Nieprawidłowe kryterium zwolnień może być podstawą żądania przywrócenia do pracy

Kryteria, jakimi kieruje się pracodawca dokonując wyboru pracowników do zwolnień grupowych, powinny być przede wszystkim obiektywne, niedyskryminujące i jasne. W praktyce często spotykanymi kryteriami są długość stażu pracy, poziom kwalifikacji, zdolność do wykonywania pracy na różnych stanowiskach (tak zwana multikompetencja), dotychczasowa ocena pracy, wymierzone kary dyscyplinarne, poziom absencji itp. Należy uznać, że kryteria te są prawidłowe. Niezgodne z zasadą niedyskryminacji będzie natomiast kryterium odnoszące się do rodzaju umowy o pracę lub wymiaru czasu pracy, różnicujące sytuację pracownika ze względu na to, iż zatrudniony jest na podstawie umowy na czas określony czy w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zakaz stosowanie takiego typu kryteriów wynika z art. 18^3b par. 1 pkt 1 k.p., która zakazuje różnicowania sytuacji pracownika w zakresie nawiązywania czy rozwiązywania umowy o pracę z jednej lub kilku przyczyn określonych w art. 18^3a par. 1, a w tym przepisie wymienia się między innymi zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony, w pełnym lub niepełnym wymiarze czasu pracy.

Ponadto zgodnie z nowym przepisem art. 18^3b par. 2 k.p. zasady równego traktowania w zatrudnieniu nie naruszają działania, proporcjonalnie do osiągnięcia zgodnego z prawem celu różnicowania sytuacji pracownika, polegające na stosowaniu kryterium stażu pracy przy ustalaniu warunków zatrudniania i zwalniania pracowników, co uzasadnia odmienne traktowanie pracowników ze względu na wiek. Wprowadzenie tego przepisu do kodeksu pracy wyjaśnia w pewnym stopniu wątpliwości, jakie wiązały się z tym, czy można stosować kryterium stażu pracy i czy nie będzie ono uznane za zakazane jako dyskryminujące ze względu na wiek. Obecnie przepis kodeksu pracy stanowi, że nie będzie ryzyka zarzutu dyskryminacji, jeśli stosowanie kryterium stażu pracy będzie stosowane z poszanowaniem zasady proporcjonalności, a cel, jaki pracodawca zamierza osiągnąć, to różnicowanie sytuacji pracowników w granicach obowiązującego prawa. Kryterium to nie jest zatem w sposób bezwzględny bezpieczne, może być jednakże stosowane, mimo iż różnicować będzie pracowników ze względu na wiek.

Procedura zwolnień grupowych przewiduje etap obowiązkowej konsultacji z przedstawicielami pracowników, zakładowymi organizacjami związkowymi lub reprezentantami załogi wyłonionymi w przyjętym u danego pracodawcy trybie. Elementem podlegającym konsultacji są także proponowane kryteria doboru pracowników do grupowych zwolnień. Należy jednakże pamiętać, iż uzgodnienie określonych kryteriów w ramach konsultacji nie daje pewności, iż są to kryteria prawidłowe, bowiem nie mogą one być sprzeczne z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa. Zastosowanie nieprawidłowego kryterium może być podstawą do roszczenia o przywrócenie do pracy lub o odszkodowanie.