Do oceny ryzyka zawodowego wymagane są konsultacje pracodawcy z pracownikami

Odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy spoczywa na pracodawcy jako organizatorze procesu pracy. Jednakże zapewnienie bezpiecznych warunków pracy to także kwestia troski samych zainteresowanych. Toteż k.p. zapewnia pracownikom współuczestniczenie w działaniach podejmowanych w tym obszarze w drodze przeprowadzanych konsultacji.

Zobowiązani do przeprowadzenia konsultacji z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy są wszyscy pracodawcy. W myśl przepisów k.p. nie wprowadzono bowiem w tym zakresie żadnych odstępstw, ani w oparciu o kryterium stanu zatrudnienia, ani też w zależności od charakteru i rodzaju prowadzonej działalności. Wielkość pracodawcy może natomiast decydować o wyborze formy dokonywania konsultacji, natomiast profil działalności o zakresie spraw.

Obowiązek pracodawcy przeprowadzania konsultacji stwarza po stronie pracowników uprawnienie do współudziału w rozstrzyganiu istotnych kwestii dotyczących ich bezpieczeństwa w środowisku pracy. Konsultacje umożliwiają bowiem pracownikom wypracowanie wniosków uwzględniających ich bezpieczeństwo w procesie pracy, poprzez udział w dyskusjach oraz zgłaszanie w tym obszarze własnych opinii i sugestii.

Samo przeprowadzanie konsultacji w sprawach dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy jest obowiązkowe dla pracodawcy, ale ich wyniki nie są dla niego wiążące. Kodeks pracy dopuszcza udział pracowników lub ich przedstawicieli do dyskusji nad tymi sprawami oraz wymaga zasięgnięcia ich opinii przed wdrożeniem konkretnych rozwiązań w firmie. Ostateczne decyzje w konsultowanych sprawach pozostają w gestii pracodawcy.

Konsultacje mogą jednak w znaczącym stopniu wpływać na jakość polityki w zakresie tworzenia bezpiecznych warunków pracy oraz zapobiegania wypadkom przy pracy i chorobom zawodowym. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że pracodawca został obarczony powinnością wypracowania spójnych działań w tym zakresie przy uwzględnieniu różnorakich czynników, tj. zagadnień technicznych, organizacji pracy, warunków pracy, stosunków społecznych oraz wpływu czynników środowiska pracy.

W tym celu pracodawca jest zobowiązywany reagować na potrzeby w zakresie bhp oraz dostosowywać środki podejmowane w celu doskonalenia istniejącego poziomu ochrony zdrowia i życia pracowników.

Konsultacje z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy:

● musi przeprowadzać każdy pracodawca, niezależnie od tego, czy działają u niego związki zawodowe i ilu jest zatrudnionych pracowników,

● odbywają się z pracownikami lub reprezentantami załogi albo w ramach komisji bhp,

● powinny być prowadzone w odpowiednich warunkach oraz w godzinach pracy,

● nie pozbawiają pracodawcy możliwości podejmowania ostatecznych decyzji z zakresu bhp.

Pracodawca ma obowiązek uzgadniać z pracownikami lub ich przedstawicielami wszystkie działania związane z bezpieczeństwem i higieną pracy. Ustawodawca udziela przy tym wskazówki, jakie sprawy winny w szczególności podlegać uzgodnieniom. Co jednak istotne - wyliczenie zawarte w k.p. nie wyczerpuje zagadnień podlegających konsultacjom, a to oznacza, że pracodawca musi także uzgadniać inne działania z tego obszaru, jeżeli mają znaczenie dla bezpieczeństwa w zakładzie pracy.

Konsultacje obejmują zagadnienia istotne z punktu widzenia pracowników występujących w roli uczestników procesu pracy. Jednakże niektóre z tych kwestii wchodzą w zakres kompetencji organizacyjnych pracodawcy. Tak bywa, gdy chodzi o działania podejmowane w kierunku modernizacji i rozwoju firmy. Kwestie te pozostają bowiem głównie w obszarze zainteresowań pracodawcy, który zakłada w związku z tym osiągnięcie określonych celów gospodarczych.

Działania takie mogą jednak wiązać się także ze zmianą warunków pracy, powodując niekiedy powstanie nowych zagrożeń w środowisku pracy. Toteż ustawodawca uznał prawo pracowników do współuczestniczenia w nich, obejmując zakresem konsultacji zmiany w organizacji pracy i wyposażeniu stanowisk pracy, a także wprowadzenie nowych procesów technologicznych oraz substancji i preparatów chemicznych, jeżeli mogą stwarzać zagrożenie dla zdrowia lub życia pracowników.

