W okresie ferii młodociany ma prawo do urlopu bezpłatnego

Jest to uwarunkowane właściwościami psychofizycznymi młodocianych związanymi z ich wiekiem i wynikającą stąd koniecznością zastosowania odpowiednich warunków ochrony ich zdrowia i rozwoju. Korzystniejsze regulacje w tym zakresie dotyczą młodocianych niezależnie od podstawy zatrudnienia, tj. czy są zatrudnieni na podstawie zwykłej umowy o pracę, czy umowy o pracę zawartej w celu przygotowania zawodowego orz czy realizują obowiązek dokształcania, czy też nie.

Dokształcanie młodocianego ma natomiast znaczenie w zakresie tego, czy pracodawca ma obowiązek udzielenia młodocianemu urlopu w okresie ferii szkolnych oraz czy na wniosek młodocianego obowiązany jest mu udzielić w okresie ferii szkolnych urlopu bezpłatnego.

Młodocianym w rozumieniu kodeksu pracy jest osoba, która ukończyła 16 lat, a nie przekroczyła 18. Co do zasady zabronione jest zatrudnianie osoby, która nie ukończyła 16 lat (art. 190 par. 1 i 2 k.p.).

Pracownik dorosły podejmujący pracę po raz pierwszy w roku kalendarzowym, w którym podjął pracę, uzyskuje prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy, w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku. Pracownik młodociany natomiast z upływem sześciu miesięcy od rozpoczęcia pierwszej pracy uzyskuje prawo do urlopu w wymiarze dwunastu dni roboczych. Z upływem roku pracy pracownik ten nabywa prawo do urlopu w wymiarze 26 dni roboczych. Urlop w takim wymiarze przysługuje młodocianemu także w każdym następnym roku kalendarzowym, aż do ukończenia 18 lat.

Przepisy kodeksu pracy nie przewidują zaliczania wcześniejszego urlopu młodocianego (nabytego z upływem sześciu miesięcy) na poczet późniejszego (nabytego po roku). Wobec powyższego uznać trzeba, że urlop wypoczynkowy w wymiarze dwunastu dni, do którego pracownik młodociany nabywa prawo z upływem sześciu miesięcy od rozpoczęcia pierwszej pracy, nie podlega zaliczeniu na poczet urlopu wypoczynkowego nabytego przez takiego pracownika z upływem roku pracy.

Zauważyć trzeba, że wymiar urlopów pracownika młodocianego regulowany w art. 205 k.p. określony został w dniach roboczych, podczas, gdy wymiar urlopów dorosłych pracowników w tzw. dniach urlopowych, czyli dniach, które byłyby dla pracownika dniami pracy, gdyby z urlopu nie korzystał. Różnica ta wynika z niedopatrzenia ustawodawcy, który wprowadzając przeciętnie pięciodniowy tydzień pracy i dostosowując do tego określenie dni urlopowych, nie dokonał odpowiedniej zmiany w art. 205 par. 1 i 2 k.p. Mając jednak na uwadze funkcję ochronną przepisów o urlopach wypoczynkowych trzeba uznać, że dni robocze w przypadku urlopów wypoczynkowych młodocianych to dni, które byłyby dla młodocianego dniami pracy, gdyby nie korzystał z urlopu.

Młodocianemu uczęszczającemu do szkoły pracodawca powinien udzielić urlopu w okresie ferii szkolnych. W praktyce młodociani rozpoczynają pracę wraz z początkiem roku szkolnego, dlatego do rozpoczęcia ferii szkolnych zimowych oraz letnich młodociany nie spełni warunku przepracowania odpowiednio sześciu i dwunastu miesięcy. Dlatego w kodeksie pracy przewidziana została możliwość udzielenia takiemu młodocianemu na jego wniosek urlopu zaliczkowego w okresie ferii szkolnych (przed nabyciem przez pracownika prawa do urlopu). Po nabyciu prawa do urlopu przez młodocianego pracodawca pomniejszy pulę urlopową o ten zaliczkowo udzielony urlop.

