Firma nakaże pracownikowi wykorzystać zaległy urlop

Pracownica ma pięć dni zaległego urlopu wypoczynkowego z ubiegłego roku. Pracodawca zwrócił się do niej o rozpoczęcie go do końca marca.

W zakładach pracy dość często zdarza się, że pracownicy nie wykorzystują urlopu wypoczynkowego w roku, w którym nabyli do niego prawo. Wynika to albo z przyczyn dotyczących pracownika - choroba lub korzystanie z urlopu macierzyńskiego bądź z powodu szczególnych potrzeb pracodawcy - gdy nieobecność pracownika w pracy spowodowałaby poważne zakłócenia w toku pracy. W takich sytuacjach urlopu niewykorzystanego w danym roku należy udzielić pracownikowi najpóźniej do końca pierwszego kwartału następnego roku kalendarzowego, tj. do 31 marca następnego roku.

W kolejnym roku kalendarzowym urlop wypoczynkowy jest już urlopem zaległym, co oznacza, że firma jest zobowiązana do jego udzielenia. Postępuje ona zgodnie z prawem, gdy udzieli pracownikowi urlopu najpóźniej w dniu 31 marca. Oznacza to, że ostatni dzień marca jest ostatecznym dniem, w którym pracownik powinien rozpocząć wykorzystywanie urlopu. Długość urlopu ani zakończenie jego wykorzystywania nie mają w tym przypadku znaczenia.

Należy wskazać, że nieudzielanie przez pracodawcę podwładnym zaległego urlopu do końca I kwartału następnego roku kalendarzowego stanowi wykroczenie przeciwko prawu pracownika i jest zagrożone karą grzywny.

Pracodawca ma obowiązek udzielić do 31 marca całego urlopu zaległego - tj. pozostałych dni urlopu wypoczynkowego wraz z niewykorzystanymi dniami urlopu wynikającymi z prawa do urlopu na żądanie. Urlop na żądanie przestaje bowiem być takim wraz z dniem 31 grudnia danego roku i w następnym roku zasila pulę urlopu zaległego.

Dość często zdarza się, że pracodawcy niewłaściwie interpretują przepisy kodeksu pracy. Uznają oni, że urlopu zaległego wynikającego z urlopu na żądanie można udzielić później niż do 31 marca, np. nawet do 31 grudnia następnego roku. Prawidłowa interpretacja wskazuje, że urlop na żądanie nie może być urlopem zaległym na żądanie i szczególne zasady jego udzielania nie obowiązują w następnym roku. Od 1 stycznia następnego roku staje się on urlopem zaległym.

Udzielenie urlopu zaległego następuje w drodze jednostronnej decyzji pracodawcy. W tym przypadku nie stosuje się zasady, że w okolicznościach uzasadniających przesunięcie urlopu na inny termin niż określony w planie urlopów lub ustalony po porozumieniu z pracownikiem firma udziela mu niewykorzystanego urlopu w terminie z nim uzgodnionym. W przeciwnym razie pracodawca mógłby mieć problem z jego udzieleniem, gdyby podwładny nie wyrażał zgody na wykorzystanie urlopu do 31 marca następnego roku kalendarzowego.

Potwierdzeniem tej tezy jest uzasadnienie wyroku SN z 24 stycznia 2006 r. I PK 124/05 wskazujące, że udzielenie zaległego urlopu powinno się odbywać w terminie uzgodnionym z pracownikiem. Ale jeżeli pracownik odmawia w ogóle wykorzystania zaległego urlopu, pracodawca, postępując zgodnie z art. 168 k.p., może udzielić go nawet bez jego zgody. Natomiast w wyroku z 2 września 2003 r., I PK 403/02 orzekł, że udzielenie urlopu wypoczynkowego za poprzednie lata w pierwszym kwartale następnego roku na podstawie art. 168 k.p. nie wymaga zgody pracownika także wówczas, gdy w tym samym czasie biegnie okres wypowiedzenia umowy o pracę. W takim przypadku firma nie ma obowiązku uzgadniania z pracownikiem terminu wykorzystania urlopu, lecz musi udzielić mu urlopu do końca pierwszego kwartału następnego roku kalendarzowego.

Pracodawca zwrócił się do podwładnych, by wskazali oni termin, w jakim chcą rozpocząć wykorzystywanie zaległego urlopu za ubiegły rok. Jeden z pracowników odmówił wykorzystania urlopu w pierwszym kwartale i wyraźnie wskazał, że nie wyraża on zgody na udzielenie mu urlopu w tym okresie. W tej sytuacji pracodawca samodzielnie ustalił termin rozpoczęcia zaległego urlopu i na piśmie zobowiązał podwładnego do jego wykorzystania. Pracownik jest zobowiązany do dostosowania się do takiego polecenia.

EWA DRZEWIECKA

Art. 168, 282 par. 1 pkt 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).