Roszczenia o stare urlopy przedawniają się z końcem marca

Ustalenie tego, czy roszczenie o urlop się przedawniło, jest bardzo istotne, ponieważ pozytywna odpowiedź na to pytanie daje pracodawcy prawo odmowy udzielenia urlopu przedawnionego, a jeśli dojdzie do rozwiązania stosunku pracy, odmowy wypłaty ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy. Przedawnienie ogranicza bowiem możliwość dochodzenia roszczenia po upływie okresu, w którym ono następuje. Jeżeli pracownik pomimo upływu okresu przedawnienia złoży pozew z żądaniem obejmującym roszczenie przedawnione, liczyć się musi z oddaleniem powództwa. W takiej sytuacji roszczenie może zostać uwzględnione wyłącznie wtedy, gdy pozwany zrzeknie się korzystania z przedawnienia, przy czym warunkiem ważności zrzeczenia się jest to, aby nastąpiło ono dopiero po upływie terminu przedawnienia.

Jak wiadomo art. 168 k.p. w brzmieniu obowiązującym do końca 2011 roku dopuszczał możliwość legalnego udzielenia urlopu za poprzedni rok kalendarzowy do końca pierwszego kwartału roku kolejnego. Teoretycznie problem przedawnienia zaległych urlopów nie powinien w ogóle występować, ponieważ pracownicy powinni w roku 2012 co najwyżej wykorzystywać zaległy urlop z roku 2011 roku. Praktyka jest jednak inna i liczni pracownicy dysponują urlopami za lata ubiegłe. Pojawiły się zatem pytania, czy nowe zasady udzielania urlopów wpływają w jakikolwiek sposób na zasady udzielenia urlopów za lata wcześniejsze niż 2011 rok oraz czy zmiana przepisów wywołała jakiekolwiek zmiany w terminach przedawnienia tych urlopów.

W mojej opinii wbrew zgłaszanym wątpliwościom obydwie kwestie należy przesądzić negatywnie. Po pierwsze w chwili wejścia w życie zmian dotyczących terminu udzielania zaległego urlopu urlopy za rok 2010 i lata wcześniejsze miały już charakter urlopów zaległych. Urlop za rok 2010 powinien być bowiem udzielony zgodnie z prawem najpóźniej do końca marca roku 2011, zaś urlopy za lata wcześniejsze odpowiednio wcześniej. Przesunięcie prawa do wykorzystania urlopów, które nie są jeszcze zaległe, z marca na wrzesień nie wpływa więc w żaden sposób na te urlopy, które mają status zaległych od kilku miesięcy bądź lat.

Po drugie nie budziło jakichkolwiek sporów to, że termin przedawnienia roszczenia o urlop wypoczynkowy rozpoczynał się bądź z końcem roku kalendarzowego, za który urlop przysługuje, bądź najpóźniej z końcem pierwszego kwartału następnego roku, jeżeli urlop został przesunięty na ten rok z przyczyn leżących po stronie pracownika lub pracodawcy (wyrok SN z 11 kwietnia 2001 r., I PKN 367/00, OSNP 2003/2/38). W praktyce jako zasadę przyjmowało się, że urlop był przesunięty i termin przedawnienia rozpoczynał się z końcem pierwszego kwartału roku kolejnego.

Stare urlopy po staremu

Termin przedawnienia roszczenia o udzielenie urlopu wypoczynkowego tak jak i innych roszczeń ze stosunku pracy wynosi trzy lata. W momencie wejścia w życie przepisów nowelizujących nieprzedawnione mogą być wyłącznie niewykorzystane urlopy za lata 2008, 2009 i 2010.

Urlop za 2008 rok przedawniłby się bowiem 31 marca 2012 r. W mojej opinii zmiany zasad dotyczących wykorzystania urlopu nie wpływają w żaden sposób na termin przedawnienia urlopów zaległych. Bieg przedawnienia roszczeń o te urlopy rozpoczął się już bowiem od dat ich wymagalności, a dla ich określania właściwe były przepisy dotychczasowe (pogląd autora potwierdza przysłane do redakcji stanowisko Głównego Inspektoratu Pracy - patrz ramka - red.).

Terminów przedawnienia nie wolno modyfikować

Warto przypomnieć w tym miejscu, że przepisy o przedawnieniu roszczeń mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Terminów przedawnienia nie wolno skracać ani wydłużać przez czynność prawną, nawet jeżeli byłoby to korzystne dla pracownika. Za niedopuszczalne uznaje się określanie odmiennych niż kodeksowe terminów przedawnienia w ugodach czy umowie o pracę. Sprzeczne z prawem i nieważne byłyby także zapisy zmieniające terminy przedawnienia roszczeń zamieszczone w regulaminach czy układach zbiorowych.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego za dopuszczalne uznaje się wyłącznie umowne opóźnienie terminu wymagalności roszczenia (por. wyrok SN 2 października 1996 r., I PRN 71/96, OSNP 1997/7/114). Aby termin przedawnienia roszczeń o zalegle urlopy z lat 2008 - 2010 został wydłużony, konieczne byłoby zatem wprowadzenie wyraźnego przepisu przewidującego takie wydłużenie, choć nawet taka możliwość byłaby wątpliwa, skoro bieg tych terminów już się rozpoczął.

Tylko do dnia rozwiązania stosunku pracy

Na zakończenie warto wspomnieć, iż po przekształceniu prawa do urlopu wypoczynkowego w naturze w ekwiwalent, co następuje w chwili rozwiązania stosunku pracy, przestaje biec termin przedawnienia roszczenia o udzielenie urlopu, ponieważ pracodawca nie ma już możliwości udzielenia urlopu pracownikowi, który nie jest już u niego zatrudniony. Z dniem powstania prawa do ekwiwalentu rozpoczyna się natomiast (trzyletni) bieg przedawnienia roszczenia o zapłatę tego ekwiwalentu. (por. wyrok SN z 29 marca 2001 r., I PKN 336/00 OSNP 2003/1/14).

W prawie pracy przedawnieniu podlegają roszczenia zarówno o charakterze majątkowym, jak i niemajątkowym. Są to nie tylko roszczenia o zapłatę wynagrodzenia, odszkodowania, ekwiwalenty, ale również o udzielenie urlopu wypoczynkowego

Przepis art. 168 kodeksu pracy w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2012 r. nie będzie miał zastosowania do urlopu zaległego za rok 2010 i lata ubiegłe. Urlopy te powinny zostać udzielone w terminie określonym w art. 168 kodeksu pracy w dotychczasowym brzmieniu (urlop za rok 2010 - najpóźniej do końca I kwartału 2011 r., urlop za rok 2009 - najpóźniej do końca I kwartału 2010 r., urlop za rok 2008 - najpóźniej do końca I kwartału 2009 r.).

W konsekwencji zmiana art. 168 kodeksu pracy nie będzie miała wpływu na upływ terminu przedawnienia roszczenia o udzielenie urlopu zaległego za lata 2010, 2009 i 2008 (prawo do urlopu przedawni się odpowiednio - najpóźniej 31 marca 2014 r., 31 marca 2013 r. i 31 marca 2012 r.).

@RY1@i02/2011/251/i02.2011.251.217000400.803.jpg@RY2@

Rafał Krawczyk, sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Art. 168 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).