Czy można żądać wypełnienia weksla in blanco

Odpowiedzialność materialna za powierzone mienie ma charakter zaostrzony, ponieważ pracownicy odpowiadają w pełnej wysokości za powstałą szkodę. Na nich też spoczywa ciężar udowodnienia swej niewinności.

Zagrożenie mankiem powoduje potrzebę, aby już w treści umowy o współodpowiedzialności materialnej znalazło się postanowienie, które pozwoli pracodawcy na automatyczne potrącenie ewentualnego manka z pensji pracowników. Podstawą prawną takiego działania miałby być art. 91 par. 1 k.p. Zgodnie z jego treścią należności inne niż wymienione w art. 87 par. 1 i par. 7 k.p. (tj. sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych, udzielone pracownikowi zaliczki pieniężne oraz wymierzone mu kary pieniężne) mogą być potrącane z wynagrodzenia pracownika tylko za jego zgodą wyrażoną na piśmie. Pozornie zatem nie ma przeciwwskazań ku temu, aby zgoda taka znalazła się w umowie o współodpowiedzialności materialnej za łącznie powierzone pracownikom mienie. Przeciwko takiemu wykorzystaniu instytucji potrącenia opowiedział się jednak zdecydowanie Sąd Najwyższy. Zgodnie z jego stanowiskiem, wyrażenie przez pracownika na podstawie art. 91 k.p. w umowie o wspólnej odpowiedzialności materialnej zgody na potrącanie przez pracodawcę z wynagrodzenia za pracę należności z tytułu niedoborów, które mogą ujawnić się w przyszłości w wyniku inwentaryzacji – jest nieważne (por. np. wyrok SN z 12 września 2000 r., I PKN 22/00, OSNP 2002/7/159).

Możliwość wręczenia pracownikom weksli in blanco, które zostaną wypełnione na kwotę niedoboru dopiero po ujawnieniu jego wysokości w trakcie inwentaryzacji, budzi kontrowersje. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego nie ma w tym zakresie żadnych przeciwwskazań, jako że przepisy kodeksu pracy nie wyłączają możliwości zabezpieczenia wekslowego roszczeń pracodawcy przeciwko pracownikowi o wynagrodzenie szkody w mieniu powierzonym mu z obowiązkiem zwrotu albo do wyliczenia się i realizacji tych roszczeń na drodze postępowania nakazowego (wyrok SN z 21 maja 1981 r., IV PRN 6/81, OSNC 1981/11/225). Pracodawca nie może jednak wypełnić weksla in blanco w oderwaniu od zasad odpowiedzialności materialnej, przewidzianych w kodeksie pracy. Innymi słowy, suma wekslowa, na którą zostanie wypełniony przez pracodawcę weksel in blanco, powinna odpowiadać wysokości niedoboru, za jaką odpowiada konkretny pracownik. Istnienie weksla in blanco nie zwalnia zatem sądu pracy z obowiązku ustalenia, czy i w jakim zakresie pracownik ponosi odpowiedzialność za szkodę powstałą w powierzonym mu mieniu (wyrok SN z 19 marca 1998 r., I PKN 436/97, OSNAPiUS 1999/4/126).