Nie można zdradzać tajemnicy przedsiębiorstwa

Przepisy kodeksu pracy zobowiązują pracownika do lojalności względem pracodawcy i wymagają od niego, by dbał o interes firmy, ale też zachował w tajemnicy dane, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę (art. 100 par. 2 pkt 4 k.p.). Dla zatrudnionych istotne znaczenie może mieć też ustawa z 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz.U. nr 47, poz. 211 z późn. zm.). Jej przepisy zobowiązują pracowników m.in. do nieujawniania tajemnicy przedsiębiorstwa (art. 11 ust. 1). Pojęcie tajemnicy pracodawcy jest określeniem szerszym niż przedsiębiorstwa. W pierwszym przypadku do zachowania dyskrecji są zobowiązani podwładni zatrudnieni na podstawie umowy o pracę. Tajemnicę przedsiębiorstwa winny zaś zachować osoby świadczące pracę również na podstawie innego stosunku prawnego, np. na podstawie umowy zlecenia (art. 11 ust. 2 ww. ustawy).

Zakres tajemnicy

Określenie wymaganego dla stosowania i egzekwowania zakresu tajemnicy nie jest łatwe. Od zwykłych wiadomości uzyskanych w czasie wykonywania zadań służbowych należy odróżnić te, których ujawnienie może wywołać niebezpieczeństwo spowodowania szkody w miejscu pracy. Wydawać się winno, że rozsądny pracownik bez większego problemu będzie w stanie się zorientować, która informacja stanowi tajemnicę pracodawcy. Mimo że kodeks pracy jej nie definiuje, cytowana wcześniej ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji zawiera taką definicję. Za tajemnicę uważa się nieujawnione do wiadomości publicznej informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne posiadające wartość gospodarczą, co do których przedsiębiorca podjął niezbędne działania w celu zachowania ich poufności (art. 11 ust. 4 ww. ustawy). Warto zauważyć, że katalog kategorii danych, które mogą stanowić tajemnicę przedsiębiorstwa, nie jest zamknięty.

Do stwierdzenia, że dana informacja jest uważana za tajemnicę, wystarczy wiedza, że jest ona uważana za poufną w świetle zwyczajów i praktyki danej branży. Istnieje różnica między wiadomościami odpowiadającymi treści pojęcia ,,tajemnica przedsiębiorstwa", a informacjami, które wchodzą w skład powszechnej, lecz jednak specjalistycznej wiedzy zdobytej przez pracownika w wyniku zatrudnienia. Jeżeli dany pracownik może mieć dostęp do wiadomości szczególnie istotnych dla pracodawcy, istnieje możliwość określenia zakresu tajemnicy pracodawcy w umowie (wyrok SN z 3 października 2000 r., sygn. akt I CKN 304/00).

Konsekwencje naruszenia

Naruszenie obowiązku zachowania poufności informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę, może mieć miejsce nie tylko wskutek ujawnienia takich wiadomości. Konsekwencje grożą również pracownikowi, który wszedł w ich posiadanie, mimo że nie był do nich uprawniony i nawet jeżeli ich dalej nie przekazywał (wyrok SN z 6 czerwca 2000 r., sygn. akt I PKN 697/99).

Naruszenie tajemnicy pracodawcy może skutkować rozwiązaniem umowy o pracę za wypowiedzeniem, np. w sytuacji gdy pracodawca został narażony na szkodę i utracił przez to zaufanie do pracownika. Nie jest przy tym istotne, czy ujawnienie informacji miało miejsce umyślnie, czy nie (wyrok SN z 25 października 1995 r., sygn. akt I PRN 77/95). Czasami możliwe jest także natychmiastowe zakończenie współpracy z podwładnym. Rozstanie się z nim bez wypowiedzenia (na podstawie art. 52 par. 1 pkt 1 k.p.), następuje, gdy pracodawca zakwalifikuje ujawnienie danych jako ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych. Mogłoby to mieć miejsce np. w sytuacji świadomego ujawnienia informacji objętych tajemnicą w celu uzyskania korzyści. Dokonując oceny wystąpienia ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych, należy rozważyć wszelkie towarzyszące temu okoliczności, w tym stan świadomości i woli pracownika.

Pamiętać również należy, że jeżeli wskutek naruszenia poufności dojdzie do szkody, podwładny może ponieść odpowiedzialność materialną (art. 114 - 122 k.p.). Jeżeli ustali się, iż szkoda została wywołana przez zwolnionego celowo, pracodawca będzie mógł żądać odszkodowania nawet w pełnej wysokości (art. 122 k.p.). Warto również pamiętać o regulacjach zawartych w art. 18 w związku z art. 11 ust. 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Przedsiębiorca, którego interes został zagrożony lub naruszony, może żądać m.in. zaniechania niedozwolonych działań, usunięcia ich skutków, złożenia jednokrotnego lub wielokrotnego oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie, naprawienia wyrządzonej szkody oraz wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści na zasadach ogólnych, a także zasądzenia odpowiedniej sumy pieniężnej na określony cel społeczny związany z wspieraniem kultury polskiej lub ochroną dziedzictwa narodowego.

1 Kradzież w mieszkaniu pracownika spowodowała utratę danych

Pan Stanisław, projektant w firmie z branży samochodowej, w związku z pracą pod presją czasu część swoich projektów przesyłał z firmowego komputera na prywatny adres e-mailowy. Mógł dzięki temu wykonywać pracę również w domu. Dwa dni przed ukończeniem terminu projektu doszło do włamania w mieszkaniu pracownika, z którego skradziono jego prywatny laptop wraz z nośnikami danych. Projekt nie mógł zostać ukończony w terminie i przesunięto go o jeden miesiąc. Dwa miesiące po kradzieży danych konkurencyjna firma zaprezentowała na targach samochodowych projekt nowego silnika z właściwościami łudząco przypominającymi projekt z firmy pana Stanisława. Pracodawca uznał, że nie może kontynuować z nim współpracy i wskutek utraty do niego zaufania rozwiązał z nim umowę o pracę.

2 Niedopatrzenie pracownika może skutkować rozwiązaniem umowy

Pani Aneta zatrudniona na stanowisku sprzątaczki w warszawskiej spółce zobowiązana została do uprzątnięcia gabinetu prezesa po zebraniu kierownictwa spółki. Ponieważ była zmęczona pracą w nadgodzinach, nieopatrznie plik dokumentów i notatek ze spotkania wyrzuciła do kontenera na śmieci. Dokumenty powinny były zostać zniszczone w niszczarce zgodnie z obowiązującą w firmie procedurą. Dwa dni po zdarzeniu w lokalnej prasie ukazał się artykuł o planach organizacyjnych spółki i planach wdrożenia przez nią na rynek nowych produktów. Ponieważ zachowanie pracownicy naraziło firmę na znaczną szkodę, rozwiązano z nią umowę o pracę bez wypowiedzenia. Ujawnione informacje zostały wykorzystane przez konkurencję, w wyniku czego doszło również do pogorszenia notowań firmy na rynku.

Piotr Rola

dgp@infor.pl