Pracownik musi podać przyczyny, gdy chce rozwiązać umowę w trybie natychmiastowym

Kodeks pracy daje prawo do rozwiązania umowy z winy pracodawcy bez wypowiedzenia, jeżeli wina pracodawcy ma charakter ciężki. Zwykle oznacza to winę umyślną lub rażące niedbalstwo. Jak wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego, kryteria oceny tej winy w przypadku pracodawców są zaostrzone, ponieważ z założenia ponoszą oni odpowiedzialność za przestrzeganie przepisów prawa pracy. Dlatego np. pracodawca ponosi winę umyślą za niewypłacenie w terminie wynagrodzenia, choćby z niezawinionych przyczyn nie uzyskał środków finansowych na wynagrodzenia (wyrok SN z 5 lipca 2005 r., I PK 276/04, Wokanda 2006/2, str. 23). W przypadku rozwiązania umowy w tym trybie umieszcza się w świadectwie pracy informację, że umowa została rozwiązana przez pracownika bez wypowiedzenia z winy pracodawcy. Ale w świetle prawa wywołuje ono tzw. fikcję prawną, tj. takie skutki, jakie wywołałoby rozwiązanie umowy za wypowiedzeniem przez pracodawcę.

W myśl art. 55 par. 1¹ k.p. pracownik, który rozwiązał umowę o pracę z winy pracodawcy bez wypowiedzenia, ma do pracodawcy roszczenie o zapłatę odszkodowania w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia ustalany dla tego pracownika odpowiednio do długości okresu jego zatrudnienia u pracodawcy. W przypadku umów na czas określony jest to kwota sztywna, tj. wynagrodzenie za okres dwóch tygodni.

Pracownik może również rozwiązać umowę o pracę z winy pracodawcy za wypowiedzeniem. Może to uczynić w przypadkach, w których pracodawca naruszył podstawowe obowiązki wobec pracownika, ale nie w sposób ciężki. Wówczas umowa o pracę rozwiąże się z upływem okresu wypowiedzenia. Ale w takim przypadku, na gruncie przepisów kodeksu pracy, pracownikowi nie przysługuje jakiekolwiek roszczenie o odszkodowanie. Ponieważ brak jest odpowiednich przepisów w kodeksie pracy, należy uznać, że pracownik, rozwiązując umowę w tym trybie, może to zrobić w dowolnej formie i bez wskazywania konkretnej przyczyny. I również pracodawca nie może mieć, co do zasady, roszczeń odszkodowawczych wobec pracownika, który rozwiązał z nim umowę z jego winy za wypowiedzeniem. W świadectwie pracy wpisuje się informację, że umowa o pracę rozwiązała się za wypowiedzeniem przez pracownika. Skutki takiego rozwiązania będą takie same jak w przypadku normalnego wypowiedzenia umowy o pracę bez winy pracodawcy.

Rozwiązując umowę o pracę bez wypowiedzenia, pracownik powinien to zrobić na piśmie z podaniem przyczyny. Jeżeli tego nie zrobi, rozwiązanie umowy będzie skuteczne, ale może to rodzić po jego stronie odpowiedzialność odszkodowawczą, jednak tylko w wypadku niewskazania przyczyny. Jeżeli bowiem rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracodawcy nie było uzasadnione, pracodawca może domagać się od pracownika zapłaty odszkodowania w takiej samej wysokości, w jakiej przysługiwałoby pracownikowi na podstawie art. 55 par. 1¹ k.p. Odpowiedzialność ta jest niezależna od tego, czy rozwiązanie umowy przez pracownika wyrządziło pracodawcy jakąś realną szkodę.

Jeżeli jednak pracownik rozwiązał umowę w tym trybie z winy pracodawcy z uzasadnionej przyczyny, ale w formie ustnej, faksem, e-mailem, pracodawca nie może żądać od pracownika odszkodowania. W tych przypadkach świadczenie to mu nie przysługuje. Brak jest bowiem przepisu, który dawałby pracodawcy takie uprawnienie w sytuacji naruszenia przez pracownika wymogu formy pisemnej.

@RY1@i02/2009/221/i02.2009.221.168.002a.001.jpg@RY2@

Alina Giżejowska, radca prawny w kancelarii prawnej Sobczyk i Współpracownicy

Alina Giżejowska

radca prawny w kancelarii prawnej Sobczyk i Współpracownicy