Czy długi staż zapewnia ochronę przed wypowiedzeniem umowy

Czytelniczka osiągnęła staż pracy, który na podstawie Karty nauczyciela daje jej prawo do przejścia na emeryturę. Czy z tego tytułu jest objęta przedemerytalną ochroną przed wypowiedzeniem, przewidzianą w kodeksie pracy?

Zgodnie z poglądem przyjmowanym w orzecznictwie na tej podstawie nie przysługuje jej ochrona przed zwolnieniem.

W myśl art. 39 kodeksu pracy pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę zatrudnionemu, któremu brakuje nie więcej niż cztery lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku. Przepis art. 88 ust. 1 Karty nauczyciela (k.n.) stanowi zaś, że nauczyciele mający trzydziestoletni okres zatrudnienia (w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze) mogą - po rozwiązaniu na swój wniosek stosunku pracy - przejść na emeryturę. Nauczycielom szkół, placówek, zakładów specjalnych oraz zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich takie uprawnienie przysługuje już w przypadku, gdy mają dwudziestopięcioletni okres zatrudnienia (w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze w szkolnictwie specjalnym).

Przyjęcie korzystnej dla nauczycieli interpretacji art. 88 k.n. w związku z art. 39 k.p. powodowałoby, że po osiągnięciu odpowiednio stażu 26 lub 21 lat nauczyciele byliby objęci przedemerytalną ochroną przed wypowiedzeniem wynikającą z art. 39 k.p. W orzecznictwie przyjmuje się jednak, że takie rozumienie tych przepisów nie jest właściwe. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 5 lipca 2011 r. (I PK 15/11, LEX 950717) uprawnienie wynikające z art. 88 k.n. nie stanowi podstawy do przyznania nauczycielowi ochrony na podstawie art. 39 k.p. SN zwrócił uwagę, że w piśmiennictwie rozróżnia się prawo do emerytury w niższym wieku i prawo do wcześniejszej emerytury. W pierwszym przypadku prawo do emerytury powstaje po osiągnięciu konkretnego wieku, niższego jednak niż wiek powszechny. Natomiast prawo do wcześniejszej emerytury wiąże się z wnioskiem uprawnionego o jej przyznanie. Taki wniosek stanowi jeden z elementów nabycia prawa do wcześniejszej emerytury, podczas gdy w przypadku innych emerytur uprawnienie powstaje z mocy samego prawa. Przyjmuje się, że wnioskowy charakter świadczenia powoduje brak ochrony z art. 39 k.p.

Sąd Najwyższy stwierdził ponadto, że brak objęcia nauczycieli ochroną wynikającą z art. 39 k.p., po nabyciu uprawnienia z art. 88 k.n., jest spowodowany także niezastrzeżeniem przesłanki wieku w tym przepisie. Zgodnie z art. 88 k.n. nauczyciel ma prawo do emerytury po wypracowaniu określonego stażu, bez względu na wiek. W tej sytuacji przepis art. 39 k.p. nie może być zastosowany ze względów funkcjonalnych. Mówi on bowiem o ochronie poprzedzającej określony wiek, a nie tylko o stażu uprawniającym do emerytury.

Ochrona przewidziana w art. 39 k.p. przysługuje natomiast w przypadku prawa do emerytury w niższym wieku.

Ważne

Niższy od powszechnego wiek emerytalny pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest dla nich normalnym ustawowym wiekiem emerytalnym, a to z kolei sprawia, że tacy pracownicy w okresie czterech lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego właściwego dla tych kategorii zatrudnienia korzystają z ochrony prawnej przewidzianej w art. 39 k.p. (por. wyrok SN z 11 lipca 2007 r., III PK 19/07, LEX 611832)

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Podstawa prawna

Art. 88 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674 z późn. zm.).

Art. 39 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).