Nie zostało uregulowane w sposób szczególny nabywanie przez pracownika praw do kolejnych urlopów w okresie następującym po pierwszym roku pracy. Prawa do kolejnych urlopów wypoczynkowych młodociany nabywa więc na zasadach ogólnych, tj. z początkiem każdego następnego roku kalendarzowego, zgodnie z art. 205 par.5 k.p. w związku z art. 153 par. 2 k.p. Wymiar kolejnych urlopów wypoczynkowych młodocianego wynosi 26 dni roboczych, z wyjątkiem wymiaru urlopu wypoczynkowego w roku kalendarzowym, w którym młodociany kończy 18 lat, a więc przestaje być młodocianym w rozumieniu kodeksu pracy. W roku kalendarzowym, w którym pracownik młodociany osiąga pełnoletność, wymiar jego urlopu wynosi 20 dni roboczych, jeżeli prawo do urlopu uzyskał przed ukończeniem 18 lat (art. 205 par. 2 k.p.)

Natomiast w przypadku gdy pracownik młodociany uzyskuje prawo do urlopu po osiągnięciu pełnoletności, przepis art. 205 par. 2 kodeksu pracy określający uprzywilejowany wymiar urlopu wypoczynkowego nie ma już zastosowania, zatem takiemu pracownikowi przysługiwać będzie urlop w wymiarze wynikającym z ogólnie obowiązujących przepisów urlopowych.

Pracodawca jest zobowiązany na wniosek młodocianego ucznia szkoły dla pracujących udzielić mu w okresie ferii szkolnych urlopu bezpłatnego.

Wymiar urlopu bezpłatnego jest uzależniony od wniosku młodocianego, nie może on jednak być dłuższy niż liczba dni, przy której urlop bezpłatny łącznie z przysługującym młodocianemu urlopem wypoczynkowym nie będzie przekraczał dwóch miesięcy. Okres takiego urlopu bezpłatnego udzielanego młodocianemu podlega wliczeniu do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Jest to regulacja korzystniejsza w stosunku do pozostałych pracowników, którym urlop bezpłatny udzielany na podstawie art. 174 par. 2 k.p. nie wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

Poza powyższym urlopem bezpłatnym pracownikom młodocianym mogą być udzielane urlopy bezpłatne na zasadach ogólnych. Oparte są one na art. 174 kodeksu pracy, z tym zastrzeżeniem, że okres urlopu bezpłatnego udzielonego na zasadach ogólnych nie będzie już wliczany do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Pracodawca może odmówić młodocianemu udzielenia urlopu bezpłatnego na zasadach ogólnych.

W kwestiach nieuregulowanych, a dotyczących urlopów pracowników młodocianych (art. 205 k.p.) stosuje się przepisy o zwykłych urlopach wypoczynkowych (dotyczących pracowników dorosłych). Do urlopu młodocianego będą miały zatem zastosowanie przepisy dotyczące:

● przesunięcia terminu wykorzystania urlopu lub jego części z powodu szczególnych okoliczności (art. 165 k.p. i 166 k.p.),

● ekwiwalentu za urlop (art. 171 par. 1 k.p.),

● obliczania wynagrodzenia za czas urlopu (art. 172 k.p.).

Ogólne przepisy o urlopach (art. 167 k.p.) przewidują prawo do odwołania pracownika z urlopu, gdy jego obecności w zakładzie wymagają okoliczności nieprzewidziane w chwili rozpoczęcia urlopu. Co do możliwości odwołania z urlopu wypoczynkowego pracownika młodocianego zdania są podzielone.

Niektórzy, wskazując na cele urlopu wypoczynkowego oraz fakt, że dotyczy on osób młodocianych, uważają, że nie jest możliwe odwołanie młodocianego z urlopu (urlop takiego pracownika nie powinien być też dzielony na części i wykorzystywany w innym okresie aniżeli ferie szkolne). Trzeba mieć na uwadze, że przepisy dotyczące pracowników młodocianych w sposób szczególny chronią zdrowie takich pracowników, co ma znaczenie także w zakresie korzystania z przysługującego prawa do wypoczynku.

