Zleceniobiorcy nie mogą pracować w handlu w święta

● W dni ustawowo wolne od pracy handel mogą prowadzić wyłącznie właściciele sklepów

● Za nielegalne zatrudnianie w święta pracodawcy grozi grzywna do 30 tys. zł

W święta trudniej będzie zrobić zakupy nawet w małych, osiedlowych sklepach. Inspektorzy pracy sprawdzają bowiem, czy właściciele placówek handlowych zatrudniają w takie dni osoby na podstawie umów cywilnoprawnych (np. umowy zlecenia) i czy nie powinni zawierać z nimi umów o pracę.

Jeśli uznają, że zleceniobiorcy wykonują w święta pracę identyczną jak pracownicy zatrudnieni na co dzień, mogą złożyć pozew do sądu o ustalenie istnienia stosunku pracy oraz ukarać placówkę grzywną. Przekonał się o tym pracodawca, który po kontroli PIP zapłacił grzywnę w wysokości 2 tys. zł i zobowiązał się do niezatrudniania pracowników w dni świąteczne.

Precedensowa kontrola odbyła się na terenie jednego ze sklepów na obszarze byłego województwa słupskiego. Inspekcja podjęła interwencję po powiadomieniu przez policję, której zgłoszono podejrzenie łamania przepisów o zakazie pracy w handlu w święto. Po kontroli okazało się, że w cztery ubiegłoroczne dni świąteczne (m.in. w Boże Ciało i Święto Niepodległości) placówka ta zatrudniała siedem lub osiem osób na podstawie umów zlecenia, m.in. w charakterze kasjerów lub sprzedawców. Większość zleceniobiorców albo pracowała na co dzień w innych sklepach na terenie Słupska, albo wcześniej była zatrudniona w kontrolowanej placówce na podstawie umów o pracę. Trzy z nich były studentami.

- Wykonywali oni w święta identyczną pracę jak na co dzień osoby zatrudnione na podstawie umów o pracę - tłumaczy Roman Giedrojć, kierownik słupskiego oddziału PIP.

Podkreśla, że zatrudnienie na podstawie umów zlecenia w tym przypadku spełniało wszystkie cechy stosunku pracy. Pracodawca kierował i nadzorował pracę osób oraz wskazywał czas i miejsce jej świadczenia. Zleceniobiorcy wykonywali pracę osobiście, za wynagrodzeniem i przy użyciu narzędzi dostarczonych im przez placówkę handlową. Dlatego inspektor pracy postawił pracodawcy zarzut zawarcia umowy cywilnoprawnej w warunkach, w których powinna być zawarta umowa o pracę, i ukarał go grzywną. Placówka uniknęła sprawy w sądzie o ustalenie istnienia stosunku pracy tylko dlatego, że zobowiązała się do niewykonywania pracy w dni świąteczne.

- Sprawy do sądu będą kierowane w przypadku placówek handlowych, które mimo wystąpień inspekcji nadal będą chciały zatrudniać w święta osoby na podstawie umów cywilnoprawnych - mówi Roman Giedrojć.

Zdaniem związków zawodowych decyzja PIP to krok w dobrą stronę.

- Zdecydowanie sprzeciwiamy się przypadkom zastępowania umów o pracę kontraktami cywilnoprawnymi - mówi Andrzej Radzikowski, wiceprzewodniczący OPZZ.

Podkreśla, że zakaz pracy w handlu w święta wprowadzono, aby ponad 1 mln osób zatrudnionych w tym sektorze mogło świętować z rodzinami. Placówki handlowe nie powinny się więc wymieniać pracownikami na okres świąt i zatrudniać ich w dni świąteczne na podstawie umów zlecenia. W takiej sytuacji w święta mogłyby bowiem pracować nawet super- i hipermarkety. Inne zdanie w tej sprawie mają pracodawcy.

- Decyzja PIP to tylko jedna z interpretacji przepisów o zakazie pracy w handlu. Podkreślam, że zgodnie z kodeksem pracy w święta nie mogą pracować osoby zatrudnione na podstawie umów o pracę. O zleceniobiorcach nie ma w nim mowy - uważa Andrzej Faliński z Polskiej Organizacji Handlu i Dystrybucji.

Pracodawcy podkreślają też, że interpretacja PIP ogranicza możliwość zarobkowania np. studentom lub innym osobom, które chcą z własnej woli wykonywać pracę na podstawie umowy zlecenia. Podważają też samo postępowanie inspekcji.

- Inspektor pracy najpierw powinien wnieść pozew do sądu o ustalenie istnienia stosunku pracy ze zleceniobiorcą zatrudnionym w święta. Dopiero gdy ten uzna, że pracodawca powinien zawrzeć z taką osobą umowę o pracę, inspektor mógłby nałożyć na firmę mandat - mówi Witold Polkowski, ekspert Konfederacji Pracodawców Polskich.

Podkreśla też, że niewiele spraw o ustalenie istnienia stosunku pracy kończy się wyrokiem niekorzystnym dla firm. W wielu przypadkach zawarciem umów o pracę nie są zainteresowani sami zleceniobiorcy, więc sądy umarzają takie postępowania. Jednak w razie porażki pracodawca musi się liczyć z koniecznością zapłaty grzywny do 30 tys. zł, a także np. składek na ubezpieczenie społeczne za okres umów cywilnoprawnych (jeśli ich nie opłacał).

Już wcześniej zdarzało się, że dopiero po kontroli PIP pracodawcy mogli interpretować niejasne przepisy kodeksu pracy o zakazie pracy w handlu w święta. Inspekcja pracy sprawdzała na przykład, czy firmy nie zmuszają do pracy w te dni swoich przedstawicieli handlowych. Grzywną ukarany został pracodawca z województwa pomorskiego, który w święto Bożego Ciała zobowiązał do pracy 11 z 15 zatrudnionych u niego przedstawicieli handlowych (prowadzących handel obwoźny).

Także decyzją PIP stacje paliw zostały uznane za placówki użyteczności społecznej, które zaspokajają codzienne potrzeby ludności. Dzięki temu mogą handlować także w święta. Trudno jednak znaleźć wytłumaczenie, dlaczego ich pracownicy mogą sprzedawać w takie dni np. artykuły spożywcze, alkohol lub papierosy, a mieszczący się obok supermarket musi być zamknięty. Dlatego sama inspekcja w corocznej ocenie rozwiązań prawnych z zakresu prawa pracy podkreśliła, że duże problemy stwarza brak precyzyjnego określenia pojęcia placówka handlowa. Inspektorzy muszą dokonywać jego wykładni indywidualnie dla każdej instytucji lub podmiotu, którego działalność dotyczy handlu.

@RY1@i02/2010/029/i02.2010.029.183.004a.001.jpg@RY2@

Kto może pracować w handlu w święta

Łukasz Guza

lukasz.guza@infor.pl