nie zawsze stanowi ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków

1. Kryterium oceny legalności strajku określają przepisy ustawy, a nie postanowienia statutu związku zawodowego lub uchwał związkowych [...].

2. Strajk może być nielegalny w różnym stopniu, w zależności od zakresu i wagi naruszenia przepisów ustawy, a stopień nielegalności strajku (naruszenia przepisów ustawy) ma istotny wpływ na odpowiedzialność za jego zorganizowanie, kierowanie akcją strajkową lub udział w strajku. Zorganizowanie i przeprowadzenie referendum strajkowego w sposób umożliwiający swobodne wyrażenie woli przez głosujących pracowników jako istotny warunek legalności strajku podlega kontroli sądowej [...].

Andrzej S. był zatrudniony w przedsiębiorstwie na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. Zajmował stanowisko kierownika działu socjalnego. Pełnił on również funkcję przewodniczącego komisji zakładowej związku zawodowego. Przedsiębiorstwo miało kłopoty finansowe. Występowały opóźnienia m.in. w spełnianiu świadczeń pracowniczych. Związek zawodowy, którego przewodniczącym był Andrzej S., podjął uchwałę o wejściu w spór zbiorowy z pracodawcą pod groźbą ogłoszenia pogotowia strajkowego. W przedsiębiorstwie została przeprowadzona mediacja. W jej wyniku sporządzono protokół rozbieżności. Po przeprowadzeniu referendum wśród pracowników i w jego wyniku komisja zakładowa związku zawodowego uchwałą wprowadziła pogotowie strajkowe. Następnie odbył się jednogodzinny strajk ostrzegawczy kierowany przez Andrzeja S. Pracodawca uznał go za nielegalny. Zwrócił się on także do związku zawodowego o wyrażenie zgody na rozwiązanie z Andrzejem S. umowy o pracę bez wypowiedzenia z jego winy. Związek nie wyraził zgody. Pracownik ten 30 kwietnia 2004 r. otrzymał pismo o rozwiązaniu z nim umowy o pracę bez wypowiedzenia. Andrzej S. wystąpił do sądu rejonowego z żądaniem przywrócenia do pracy. Sąd rejonowy zasądził na jego rzecz odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę i oddalił roszczenie o przywrócenie do pracy. Apelację od tego wyroku wniósł pracownik. Sąd okręgowy ją oddalił. Następnie pracownik złożył skargę kasacyjną. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę sądowi okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Uznanie sprzeczności strajku z ustawą za kryterium legalności oznacza, że strajk może być nielegalny w różnym stopniu, w zależności od zakresu i wagi naruszenia przepisów ustawy. W pojęciu nielegalnego strajku mieści się zatem zarówno strajk zorganizowany z nieznacznym naruszeniem przepisów, jak i akcja naruszająca podstawowe normy wynikające z przepisów o strajku. Stopień nielegalności strajku (naruszenia przepisów ustawy) ma istotny wpływ na odpowiedzialność za jego zorganizowanie, kierowanie akcją strajkową lub udział w strajku. Ocena legalności strajku wymaga przede wszystkim zestawienia ustalonych w konkretnej sprawie zdarzeń, poprzedzających strajk i składających się na jego przebieg, z wzorcem legalnego strajku wynikającym z przepisów prawa. Stwierdzenie przez sąd okręgowy, że zorganizowanie przez pracownika nielegalnego strajku i udział w nim stanowią ciężkie naruszenie obowiązku dbałości o dobro zakładu pracy, wynikającego z art. 100 par. 1 pkt 4 k.p., co samo w sobie uzasadniało rozwiązanie umowy o pracę w trybie dyscyplinarnym, jest niezasadne z tego względu, że kwestia nielegalności rozpatrywanego strajku nie została przez ten sąd prawidłowo rozstrzygnięta. Ocena ciężaru naruszenia przez pracownika podstawowych obowiązków powinna uwzględniać takie okoliczności, jak przyczyny strajku i poparcie pracowników dla tej akcji. W szczególności ustalenie, że u podłoża strajku leżały rażące naruszenia przez pracodawcę praw i interesów pracowniczych. Znaczenie dla rozstrzygnięcia ma także to, czy żądania strajkowe miały poparcie innego działającego w spółce związku zawodowego. Pozytywna odpowiedź na te pytania wskazywałaby bowiem na znaczenie tych postulatów dla załogi, a tym samym pozwalała lepiej ocenić stopień winy pracownika w przypadku uznania, że strajk został zorganizowany wbrew przepisom ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych.

Sam fakt zorganizowania i udział pracownika w nielegalnym strajku nie przesądzają o ciężkim naruszeniu obowiązków pracowniczych.