Szkolenie bhp dla pracowników

Pracodawcy nie wolno dopuścić do pracy pracowników, którzy nie mają dostatecznej znajomości przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Każdy nowy pracownik musi zatem odbyć odpowiednie przeszkolenie, dzięki któremu pozna ogólne przepisy z tej dziedziny oraz normy istotne dla bezpiecznego wykonywania powierzonych mu zadań. Później wiedza ta musi być uzupełniana w związku ze zmianami przepisów prawnych i wprowadzaniem nowych rozwiązać techniczno-organizacyjnych. Pracodawca musi zatem zadbać o to, aby jego pracownicy uczestniczyli w dwóch rodzajach szkoleń: wstępnym oraz okresowych.

Szkolenie pracownika przed dopuszczeniem go do pracy nie jest wymagane tylko w przypadku podjęcia przez niego pracy na tym samym stanowisku pracy, które zajmował u danego pracodawcy bezpośrednio przed nawiązaniem z tym pracodawcą kolejnej umowy o pracę. Jak należy w praktyce rozumieć pojęcie: bezpośrednio? Jak wyjaśnia Państwowa Inspekcja Pracy warunek bezpośredniości jest spełniony wówczas, gdy pomiędzy poprzednim i nowym stosunkiem pracy nie ma żadnej przerwy lub występuje przerwa, obejmująca jedynie dni wolne od pracy, to jest niedziele, święta, czy dni wolne wynikające z harmonogramu zakładowego. Tylko wtedy zatem pracodawca nie ma obowiązku przeprowadzenia szkolenia bhp dla pracownika ponownie zatrudnianego na tym samym stanowisku pracy.

Szkolenie wstępne prowadzone jest w formie instruktażu. Przepisy wyróżniają dwa jego rodzaje: instruktaż ogólny oraz instruktaż stanowiskowy.

Instruktaż ogólny jest przeznaczony dla wszystkich osób, które rozpoczynają pracę w danym zakładzie pracy - czyli dla nowo zatrudnionych pracowników, studentów odbywających praktykę studencką oraz uczniów szkół zawodowych zatrudnionych w celu praktycznej nauki zawodu. Instruktaż ten powinien zapewnić uczestnikom szkolenia zapoznanie się z podstawowymi przepisami bhp zawartymi w kodeksie pracy, w układach zbiorowych pracy lub w regulaminach pracy, a także z przepisami oraz zasadami bhp obowiązujących w danym zakładzie pracy i wreszcie zasadami udzielania pierwszej pomocy w razie wypadku.

Inaczej jest w przypadku instruktażu stanowiskowego. Ten należy przeprowadzić przed dopuszczeniem do wykonywania pracy na danym stanowisku dla:

● pracowników nowo zatrudnianych na stanowiskach robotniczych i innych, na których występuje narażenie na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, uciążliwych lub niebezpiecznych,

● pracowników przenoszonych na stanowiska wymienione w punkcie poprzednim,

● studentów odbywających praktyki studenckie,

● uczniów odbywających praktyczną naukę zawodu.

Podczas instruktażu stanowiskowego pracownicy poznają czynniki środowiska pracy występujące na ich stanowiskach pracy, ryzyko zawodowe związane z wykonywaną pracą, sposoby ochrony przed zagrożeniami, jakie mogą powodować te czynniki, oraz metody bezpiecznego wykonywania pracy na tych stanowiskach.

Pracownik wykonujący pracę na kilku stanowiskach pracy powinien odbyć instruktaż stanowiskowy na każdym z nich.

Odpowiedniego przeszkolenia wymaga także wprowadzanie zmian w wykonywaniu pracy na stanowiskach robotniczych albo innych, na których istnieje narażenie na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, uciążliwych lub niebezpiecznych. Chodzi o zmiany warunków techniczno-organizacyjnych, a zwłaszcza w procesie technologicznym czy w organizacji stanowisk pracy, a także gdy pracodawca wprowadza do stosowania substancje o działaniu szkodliwym dla zdrowia lub niebezpiecznym, oraz gdy zaczyna stosować nowe lub zmieniane narzędzia, maszyny i inne urządzenia. W takich przypadkach pracownicy zatrudnieni na stanowiskach pracy, których dotyczą tego rodzaju zmiany, muszą przejść instruktaż stanowiskowy, podczas którego zostaną przygotowani do bezpiecznego wykonywania pracy w zmienionych warunkach. Tematyka i czas trwania takiego instruktażu powinny być uzależnione od rodzaju i zakresu wprowadzonych na stanowisku zmian.

