Jaki jest zakres odpowiedzialności pracownika

Zasady odpowiedzialności materialnej pracowników zostały uregulowane w dziale piątym kodeksu pracy. W myśl art. 115 k.p. pracownik, który wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych ze swej winy wyrządził pracodawcy szkodę, ponosi odpowiedzialność w granicach rzeczywistej straty poniesionej przez pracodawcę i tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego wynikła szkoda. Wysokość należnego odszkodowania została jednak w znaczący sposób ograniczona w art. 119 k.p., który wprowadza zasadę, iż odszkodowanie ustala się w wysokości wyrządzonej szkody, jednak nie może ono przewyższać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia przysługującego pracownikowi w dniu jej wyrządzenia. Rozwiązanie takie jest niewątpliwie korzystne z punktu widzenia pracowników, chroniąc ich przed dochodzeniem w stosunku do nich znacznych roszczeń materialnych przez pracodawcę.

Kodeks pracy przewiduje jednak pewne sytuacje, w których odpowiedzialność pracownika wobec pracodawcy ma charakter rozszerzony. W przypadku umyślnego wyrządzenia szkody przez pracownika jest on obowiązany do jej naprawienia w pełnej wysokości (art. 122 k.p.). Podobnie, gdy pracownikowi powierzono narzędzia o znacznej wartości (art. 124 par. 1 pkt 2). W tym ostatnim przypadku pracownik może uwolnić się od odpowiedzialności, gdy wykaże, iż szkoda powstała z przyczyn od niego niezależnych, w szczególności wskutek niezapewnienia przez pracodawcę warunków umożliwiających zabezpieczenie powierzonego mienia. Na pracodawcy ciąży jednak obowiązek wykazania szkody oraz faktu jego powierzenia pracownikowi.

Pracodawca ma także możliwość zawarcia z grupą pracowników umowy o współodpowiedzialność materialną w przypadku powierzenia im mienia w zakładzie pracy lub w wydzielonej jego części, w której odbywa się sprzedaż, produkcja lub świadczenie usług albo przechowuje się mienie. Szczegółowe zasady dotyczące sporządzania takiej umowy zostały uregulowane w rozporządzeniu Rady Ministrów z 4 października 1974 r. w sprawie wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników za powierzone mienie (t.j. Dz.U. z 1996 r. nr 143, poz. 663 z późn. zm.). Umowa powinna zostać sporządzona w formie pisemnej i precyzyjnie określać, w jakiej części poszczególni pracownicy ponoszą odpowiedzialność za niedobór.

Z punktu widzenia praktyki niezwykle istotne znaczenie odgrywa par. 5 rozporządzenia, zgodnie z którym każda zmiana w składzie pracowników objętych wspólną odpowiedzialnością materialną wymaga zawarcia nowej umowy o wspólnej odpowiedzialności materialnej. Sąd Najwyższy w wyroku z 12 listopada 2003 r. (I PK 551/02) stwierdził bowiem, że niezawarcie nowej umowy o wspólnej odpowiedzialności materialnej w razie zmiany składu pracowników objętych taką umową uchyla wspólną odpowiedzialność za powierzone im mienie.