Brak stanowiska związku w ciągu 30 dni zwalnia pracodawcę z obowiązku dalszych konsultacji

Uzgodnienie regulaminu pracy z zakładową organizacją związkową oznacza uzyskanie jej zgody na postanowienia zawarte w sporządzonym przez pracodawcę projekcie regulaminu z uwzględnieniem ewentualnych zmian proponowanych przez organizację związkową (od 1 stycznia 2003 r. pracodawca jest obowiązany do uzgadniania regulaminu tylko z organizacją związkową spełniającą wymagania z art. 25¹ ustawy o związkach zawodowych - dalej: ustawa). Jest to więc w tym przypadku akt dwustronny, umowa między pracodawcą i zakładową organizacją związkową, której zawarcie mogą poprzedzać pertraktacje stron.

Pracodawca powinien opracować projekt regulaminu, choć oczywiście możliwa jest w tym zakresie inicjatywa związkowa.

Proces uzgadniania treści regulaminu dokonywany jest w drodze rokowań pomiędzy stronami. Mogą odbywać się w dowolnej formie, zarówno pisemnej jak i ustnej. Strony powinny ustalić termin, do którego pertraktacje powinny się skończyć. Wówczas bezskuteczny upływ tego terminu upoważnia pracodawcę do samodzielnego ustalenia regulaminu. Ponieważ art. 104² par. 1 k.p. mówi o "uzgodnieniu" przez pracodawcę treści regulaminu, stanowisko zakładowej organizacji związkowej ma charakter wiążący.

W praktyce może zaistnieć trudna do rozwiązania sytuacja, gdy strony - przed przystąpieniem do rokowań - nie uzgodniły terminu ich zakończenia. Jeżeli zakładowa organizacja związkowa jest przeciwna wydaniu regulaminu, to odmówi nie tylko jego zawarcia, ale też wspólnego ustalenia z pracodawcą terminu do uzgodnienia jego treści. Pozornie mogłoby to oznaczać uniemożliwienie pracodawcy samodzielnego ustalenia regulaminu, ale taka interpretacja nie jest właściwa. Zakładowa organizacja związkowa powinna należycie współdziałać w wydawaniu regulaminu i wyrazić zgodę na wyznaczenie odpowiedniego terminu do zakończenia rokowań dotyczących regulaminu. Przez analogię można odwołać się do przepisu art. 30 ust. 5 ustawy. Jeżeli bowiem kilka organizacji związkowych jest obowiązanych przedstawić wspólnie uzgodnione stanowisko w terminie 30 dni, to tym bardziej powinna to uczynić w tym terminie jedna organizacja związkowa. Tak więc jeżeli organizacja związkowa nie poda terminu uzgodnienia regulaminu pracy lub nie zaakceptuje terminu proponowanego przez pracodawcę, można przyjąć, że ów termin wynosi w tym przypadku 30 dni od dnia rozpoczęcia rokowań w sprawie uzgodnienia treści regulaminu pracy.

Pracodawca przesłał jedynej w jego zakładzie pracy organizacji związkowej projekt regulaminu pracy wraz z propozycją terminu zakończenia rokowań nad jego treścią. Strony rozpoczęły pertraktacje bez uzgodnienia terminu ich zakończenia. Ponieważ rokowania nie przyniosły oczekiwanego efektu, a każde postanowienie regulaminu było kwestionowane przez organizację związkową, to pracodawca samodzienie ustalił treść regulaminu. W tym przypadku pracodawca powinien odczekać 30 dni od dnia rozpoczęcia rozmów i ustalić samodzielnie treść regulaminu pracy zgodnie z art. 1042 par. 2 k.p.

Jeżeli u pracodawcy działa więcej niż jedna zakładowa organizacja związkowa, to sposób współdziałania z nimi pracodawcy określony jest w art. 30 ust. 3 ustawy poprzez wspólną reprezentację związkową. Wyłonienie wspólnej reprezentacji związkowej oraz sposób ustalenia i przedstawienia przez nią wspólnego stanowiska są sprawami należącymi wyłącznie do samych organizacji związkowych. Praktycznie pracodawca powinien opracować projekt regulaminu pracy i przedstawić go wszystkim działającym u niego organizacjom związkowym. W przypadku braku tej wspólnej reprezentacji wszystkie zakładowe organizacje związkowe powinny przedstawić pracodawcy wspólnie uzgodnione stanowisko w terminie 30 dni od przedstawienia im przez pracodawcę projektu regulaminu. Jeżeli termin ten upłynie bezskutecznie, to pracodawca ustala regulamin pracy samodzielnie po rozpatrzeniu odrębnych stanowisk organizacji związkowych (wyrok Sądu Najwyższego z 21 marca 2001 r., I PKN 320/00, OSNAPiUS 2002/24/599).