Szkolenie wstępne musi być udokumentowane. Przepisy wymagają, aby odbycie obu rodzajów instruktażu - ogólnego i stanowiskowego - zostało odnotowane. Udział w odpowiednim szkoleniu pracownik musi potwierdzić pisemnie w karcie szkolenia wstępnego, która powinna być przechowywana w jego aktach osobowych. Wzór karty szkolenia wstępnego stanowi załącznik do rozporządzenia ministra gospodarki i pracy w sprawie szkolenia z dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy.

Potwierdzenia te mają dowodzić, że obie strony - pracodawca i pracownik - wywiązały się ze swoich obowiązków.

Po upływie określonego czasu wykonywania pracy przez pracownika pracodawca ma obowiązek skierować go na szkolenie okresowe, służące aktualizacji oraz ugruntowaniu wiedzy i umiejętności w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz zaznajomieniu pracowników z nowymi rozwiązaniami techniczno-organizacyjnymi w tym zakresie.

Pracodawca powinien ustalić, po konsultacji z pracownikami lub ich przedstawicielami, częstotliwość i czas trwania szkolenia okresowego pracowników zatrudnionych na określonych stanowiskach, biorąc pod uwagę rodzaj i warunki wykonywania prac na tych stanowiskach.

Zasadą jest, że pierwsze okresowe szkolenie dla pracowników kierujących innymi pracownikami należy zorganizować w ciągu sześciu miesięcy od rozpoczęcia pracy na takich stanowiskach, natomiast dla innych zatrudnionych w okresie 12 miesięcy. Na szkolenie okresowe pracodawca nie musi kierować osoby, która:

● przedłoży aktualne zaświadczenie o odbyciu w tym okresie u innego pracodawcy wymaganego szkolenia okresowego,

● odbyła w tym okresie szkolenie okresowe wymagane dla osoby zatrudnionej na stanowisku należącym do innej grupy stanowisk, jeżeli jego program uwzględnia zakres tematyczny wymagany programem szkolenia okresowego obowiązującego na nowym stanowisku pracy.

Pracodawca musi zatem ocenić, czy dany pracownik może być zwolniony ze szkolenia okresowego i czy ma podstawy do honorowania szkolenia zorganizowanego przez innego pracodawcę. O jego ważności decydują dwa czynniki:

● czas, w jakim pracownik odbył szkolenie, oraz

● zakres i program szkolenia - musi on pokrywać się z programem szkolenia okresowego wymaganym na stanowisku pracy, na którym ma być zatrudniona ta osoba.

Obowiązek udziału w szkoleniu bhp nie dotyczy jednak tylko pracowników. Pracodawca ma także prawo wymagać udziału w takich szkoleniach od osób zatrudnionych na umowie zlecenia czy o dzieło. Na nim spoczywa bowiem odpowiedzialność za wszystkie działania, które służą zapobieganiu wypadkom przy pracy, w tym polegające na odpowiednim poinstruowaniu o zasadach bezpiecznej pracy osób wykonujących ją na terenie podległym pracodawcy. A zgodnie z art. 304¹ k.p. obowiązki, o których mowa w art. 211 (w tym obowiązek udziału zatrudnionego w szkoleniu bhp), w zakresie określonym przez pracodawcę lub inny podmiot organizujący pracę, ciążą również na osobach fizycznych wykonujących pracę na innej podstawie niż stosunek pracy w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę lub inny podmiot organizujący pracę, a także na osobach prowadzących na własny rachunek działalność gospodarczą, w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę lub inny podmiot organizujący pracę.