Konsultacji podlega także kwestia związana z ryzykiem zawodowym pod kątem obowiązków spoczywających w tym zakresie na pracodawcy. Do obowiązków pracodawcy należą ocena i dokumentacja ryzyka zawodowego związanego z wykonywaną pracą oraz stosowanie niezbędnych środków profilaktycznych, zmniejszających ryzyko, a także informowanie o tym pracowników. Poza tym uzgodnieniom podlega obszar szkoleń pracowników w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy.

Obowiązkiem konsultacji objęto także zasady przydzielania pracownikom środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego. Zgodnie z k.p. ustalono ogólne kryteria, kiedy pracodawca jest obowiązany dostarczyć pracownikowi nieodpłatnie odzież i obuwie robocze. Toteż istotna jest tu opinia samych pracowników, w szczególności w tych sprawach, które ustawodawca pozostawia do rozstrzygnięcia na poziomie zakładu.

Pracownicy powinni mieć również możliwość wypowiedzenia się w kwestii tworzenia służby bezpieczeństwa i higieny pracy lub powierzania wykonywania jej zadań innym osobom, a także wyznaczania pracowników do udzielania pierwszej pomocy oraz wykonywania działań w zakresie zwalczania pożarów i ewakuacji pracowników. Zarówno bowiem ustalenie liczby pracowników służby bhp, jak i pracowników wyznaczonych do wykonywania działań w zakresie zwalczania pożarów i do ewakuacji, powinno uwzględniać występujące w zakładzie warunki pracy, a w szczególności rodzaj i poziom występujących zagrożeń.

W związku z konsultacjami ustawodawca zagwarantował pracownikom lub ich przedstawicielom określone uprawnienia. Przede wszystkim mogą oni wpływać na stan bezpieczeństwa w zakładzie poprzez zgłaszanie pracodawcy wniosków w sprawie eliminacji lub ograniczenia zagrożeń zawodowych. Poza tym mogą wnioskować, aby inspektorzy pracy przeprowadzili kontrole u pracodawcy oraz zastosowali środki prawne przewidziane w stosownych przepisach. Wniosek w tej sprawie musi być jednak umotywowany i dotyczyć spraw zagrożenia zdrowia i życia pracowników. W zakładach, w których funkcjonuje komisja bezpieczeństwa i higieny pracy, uprawnienia te przysługują pracownikom lub ich przedstawicielom wchodzącym w skład komisji.

Natomiast powinnością pracodawcy jest zapewnienie odpowiednich warunków do przeprowadzania konsultacji, a zwłaszcza, aby odbywały się one w godzinach pracy. Wiąże się to z gwarancją zachowania prawa do wynagrodzenia przez pracowników lub ich przedstawicieli za czas nieprzepracowany w związku z udziałem w konsultacjach. Ponadto pracownicy biorący udział w konsultacjach lub korzystający ze swoich uprawnień nie mogą z tego tytułu ponosić jakichkolwiek niekorzystnych dla nich konsekwencji.

● zmian w organizacji pracy i wyposażeniu stanowisk pracy, wprowadzania nowych procesów technologicznych oraz substancji i preparatów chemicznych, jeżeli mogą stwarzać zagrożenie dla zdrowia lub życia pracowników,

● oceny ryzyka zawodowego występującego przy określonych pracach oraz informowania pracowników o tym ryzyku,

● tworzenia służby bezpieczeństwa i higieny pracy lub powierzania wykonywania zadań tej służby innym osobom oraz wyznaczania pracowników do udzielania pierwszej pomocy, a także wykonywania działań w zakresie zwalczania pożarów i ewakuacji pracowników,

● przydzielania pracownikom środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego,

● szkolenia pracowników w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy,

● ustalenia wykazu prac, które powinny być wykonywane przez co najmniej dwie osoby w celu zapewnienia asekuracji, z uwagi na możliwość wystąpienia szczególnego zagrożenia dla zdrowia lub życia ludzkiego.

Pracodawca zamierza ustalić wykaz prac, które powinny być wykonywane przez co najmniej dwie osoby w celu zapewnienia asekuracji, z uwagi na możliwość wystąpienia szczególnego zagrożenia dla zdrowia lub życia ludzkiego. Do niedawna prace te były wymienione w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie k.p., a aktualnie są one ustalane przez pracodawcę z uwzględnieniem warunków konkretnego zakładu. Kodeks pracy wymaga jednak, aby wykaz niebezpiecznych prac podlegał konsultacjom z pracownikami lub ich przedstawicielami. Obowiązek ten należałoby odnieść nie tylko do momentu tworzenia wykazu tych prac, ale każdorazowo do zmiany tego wykazu.

@RY1@i02/2010/121/i02.2010.121.168.0009.001.jpg@RY2@

Fot. Archiwum

Danuta Klucz, ekspert z zakresu prawa pracy

Danuta Klucz

ekspert z zakresu prawa pracy

Art. 225 par. 2, art. 237^11a ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).