Gdy natomiast wszystkie zakładowe organizacje związkowe przedstawią pracodawcy wspólnie uzgodnione stanowisko, to dalsze postępowanie zależy od treści tego stanowiska. Jeżeli zaakceptowano w nim propozycje pracodawcy, to wydaje on regulamin, zaznaczając, iż jest to uzgodnione z organizacjami związkowymi.

Brak zgody organizacji związkowych powoduje, jak się wydaje, konieczność uruchomienia trybu negocjacji z art. 104² par. 1 k.p., które powinny zakończyć się w terminie uzgodnionym przez strony, a w razie braku uzgodnienia - w terminie 30 dni od przedstawienia pracodawcy wspólnie uzgodnionego stanowiska kwestionującego propozycje pracodawcy w sprawie regulaminu. Po upływie tych terminów pracodawca sam ustala regulamin.

Regulaminy wynagradzania i pracy, ustalone i wprowadzone w życie zgodnie z obowiązującymi przepisami, zanim u pracodawcy powstały związki zawodowe, nie wymagają późniejszego uzgodnienia z nowo utworzonymi organizacjami związkowymi i jako wewnątrzzakładowe akty normatywne nie utraciły mocy obowiązującej tylko dlatego, że u pracodawcy zaczęły działać związki zawodowe (wyrok Sądu Najwyższego z 7 grudnia 2005 r., III PK 29/04, OSNP 2006/21-22/319).

Pracodawca przesłał projekt regulaminu pracy wszystkim (czterem) działającym w jego zakładzie organizacjom związkowym. Jednak organizacje nie zdołały wypracować wspólnego stanowiska dotyczącego części przedstawionych przez pracodawcę postanowień regulaminu. Wobec upływu 30 dni od przedstawienia im przez pracodawcę projektu regulaminu i braku wspólnego stanowiska pracodawca jest uprawniony do samodzielnego ustalenia regulaminu po rozpatrzeniu odrębnych stanowisk każdej z reprezentacji.

Pracodawca sam ustala regulamin pracy wówczas, gdy nie ma u niego zakładowej organizacji związkowej, a także nie działa organizacja międzyzakładowa bądź też, gdy organizacja związkowa nie uzgodni z pracodawcą treści regulaminu w terminie ustalonym przez strony, a gdy termin ten nie został określony - z upływem 30 dni od przedstawienia projektu regulaminu organizacji związkowej.

Warto jednakże podkreślić, iż w odniesieniu do kształtowania w regulaminie pracy niektórych kwestii szczegółowych zostały wprowadzone odstępstwa od ogólnego trybu stanowienia regulaminu pracy. Na podstawie art. 150 par. 2 k.p. pracodawca, u którego zakładowa organizacja związkowa nie wyraża zgody na ustalenie lub zmianę systemów i rozkładów czasu pracy oraz okresów rozliczeniowych czasu pracy, może stosować przedłużone okresy rozliczeniowe czasu pracy określone w art. 129 par. 2 k.p. i w art. 135 par. 2 i 3 k.p. po uprzednim zawiadomieniu właściwego inspektora pracy. Pracodawca może więc samodzielnie, bez uzgodnienia z zakładowymi organizacjami związkowymi, wprowadzić do regulaminu pracy przedłużone okresy rozliczeniowe, gdy nie udało mu się osiągnąć porozumienia z zakładowymi organizacjami związkowymi w procedurze uzgadniania treści regulaminu pracy.

Jeżeli pracodawcy można przypisać winę w przypadku braku uzgodnienia treści regulaminu pracy z zakładową organizacją związkową (uzgodnienia terminu, w którym to ma nastąpić), to może on być pociągnięty do odpowiedzialności za wykroczenie, jeśli zostaną przy tym spełnione przesłanki tej odpowiedzialności określone w art. 281 - 283 k.p.

Brak regulaminu pracy może stanowić w szczególności wykroczenie określone w art. 281 pkt 5 k.p., gdyż może oznaczać naruszenie przepisów o czasie pracy lub przepisów o uprawnieniach pracowników związanych z rodzicielstwem i zatrudnianiem młodocianych.

Katarzyna Gospodarowicz

prawnik z Kancelarii Schampera, Dubis, Zając i Wspólnicy Sp.k.

Art. 104² art. 129 par. 2, art. 135 par. 2 i 3, art. 150 par. 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 25¹ ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 79, poz. 854 z późn. zm.).