Kiedy weksel jest podstawą roszczeń

Nie. Pracodawca musi udowodnić przesłanki odpowiedzialności pracownika za szkodę.

W jednym z najnowszych wyroków Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że brak wyraźnego wyłączenia dopuszczalności stosowania zabezpieczeń wekslowych w stosunkach pracy nie stanowi dorozumianej podstawy prawnej ani uzasadnienia dopuszczającego lub usprawiedliwiającego legalność stosowania przepisów prawa wekslowego do zabezpieczenia (poza lub obok prawa pracy) roszczeń pracodawcy o naprawienie szkody wyrządzonej przez pracownika w mieniu pracodawcy. Pracownik ponosi bowiem odpowiedzialność materialną według zasad określonych w przepisach działu V kodeksu pracy (por. wyrok SN z 26 stycznia 2011 r., II PK 159/10, M.P.Pr. 2011/6/313).

W orzeczeniu tym Sąd Najwyższy opowiedział się przeciwko legalności stosowania zabezpieczeń wekslowych roszczeń pracodawcy o naprawienie szkody wyrządzonej przez pracownika. Podkreślił, że ani przepisy, ani zasady prawa pracy nie przewidują stosowania przepisów prawa wekslowego do stosunku pracy. W tym obszarze podstawowe znaczenie ma art. 116 k.p., który zobowiązuje pracodawcę do wykazania okoliczności uzasadniających odpowiedzialność pracownika oraz wysokość powstałej szkody. Bezwzględnie obowiązujący charakter prawny tej regulacji wyklucza legalność i zasadność obarczania pracownika odpowiedzialnością materialną bez wykazania (udowodnienia) wymaganych i określonych w przepisach obligatoryjnych przesłanek tej odpowiedzialności. Sąd Najwyższy jest zdania, że pracodawcom w żadnym razie nie mogą przysługiwać dwa odrębne tytuły dochodzenia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej przez pracownika: jeden na podstawie przepisów kodeksu pracy o odpowiedzialności materialnej pracowników, a drugi na podstawie samodzielnego i abstrakcyjnego weksla, który "odrywa się" od pracowniczego stosunku podstawowego, w związku z którym doszło do wystawienia weksla gwarancyjnego - w celu lepszego zabezpieczenia roszczeń pracodawcy.

Jak zwrócił uwagę SN, kwestia ta miałaby szczególnie istotne znaczenie w razie przeniesienia przez pracodawcę uzyskanego od pracownika weksla gwarancyjnego na osobę trzecią, która swoje roszczenia wywodziłaby już wyłącznie z indosowanego abstrakcyjnego tytułu wekslowego. Pracownik jako wystawca weksla w związku lub z tytułu pracowniczej odpowiedzialności materialnej niewątpliwie mógłby bronić się w sporach z pracodawcą wynikającymi z podstawowego stosunku pracy zarzutami naruszenia przepisów i zasad ponoszenia pracowniczej odpowiedzialności materialnej uregulowanych w kodeksie pracy. Takie jego zarzuty nie mogłyby być zaś weryfikowane na gruncie abstrakcyjnego zobowiązania wekslowego wobec niebędącego pracodawcą nabywcy weksla.

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Art. 116 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).