Utrata miejsca pracy z przyczyn leżących po stronie pracodawcy prowadzi w konsekwencji do wypłaty odprawy

Wypowiedzenie warunków pracy i płacy w razie odmowy przyjęcia przez pracownika nowych warunków pociąga za sobą skutki jak wypowiedzenie dokonane przez pracodawcę.

Juliusz S. był zatrudniony w kopalni węgla od czerwca 1975 r., a od 1 kwietnia 2002 r. jako główny specjalista kierujący działem kadr i spraw obronnych. W 1999 roku Kopalnia oraz zarządy wszystkich Zakładowych Organizacji Związkowych zawarły Pakiet Gwarancji Pracowniczych i Socjalnych, który zakładał wypłatę odprawy, stanowiącej umowne odszkodowanie za utratę miejsca pracy z przyczyn leżących po stronie pracodawcy.

W okresie od 20 kwietnia 2006 r. do 24 sierpnia 2006 r. Juliusz S. przebywał na zwolnieniu lekarskim. Następnie stawił się u prezesa kopalni i zgłosił swoją gotowość do pracy. Prezes poinformował go, że wystąpił do związków zawodowych w sprawie modyfikacji jego warunków pracy i płacy, ze względu na zmiany struktury organizacyjnej. Ponadto stwierdził, że zlikwidowano stanowisko specjalisty kierującego działem kadr i spraw obronnych. Spółka wypowiedziała Juliuszowi S. warunki pracy i płacy, a jako przyczynę wskazano brak możliwości zatrudnienia na dotychczasowym stanowisku. W zamian zaproponowano stanowisko sztygara zmianowego. Juliusz S. zawiadomił spółkę, że nie przyjmuje zaproponowanych mu warunków, wobec czego umowa rozwiązała się 28 lutego 2007 r. Przyczyną odmowy było obniżenie wynagrodzenia i prestiżu zawodowego. Stanowisko sztygara jest jednym z najniższych w zakładzie pracy. Juliusz S. wystąpił do sądu okręgowego o zasądzenie na jego rzecz odprawy. Sąd ten uznał roszczenia pracownika.

Apelację od tego wyroku złożyła pozwana spółka. Sąd apelacyjny ją oddalił.

Skargę kasacyjną skierował do Sądu Najwyższego pracodawca. Uznana została za nieuzasadnioną.

Naruszenie przez pracodawcę postanowień Pakietu Gwarancji Pracowniczych i Socjalnych pociąga za sobą obowiązek wypłaty odprawy. W tej sprawie stosunek pracy uległ rozwiązaniu na skutek odmowy przyjęcia zaproponowanych, w wypowiedzeniu zmieniającym, warunków pracy i płacy. Bezsporne było, iż proponowane warunki wynagradzania były znacząco niższe.

Sąd Najwyższy w swojej ocenie zgodził się ze zdaniem odrębnym do wyroku Sądu Najwyższego z 24 września 2004 r. (II PK 27/04, OSP 2006/2/106). Zgodnie z nim, w oparciu o stan faktyczny należy ocenić, czy wypowiedzenie zmieniające było w istocie rzeczy realizacją gwarancji zatrudnienia przewidzianej w pakiecie, czy też propozycja nowych warunków zatrudnienia z góry wykluczała ich przyjęcie przez pracownika, ale formalnie stwarzała pozory, że zmierza do utrzymania zatrudnienia.

Wypowiedzenie warunków pracy i płacy powinno być oceniane z uwzględnieniem zamiaru pracodawcy, a także porównaniem warunków zatrudnienia dotychczasowych z proponowanymi. Jest to konieczne, w przeciwnym przypadku pracodawca mógłby zawsze uniknąć obowiązku wypłaty odprawy, twierdząc, że jego zamiarem była jedynie zmiana warunków zatrudnienia, a nie rozwiązanie umowy o pracę.

Maciej Kasperowicz