Czy jednostronna zmiana rodzaju umowy o pracę jest dopuszczalna

Z treści art. 42 par. 1 k.p. wynika, że w drodze jednostronnego oświadczenia woli, jakim jest wypowiedzenie zmieniające, pracodawca może dokonać wyłącznie zmiany wynikających z umowy o pracę warunków pracy lub płacy. Do warunków tych należą w szczególności: rodzaj pracy, miejsce wykonywania pracy, wynagrodzenie za pracę, a także wymiar czasu pracy. Skoro rodzaj umowy o pracę nie należy do kategorii warunków pracy lub płacy, to do jego zmiany nie może znaleźć zastosowania instytucja wypowiedzenia zmieniającego. Innymi słowy, pracodawca nie może samodzielnie, bez uzyskania zgody pracownika, w drodze jednostronnego wypowiedzenia zmieniającego, przekształcić umowy zawartej na czas nieokreślony w umowę terminową.

Pracodawca może natomiast zmienić rodzaj zawartej z pracownikiem umowy o pracę poprzez rozwiązanie dotychczasowej umowy i zawarcie nowej. Na takim stanowisku stanął Sąd Najwyższy, stwierdzając, że nie jest dopuszczalna - przez dokonanie wypowiedzenia zmieniającego (art. 42 par. 1 k.p.) - zmiana rodzaju umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony na umowę na czas określony (uchwała SN z 28 kwietnia 1994 r., I PZP 52/93, OSNP 1994/11/169). W uzasadnieniu Sąd Najwyższy podkreślił, że możliwość zmiany rodzaju umowy o pracę z umowy na czas nieokreślony w umowę na czas określony pozbawiałoby pracownika gwarancji stabilności zatrudnienia. Dopuszczalność zmiany rodzaju umowy o pracę przez jednostronne wypowiedzenie zmieniające przenosi na pracownika ryzyko decyzji o odrzuceniu oferty zmiany rodzaju umowy. Odmowa przyjęcia takiej oferty doprowadziłaby w efekcie do jej rozwiązania po upływie okresu wypowiedzenia, a sam pracownik zostałby pozbawiony możliwości udowodnienia, że wypowiedzenie było nieuzasadnione w rozumieniu art. 45 par. 1 k.p. Taka praktyka podważyłaby znaczenie prawne umów o pracę zawieranych na czas nieokreślony i stwarzałaby stan niepewności w zakresie stabilizacji zatrudnienia.

Zakaz stosowania wypowiedzenia zmieniającego do zmiany rodzaju umowy o pracę nie oznacza jednak, że taka modyfikacja jest w ogóle niedopuszczalna. Nie ma bowiem przeszkód, by zmiana rodzaju umowy o pracę nastąpiła po uprzednim uzyskaniu zgody samego zainteresowanego pracownika. Zgoda taka może być wyrażona na dwa sposoby.

Po pierwsze, zmiana rodzaju umowy o pracę może nastąpić w drodze tzw. porozumienia zmieniającego w sytuacji, gdy w czasie trwania stosunku pracy pracownik wyrazi zgodę na przekształcenie jej rodzaju.

Po drugie, pracownik może wyrazić taką zgodę już w momencie zawierania umowy o pracę, w której znajdzie się upoważnienie pracodawcy do dokonania w przyszłości jednostronnego wypowiedzenia zmieniającego rodzaj umowy o pracę. W powołanym orzeczeniu Sąd Najwyższy wskazał, że nie ma żadnych przeszkód, by strony zawierające umowę o pracę uzgodniły możliwość jednostronnej modyfikacji rodzaju umowy o pracę przez samego pracodawcę.