Uważam jednak, że w niektórych przypadkach należy dopuścić możliwość odwołania pracownika młodocianego z urlopu. Może to nastąpić tylko w zupełnie szczególnych (wyjątkowych) sytuacjach (np. poważnej awarii w zakładzie grożącej pracodawcy niepowetowaną szkodą, co uzasadnia skorzystanie przez pracodawcę z pomocy każdego, kto może wykonywać pracę). Za taką szczególnie wyjątkową sytuację nie sposób uznać zwiększonego zapotrzebowania na świadczone przez zakład usługi.

Pracodawca nie powinien zatem z tego powodu odwoływać młodocianego pracownika z urlopu.

W wyjątkowych sytuacjach (poważna awaria w zakładzie pracy grożąca niepowetowaną szkodą) można odwołać pracownika młodocianego z przysługującego mu urlopu

Pracodawca prowadzący warsztat samochodowy, 1 października 2009 r. zatrudnił młodocianego (chłopca w wieku 16 lat) na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego. Jest to pierwsza praca chłopca. 31 marca 2010 r. pracownik nabył prawo do 12 dni urlopu wypoczynkowego (urlopu tego nie wykorzystał).

Z upływem roku pracy (30 września 2010 r.) nabędzie prawo do kolejnych 26 dni roboczych. Łącznie będzie to zatem 38 dni urlopu.

Pracodawca zatrudnia młodocianego, który uczęszcza do szkoły dla pracujących. W lipcu i sierpniu chciałby on skorzystać z urlopu bezpłatnego. Złożył pracodawcy stosowny wniosek. W tej sytuacji pracodawca jest zobowiązany udzielić urlopu bezpłatnego w okresie wakacji, ale jego długość ustala z uwzględnieniem przysługującego młodocianemu urlopu wypoczynkowego w maksymalnym wymiarze wynoszącym dwa miesiące.

1 września 2008 r. pracodawca zatrudnił młodocianego w celu przygotowania zawodowego. Pracownik ten po przepracowaniu sześciu miesięcy, tj. 28 lutego 2008 r., nabył urlop w wymiarze 12 dni. Z upływem roku pracy (31 sierpnia 2009 r.) nabył prawo do kolejnych 26 dni roboczych (łącznie w 2009 r. było to 38 dni urlopu).

Ponieważ 1 lutego 2010 r. pracownik osiągnął pełnoletność, to w 2010 r. nabył prawo do urlopu wypoczynkowego w wymiarze 20 dni.

Pracownik zatrudniony na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego rozpoczął pierwszą w życiu pracę 1 września 2009 r. Pod koniec stycznia 2010 r. wystąpił z wnioskiem do pracodawcy o udzielenie dziesięciu dni urlopu wypoczynkowego na okres ferii zimowych przypadających w okresie pierwszych dwóch tygodni lutego. Ponieważ pracownik ten nabywa prawo do pierwszego urlopu wypoczynkowego po sześciu miesiącach pracy (28 lutego), to pracodawca na okres ferii zimowych przypadających na pierwszą połowę lutego udzielił pracownikowi dziesięciu dni urlopu w formie zaliczkowej, a następnie pomniejszył wymiar urlopu, do którego prawo nabędzie pracownik po sześciu miesiącach pracy (12 dni), o urlop udzielony w formie zaliczkowej.

@RY1@i02/2010/191/i02.2010.191.168.0004.101.jpg@RY2@

Andrzej Marek, sędzia Sądu Okręgowego w Legnicy

Andrzej Marek

sędzia Sądu Okręgowego w Legnicy

Art. 165, art. 166, art. 167, art. 171 par. 1, art. 172, art. 174, art. 190 par. 1 i 2, art. 205 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).