Państwowa Inspekcja Pracy zwraca też uwagę na art. 304 par. 1 k.p., który nakłada na pracodawcę obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy osobom fizycznym wykonującym pracę na innej podstawie niż stosunek pracy w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę, a także osobom prowadzącym w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę na własny rachunek działalność gospodarczą.

Jak PIP wyjaśnia, przepisy nie rozstrzygają, w jaki sposób ten obowiązek ma być zrealizowany. Jeżeli rodzaj wykonywanej pracy, stopień zagrożeń związanych z warunkami pracy lub przebiegiem procesów jest tak znaczny, że wskazane jest, aby nawet do doraźnego wykonywania tych prac lub przebywania w tych warunkach były dopuszczane wyłącznie osoby fizyczne mające odpowiedni stan zdrowia i przeszkolone w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, to pracodawca lub inny podmiot organizujący pracę może wymagać od osoby, z którą zawiera umowę cywilnoprawną uczestnictwa w szkoleniu w zakresie bhp. Wtedy osoba ta ma na podstawie art. 211 k.p. obowiązek odbyć takie szkolenie. Zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy oznacza bowiem zapoznanie pracownika m.in. z oceną ryzyka zawodowego związanego z pracą na określonym stanowisku. Według inspekcji, umowa między obiema stronami może określać wszystkie kwestie dotyczące bhp. Jeśli bowiem obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy nie będzie zrealizowany właściwie, to podmiotem odpowiedzialnym będzie pracodawca.

Celem szkoleń bhp jest zapewnienie ich uczestnikom:

● zaznajomienia się z czynnikami środowiska pracy, mogącymi powodować zagrożenia dla bezpieczeństwa i zdrowia pracowników podczas pracy oraz z odpowiednimi środkami i działaniami zapobiegawczymi,

● poznania przepisów oraz zasad bhp w zakresie niezbędnym do wykonywania pracy w zakładzie pracy i na określonym stanowisku pracy, a także związanych z pracą obowiązków i odpowiedzialności w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy,

● nabycia umiejętności bezpiecznego dla siebie i innych wykonywania pracy, postępowania w sytuacjach awaryjnych oraz udzielenia pomocy osobie, która uległa wypadkowi.

Szkolenia okresowe powinny być zorganizowane dla:

● osób będących pracodawcami, osób kierujących pracownikami, czyli kierowników, mistrzów, brygadzistów, kierowników wydziałów i innych komórek organizacyjnych - nie rzadziej niż raz na pięć lat, szkolenie może mieć formę kursu, seminarium lub samokształcenia kierowanego,

● pracowników zatrudnionych na stanowiskach robotniczych - nie rzadziej niż raz na trzy lata, a co najmniej raz w roku w przypadku stanowisk, na których są wykonywane prace szczególnie niebezpieczne, szkolenie musi mieć formę instruktażu,

● pracowników inżynieryjno-technicznych, w tym projektantów, konstruktorów maszyn i innych urządzeń technicznych, technologów i organizatorów produkcji - nie rzadziej niż raz na pięć lat, szkolenie może mieć formę kursu, seminarium lub samokształcenia kierowanego,

● pracowników służby bezpieczeństwa i higieny pracy i innych osób wykonujących zadania tej służby - nie rzadziej niż raz na pięć lat, szkolenie może mieć formę kursu, seminarium lub samokształcenia kierowanego,

● pracowników administracyjno-biurowych, w tym zatrudnionych przy obsłudze monitorów ekranowych - nie rzadziej niż raz na sześć lat, szkolenie może mieć formę kursu, seminarium lub samokształcenia kierowanego,

● innych niewymienionych w powyższych punktach pracowników, których charakter pracy wiąże się z narażeniem na czynniki szkodliwe dla zdrowia, uciążliwe lub niebezpieczne albo z odpowiedzialnością w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy - nie rzadziej niż raz na pięć lat, szkolenie może mieć formę kursu, seminarium lub samokształcenia kierowanego.

Iwona Jackowska

gp@infor.pl

Art. 207, art.211, art. 2372 -art. 2375, art. 304, art.3041 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Par. 2-3, par. 10-15 rozporządzenia ministra gospodarki i pracy z 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. nr 180, poz. 1860 z późn. zm.) .