Dyskretny pracownik nie popadnie w konflikt z prawem

Co to jest tajemnica? To informacja, której ujawnienie osobom nieuprawnionym jest zakazane ze względu na obowiązujące normy społeczne lub prawne.

Pracujący w administracji państwowej, a także wiele innych grup pracowników, przede wszystkim podlega rygorom ustawy z 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych (Dz.U z 2010 r. nr 182, poz. 1228). Określono w niej w szczególności zasady ochrony takich informacji, których ujawnienie narazić mogło by na szkodę Rzeczypospolitą Polską lub wpłynąć niekorzystnie na interes państwa. Ustawa ta reguluje zasady postępowania z informacjami, które stanowią tajemnice państwową ważną z punktu widzenia np. obronności Polski czy jej suwerenności. Jednakże większość grup zawodowych ma ponadto swoje szczególne tajemnice, tzw. tajemnice zawodowe. Pojęcie tajemnicy zawodowej nie jest zdefiniowanie w żadnym akcie prawnym. Pośrednio dowiadujemy się, co to jest tajemnica zawodowa, z art. 266 ustawy z 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. z 1997 r. nr 88, poz. 553 z późn. zm.), w którym stwierdza się, iż "każdy, kto wbrew przepisom ustawy lub przyjętemu na siebie zobowiązaniu ujawnia lub wykorzystuje informację, z którą zapoznał się w związku z pełnioną funkcją, wykonywaną pracą, działalnością publiczną, społeczną, gospodarczą lub naukową, podlega karze (...)". A zatem tajemnica zawodowa istnieje, gdy wiadomość nią objęta została uzyskana przez osobę reprezentującą określony zawód, z tytułu wykonywania którego było możliwe wejście w posiadanie tej informacji.

Przestrzeganie tajemnicy jest obowiązkiem każdego pracownika - wynika to wprost z ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tj. Dz.U. z 1998 r. r 21, poz. 94 z późn. zm.), która mówi, że "pracownik jest obowiązany przestrzegać tajemnicy określonej w odrębnych przepisach" .

Poszczególne grupy pracowników administracji państwowej mają szczególne regulacje. Poniżej podajemy przykłady.

wPracownik służby cywilnej, np. osoba zatrudniona w ministerstwie w departamencie prawnym na stanowisku głównego specjalisty, ma obowiązek dochować tajemnicy ustawowo chronionej. Za naruszenie tych obowiązków może mu grozić odpowiedzialność dyscyplinarna, również jedną z zasad etyki służby cywilnej jest zachowanie tajemnicy. Na pracowniku służby cywilnej przede wszystkim ciąży obowiązek zachowania tajemnicy państwowej.

wPracownik urzędu celnego ma obowiązek zachowania tajemnicy celnej, czyli wszystkich tych informacji, które uzyskał w toku wykonywania zadań, za złamanie tego obowiązku podlega odpowiedzialności karnej (art. 8 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej - Dz.U. z 2009 r. nr 168, poz. 1323 z późn. zm.).

wPracownik Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ma obowiązek zachować w tajemnicy informacje, o których dowiedział się w toku prowadzonych kontroli, w tym informacji związanych z tajemnica przedsiębiorstwa (art. 71 ustawy z 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów - Dz.U. z 2007 r. nr 50, poz. 331 z późn. zm.).

wPracownik Kancelarii Sejmu i Kancelarii Senatu ma obowiązek zachować tajemnicę związaną z wykonywanym zawodem (art. 17 ust. 2 ustawy z 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych - t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 86, poz. 953 z późn. zm.);

wPracownik izby skarbowej, urzędu skarbowego, pracownik regionalnej izby obrachunkowej, a także pracownik Ministerstwa Finansów zatrudniony w komórkach związanych z podatkami zobowiązani są do zachowania tajemnicy skarbowej, czyli informacji dotyczących danych zawartych w deklaracjach podatkowych i innych dokumentach podatników i płatników, jak również danych uzyskanych podczas kontroli podatkowej, postępowania podatkowego, postępowania o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, danych otrzymanych z banku dotyczących podatnika (art. 294 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.),

wPracownik służby statystyki publicznej Urzędu Statystycznego ma obowiązek zachować w tajemnicy dane osobowe i dane indywidualne do których mają bezpośredni dostęp przy wykonywaniu swoich obowiązków służbowych (art. 12 ustawy z 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej - t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 591),

wPracownicy Urzędu Patentowego (eksperci) - mają obowiązek zachowania tajemnicy prawnie chronionej, w szczególności tajemnicy związanej z patentami i wynalazkami (art. 270 ustawy z 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej - t.j.Dz.U. z 2003 r. nr 119, poz. 1117 z późn. zm.)

wInspektorzy zatrudnieni w Inspekcji Handlowej są zobowiązani do zachowania w tajemnicy informacji uzyskanych w toku prowadzonych kontroli dotyczących technologii oraz informacji stanowiących tajemnicę handlową (art. 16 ustawy z 15 grudnia 2000 r.o inspekcji handlowej - t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 151, poz. 1219 z późn. zm.).

wFunkcjonariusze policji, straży granicznej składają ślubowanie, w którym zobowiązują się do zachowania tajemnic związanych ze służbą (art. 33 ustawy o straży granicznej z 12 października 1990 r. - t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 116, poz. 675; art. 27 ustawy z.6 kwietnia 1990 r. o Policji - Dz.U. tj. z 2011 r. nr 287, poz. 1687 z późn. zm.).

Za niedochowanie tajemnicy i nieuprawnione udostępnienie jej osobom trzecim pracownikom administracji państwowej grożą zarówno sankcje karne, jak i stricte pracownicze, dlatego każdy pracownik musi wiedzieć, jakie informacje z jego biurka nie powinny zostać w sposób sprzeczny z prawem przekazane innym osobom.

Co grozi za naruszenie przepisów

Za naruszenie tajemnic zagrażających bezpieczeństwu państwa, o których mowa w ustawie o ochronie informacji niejawnych, grozi odpowiedzialność karna pozbawienia wolności maksymalnie do 8 lat.

Również odpowiedzialność karna grozi każdej osobie, która ujawnia informacje stanowiące tajemnicę zawodową, o ile informacje te uzyskała w związku z wykonywanym przez siebie zawodem lub pełnioną funkcją - sąd może orzec karę grzywny, karę ograniczenia wolności lub karę pozbawienia wolności do lat 2.

Pracodawca ma wiele narzędzi które może zastosować w stosunku do pracownika, który nie dochował tajemnicy służbowej (zawodowej).

Odpowiedzialność z kodeksu pracy - za ciężkie naruszenie przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych może stanowić podstawę rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika.

W korpusie służby cywilnej - urzędnik i pracownik za naruszenie obowiązków pracowniczych odpowiadają dyscyplinarnie. Kara dyscyplinarna dla urzędnika to upomnienie, nagana, pozbawienie możliwości awansowania przez okres 2 lat, obniżenie wynagrodzenia lub stopnia służbowego i nawet wydalenie ze służby, w stosunku do pracownika służby cywilnej - upomnienie, nagana, obniżenie wynagrodzenia oraz wydalenie z pracy w urzędzie.

Małgorzata Terlikowska

prawnik, pracownik administracji publicznej