Nawet nieuzasadnione i sprzeczne z prawem wypowiedzenie umowy jest ważne

W wielu przypadkach osoba pełniąca funkcję w zarządzie spółki jest ze spółką powiązana w dwojaki sposób. Z jednej strony członka zarządu łączy ze spółką stosunek organizacyjny podlegający regulacjom kodeksu spółek handlowych, wynikający z aktu powołania przez właściwy organ spółki do pełnienia funkcji w zarządzie, a z drugiej - stosunek pracy podlegający regulacjom kodeksu pracy, wynikający z zawartej z członkiem zarządu umowy o pracę powierzającej mu świadczenie pracy na oznaczonym stanowisku w zarządzie.

Zgodnie z kodeksem spółek handlowych członek zarządu może być w każdym czasie odwołany, co jednak nie pozbawia go roszczeń ze stosunku pracy (art. 203 par. 1 k.s.h. - dla spółki z o.o., art. 370 par. 1 k.s.h. - dla spółki akcyjnej).

Od chwili odwołania - lub z chwilą wskazaną w uchwale, jeśli odwołanie nie następuje ze skutkiem natychmiastowym - członek zarządu staje się byłym członkiem zarządu i zwykłym pracownikiem spółki, nawet jeśli w myśl umowy o pracę powierzone mu stanowisko to funkcja w zarządzie spółki.

O ile zatem odwołanie z członkostwa w zarządzie może być podstawą rozwiązania umowy o pracę, o tyle sama uchwała odwołująca członka zarządu nie zastępuje konieczności dokonania przez spółkę wypowiedzenia umowy o pracę odwołanego członka zarządu.

Generalnie w umowach pomiędzy spółką a członkiem zarządu, jak również w sporze z nim, obowiązują szczególne zasady reprezentacji spółki, gdyż spółkę reprezentuje wówczas rada nadzorcza albo pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników (w sp. z o.o.) lub walnego zgromadzenia (w spółce akcyjnej).

Reguła ta nie znajduje jednak zastosowania w przypadku rozwiązywania umowy o pracę z odwołanym członkiem zarządu. Błędna jest zatem praktyka wielu spółek powoływania w takim przypadku specjalnego pełnomocnika zgromadzenia w celu złożenia odwołanemu członkowi zarządu oświadczenia spółki o wypowiedzeniu mu umowy o pracę.

Powyższe potwierdza utrwalone orzecznictwo, zgodnie z którym skoro odwołanie członków zarządu następuje z dniem podjęcia stosownej uchwały, to z tą chwilą organem właściwym do podejmowania wszelkich czynności w imieniu spółki wobec osób, które utraciły członkostwo w zarządzie, staje się zarząd, a wyjątek od zasady ustanawiającej reprezentację spółki przez zarząd dotyczy tylko relacji prawnych między spółką a aktualnymi członkami zarządu, nie zaś byłymi członkami zarządu. Z chwilą odwołania z zarządu pracownik staje się byłym członkiem zarządu, z którym rozwiązanie umowy o pracę należy już do uprawnień zarządu, a nie zgromadzenia wspólników (wyrok SN z 16 czerwca 1999 r., I PKN 117/99, OSNP 2000/17/646).

W konsekwencji od chwili odwołania z zarządu przez właściwy organ spółki przestają obowiązywać szczególne zasady reprezentacji spółki w umowach z członkiem zarządu, a zawarta z członkiem zarządu umowa o pracę powinna zostać rozwiązana zgodnie z przepisami kodeksu pracy. Oznacza to, że za spółkę jako pracodawcę czynności w sprawach z zakresu prawa pracy dokonuje zarząd spółki lub upoważniona przez zarząd osoba (art. 3¹ par. 1 k.p.).

Ponieważ wypowiedzenie umowy o pracę - choćby nawet sprzeczne z prawem lub nieuzasadnione - nie jest nieważne z mocy prawa, to rozwiązanie umowy o pracę z odwołanym członkiem zarządu przez niewłaściwy organ spółki będzie skuteczne.

Jednostronne czynności prawne pracodawcy zmierzające do rozwiązania umowy o pracę mogą być bowiem podważone jedynie w drodze odpowiedniego powództwa.

Nie można także uznać, iż wypowiedzenie umowy o pracę jest nieskuteczną (nieistniejącą) czynnością prawną w tym znaczeniu, że nie prowadzi do rozwiązania umowy o pracę, w sytuacji gdy oświadczenie to złożył niewłaściwy organ osoby prawnej (wyrok SN z 16 maja 1997 r., I PKN 170/97, OSNP 1998/8/239).

Wypowiedzenie umowy o pracę powoduje jej rozwiązanie także wtedy, gdy oświadczenie to złożył niewłaściwy organ osoby prawnej, zwłaszcza jeżeli pracodawca podejmuje później czynności potwierdzające ustanie stosunku pracy, takie jak np. wydanie świadectwa pracy (wyrok SN z 16 czerwca 1999 r., I PKN 117/99, OSNP 2000/17/646).

Aby uniknąć błędów przy rozwiązywaniu umów o pracę z byłymi członkami zarządu, należy mieć na uwadze, że wynikające z kodeksu spółek handlowych szczególne zasady reprezentacji spółki w umowach pomiędzy spółką a członkiem zarządu mają zastosowanie jedynie do stosunków organizacyjnych w spółce.

Z chwilą prawidłowego odwołania z zarządu były członek zarządu przestaje podlegać regulacji kodeksu spółek handlowych, mimo że zgodnie z umową o pracę pozostaje zatrudnionym na stanowisku członka zarządu, z którego został odwołany.

Oświadczenie o wypowiedzeniu przez spółkę umowy o pracę powinien zatem składać aktualny zarząd spółki, a nie rada nadzorcza czy pełnomocnik powoływany uchwałą zgromadzenia.

@RY1@i02/2011/179/i02.2011.179.209.010a.001.jpg@RY2@

Halina Kwiatkowska radca prawny, partner, Chałas i Wspólnicy Kancelaria Prawna, Oddział w Krakowie

Halina Kwiatkowska

radca prawny, partner, Chałas i Wspólnicy Kancelaria Prawna, Oddział w Krakowie

Art. 203 par. 1, art. 370 par. 1 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037, z późn. zm.).