Stosowanie weksli w stosunkach pracy może być nieskuteczne

Wielu pracodawców zabezpiecza swoje interesy zobowiązując pracowników do podpisania weksla gwarancyjnego. W starszym orzecznictwie Sądu Najwyższego dopuszczalność stosowania tego typu zabezpieczeń była akceptowana, czego wyrazem jest chociażby wyrok Sądu Najwyższego z 21 maja 1981 r., (IV PRN 6/81, OSNC 1981/11/225). W najnowszych wypowiedziach SN zajmuje już odmienne stanowisko, które praktycznie podważa sens stosowania zabezpieczeń wekslowych w stosunkach pomiędzy pracodawcą i pracownikiem.

W jednym z najnowszych orzeczeń (wyrok z 26 stycznia 2011 r. II PK 159/10, M.P.Pr. 2011/6/31) Sąd Najwyższy stwierdził, że brak wyraźnego wyłączenia dopuszczalności stosowania zabezpieczeń wekslowych w stosunkach pracy nie stanowi dorozumianej podstawy prawnej ani uzasadnienia dopuszczającego lub usprawiedliwiającego legalność stosowania przepisów Prawa wekslowego do zabezpieczenia roszczeń pracodawcy o naprawienie szkody wyrządzonej przez pracownika w mieniu pracodawcy. Sąd Najwyższy powołał się na wyrok z 19 marca 1998 r., (I PKN 560/97, OSNP 1999/5/160) przekreślający ważność ustanowienia odpowiedzialności odszkodowawczej pracownika na podstawie weksla gwarancyjnego z tytułu rozwiązania przez pracownika umowy o pracę bez wypowiedzenia.

Przy ustalaniu odpowiedzialności podstawowe znaczenie ma art. 116 k.p., który zobowiązuje pracodawcę do wykazania okoliczności uzasadniających odpowiedzialność pracownika oraz wysokość powstałej szkody. Przepis ten jest bezwzględnie obowiązujący i wyklucza legalność i zasadność obarczenia pracownika odpowiedzialnością materialną bez udowodnienia wymaganych i określonych w przepisach obligatoryjnych przesłanek tej odpowiedzialności, a byłoby to możliwe gdyby podstawą roszczenia pracodawcy uczynić weksel gwarancyjny, ponieważ odpowiedzialność na podstawie tego tytułu ma charakter abstrakcyjny, bezwarunkowy i samoistny a przy jej ustalaniu nie weryfikuje się przyczyn, podstaw prawnych ani zasadności wystawienia weksla.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że dopuszczenie odpowiedzialności z weksli w stosunkach pracy byłoby oczywiście sprzeczne z zasadami prawa pracy, a w szczególności z nazwanymi zasadami odpowiedzialności materialnej pracowników uregulowanymi w kodeksie pracy, które z istoty i natury (właściwości) stosunku pracy i materialnej odpowiedzialności pracowników przekreślają i wykluczają legalność konstruowania abstrakcyjnych pracowniczych zobowiązań ze stosunków pracy. Słuszna wydaje się również uwaga, iż pracodawcom nie mogą przysługiwać dwa odrębne tytuły dochodzenia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej przez pracownika, jeden na podstawie przepisów kodeksu pracy o odpowiedzialności materialnej pracowników, a drugi na podstawie samodzielnego i abstrakcyjnego weksla, który "odrywa się" od pracowniczego stosunku podstawowego.

@RY1@i02/2011/227/i02.2011.227.21700020d.801.jpg@RY2@

Rafał Krawczyk, sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu