Pracownik powracający z urlopu wychowawczego nie dostanie odszkodowania

Uprawnienie to wynika z art. 36¹ k.p. Zgodnie z tym przepisem możliwość skrócenia okresu wypowiedzenia przysługuje pracodawcy, jeżeli wypowiedzenie umowy następuje z powodu likwidacji lub ogłoszenia upadłości zakładu pracy albo z innych przyczyn niedotyczących pracowników. Za skrócony okres wypowiedzenia pracownik otrzymuje odszkodowanie odpowiadające wynagrodzeniu, należnemu za pozostającą część okresu wypowiedzenia. Maksymalna wysokość odszkodowania co do zasady jest równa dwumiesięcznemu wynagrodzeniu pracownika. W myśl art. 36¹ par. 2 k.p. okres, za który pracodawca jest zobowiązany do wypłaty odszkodowania, wlicza się do okresu zatrudnienia, jeżeli zwolniony pracownik pozostaje w tym czasie bez pracy.

Zastosowanie omawianego przepisu może budzić wątpliwości w przypadku wypowiedzenia umowy o pracę z pracownikiem przebywającym na urlopie macierzyńskim lub wychowawczym. Należy w tym miejscu przypomnieć, że likwidacja lub ogłoszenie upadłości pracodawcy znosi ochronę takiego pracownia przed wypowiedzeniem umowy o pracę (por. art. 41¹, 177, 186¹ k.p.). Co więcej, pracodawca wobec chronionego pracownika może podjąć decyzję o skróceniu okresu wypowiedzenia. W praktyce powstaje wątpliwość, czy w takiej sytuacji pracownik korzystający z urlopu macierzyńskiego lub wychowawczego powinien otrzymać odszkodowanie należne na podstawie art. 36¹ k.p.

W powyższej kwestii stanowisko zajął Sąd Apelacyjny w Katowicach (por. wyrok Sądu Apelacyjnego z 20 lutego 1991 r., III APr 5/91, OSP 1991/11 - 12/307), oddalając roszczenie o wypłatę odszkodowania pracownicy przebywającej na urlopie wychowawczym. W uzasadnieniu wyroku wskazano, iż niezbędną przesłanką przyznania odszkodowania jest otrzymywanie wynagrodzenia w okresie wypowiedzenia, ponieważ stanowi ono podstawę do obliczania odszkodowania. Sąd przyjął, że celem przyznania pracownikowi odszkodowania jest wyrównanie szkody, jaką ponosi on w związku z brakiem świadczenia pracy wskutek skrócenia wypowiedzenia. W okresie urlopu wychowawczego, stosunek pracy ulega swoistemu zawieszeniu, a korzystający z niego pracownik nie świadczy pracy i nie ma prawa do wynagrodzenia, pobierając jedynie zasiłek wychowawczy. Powyżej przytoczoną argumentacją sąd wykazał brak podstaw do wypłaty odszkodowania pracownicy przebywającej na urlopie wychowawczym.

Podobny pogląd wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z 11 lutego 1992 r. (I PZP 9/92, OSNC 1992/9/151). Sąd podkreślił, że w typowych przypadkach skrócenia okresu wypowiedzenia pracownik przebywający na urlopie wychowawczym nie otrzymuje w ciągu trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia wynagrodzenia. Zwrócono jednak uwagę na wyjątkową sytuację, kiedy powrót pracownika z urlopu wychowawczego przypada na trzymiesięczny okres wypowiedzenia. W takim wypadku, zdaniem sądu, pracownikowi przysługuje odszkodowanie za stosowny okres, skoro przywróceniu ulega prawo do wynagrodzenia.

Powyżej przytoczone rozważania prowadzą do wniosku, że odszkodowanie należne za skrócony okres wypowiedzenia jest surogatem niewypłaconego wynagrodzenia. Ponieważ świadczenia przyznawane pracownikom w związku z rodzicielstwem nie stanowią odpowiedników wynagrodzenia, pracownicy ci nie są uprawnieni do wypłaty odszkodowania. Omówione zasady należy odnieść analogicznie do sytuacji pracowników korzystających z urlopu macierzyńskiego i pobierających zasiłek macierzyński.