Niektóre przepisy stosuje się tylko w wyjątkowych sytuacjach

Powściągliwość w stosowaniu art. 8, który zabrania korzystania z prawa w sposób sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego, wynika z wyrażonego przez Sąd Najwyższy poglądu, że "stosowanie art. 8 k.p. zawsze prowadzi do osłabienia zasady pewności prawa, toteż posłużenie się konstrukcją nadużycia prawa jest z założenia dopuszczalne tylko wyjątkowo" (wyrok SN z 21 stycznia 2011 r., II PK 158/10).

W świetle orzecznictwa SN naruszeniem zasad współżycia społecznego czy nadużyciem prawa byłoby np. korzystanie przez pracownika z przysługującej mu ochrony związkowej w przypadku rażącego naruszenia przez niego obowiązków pracowniczych (m.in. wyrok SN z 10 marca 2011 r., II PK 241/10); żądanie zapłaty wynagrodzenia za pracę, którego pracownik zrzekł się choćby w nieważnej ugodzie (porozumieniu rozwiązującym umowę o pracę) (wyrok SN z 16 października 2009 r., sygn. I PK 89/09); rażące wygórowanie żądanej przez pracownika kwoty odszkodowania (wyrok z 3 grudnia 2010 r., sygn. I PK 126/10).

Z orzecznictwa SN wynika, że są sytuacje, do których nie stosuje się art. 8 k.p., np. nie można się powoływać na zasady współżycia społecznego do złagodzenia rygorów prawa ubezpieczeń społecznych (wyrok SN z 4 kwietnia 2008 r., sygn. akt I UK 294/07), na zasady te nie może powoływać się strona, która sama te zasady narusza (m.in. uchwała pełnego składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 27 czerwca 1985 r., III PZP 10/85). Ta ostatnia teza nie jest przyjmowana bezkrytycznie z uwagi na brak akceptacji kompensacji bezprawia w demokratycznym państwie prawa (np. wyrok SN z 20 stycznia 2011 r., sygn. I PK 135/10).

W doktrynie powszechny jest pogląd o braku możliwości nabycia jakiegokolwiek prawa podmiotowego na podstawie art. 8 k.p., przepis ten ma jedynie chronić przed użyciem przysługującego stronie na podstawie innego przepisu ustawy prawa w sposób naruszający przyjęte w społeczeństwie zasady współżycia (patrz także wyrok SN z 22 lipca 2009 r., sygn. I PK 48/09). Warto zwrócić uwagę, czy konkretny przypadek naruszenia zasad współżycia społecznego w stosunku pracy nie stanowi czynu niedozwolonego. Zdaniem Sądu Najwyższego naruszenie zasad przyzwoitości, lojalności może być podstawą roszczenia o odszkodowanie na podstawie art. 415 Kc w zw. z art. 300 k.p. (wyrok z 11 czerwca 2003 r., I PK 273/02).

@RY1@i02/2011/212/i02.2011.212.07000070h.802.jpg@RY2@

Shutterstock

W firmach zatrudniających setki osób nie da się uniknąć konfliktów

Izabela Szczygielska

prawnik, WKB Wierciński, Kwieciński, Baehr