SN o odprawie z tytułu zwolnień grupowych

Sygn. akt III PK 236/13

z 27 maja 2014 r.

W maju 2008 roku spółka wręczyła dwóm pracownicom wypowiedzenia zmieniające, w których wypowiadała im wszystkie warunki pracy i płacy wynikające z obowiązującego zakładowego układu zbiorowego pracy (zuzp). Zaznaczyła jednocześnie, że po upływie 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia (tj. 31 sierpnia) nowe warunki zatrudnienia wynikać będą jedynie z "powszechnie obowiązujących przepisów prawa, innych, poza zuzp, wewnątrzzakładowych przepisów prawa pracy oraz z umowy o pracę". Jako przyczynę wskazano rozwiązanie się dotychczasowego zuzp z upływem okresu, na jaki został zawarty, tj. z 30 czerwca.

Zgodnie z par. 19 zuzp pracownikom zwalnianym w trybie ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. nr 90, poz. 844 ze zm., dalej: ustawa o zwolnieniach grupowych), na podstawie decyzji pracodawcy o przeprowadzeniu restrukturyzacji przysługuje oprócz odprawy z art. 8 tej ustawy także odprawa dodatkowa w wysokości uzależnionej od stażu pracy, nie większa jednak niż 21-krotne wynagrodzenie. 14 lipca obie pracownice odmówiły przyjęcia nowych warunków zatrudnienia, argumentując, że nie otrzymały żadnych konkretnych propozycji ani żadnego układu zbiorowego lub regulaminu wynagradzania, który określałby zasady pracy i płacy po 1 lipca. Ich zatrudnienie ustało więc 31 sierpnia. Pracownice domagały się wypłaty odprawy z par. 19 zuzp w wysokości po 75 tys. zł.

Sądy obu instancji oddaliły roszczenia pracownic, uznając, że do rozwiązania umów o pracę doszło z ich inicjatywy (a nie pracodawcy), ponieważ odmówiły przyjęcia nowych warunków zatrudnienia. Intencją pracodawcy dokonującego wypowiedzeń zmieniających 2587 pracownikom (spośród 2744) nie było definitywne rozwiązanie z nimi umów o pracę, lecz jedynie zmiana warunków zatrudnienia wynikających z zaprzestania stosowania zuzp. Skoro pracodawca nie przeprowadzał restrukturyzacji przedsiębiorstwa ani zwolnień indywidualnych z art. 10 ust. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych, to nie miał obowiązku wypłacania odpraw z par. 19 zuzp.

W skardze kasacyjnej pracownice twierdziły, że zostały zwolnione w ramach zwolnień grupowych z powodu restrukturyzacji. Wypowiedzenia zmieniające bez podania nowych warunków objęły ponad tysiąc osób i tym sposobem w rzeczywistości zmniejszały zatrudnienie (do mniej niż 100 osób w styczniu 2009 roku) bez konieczności wypłacania dodatkowych odpraw z par. 19 zuzp.

Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok z powodu oczywistego naruszenia par. 19 zuzp. Pozbawienie pracowników korzystniejszych warunków pracy lub płacy wynikających z układu zbiorowego zawartego na czas określony wymaga indywidualnych wypowiedzeń zmieniających wszystkim pracownikom objętym postanowieniami rozwiązywanego układu. Zaproponowane przez pracodawcę zmiany zmierzały do przekształcenia dotychczasowych warunków pracy i płacy, wynikających z korzystniejszych postanowień zuzp, na warunki wynikające z powszechnie obowiązujących przepisów prawa, a zatem mniej korzystne. Nie znając nowych warunków zatrudnienia, które jedynie ogólnikowo odnosiły się do powszechnie obowiązujących przepisów, pracownicy mogli odmawiać ich przyjęcia.

Prawo do dodatkowych świadczeń pieniężnych z tytułu wypowiedzenia stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracownika może przysługiwać nawet w razie odmowy przyjęcia zaproponowanych warunków pracy i płacy, ponieważ stosunek pracy rozwiązuje się wskutek wypowiedzenia pracodawcy, którego warunków pracownik nie ma obowiązku akceptować. Tylko jeżeli pracownikowi zaproponowano odpowiednią pracę, to odmowa jej przyjęcia może być w pewnym wypadku potraktowana jako współprzyczyna rozwiązania stosunku pracy. Wówczas odprawa nie przysługuje.

W omawianej sprawie było jednak inaczej, ponieważ do rozwiązania umów doprowadziły masowe wypowiedzenia zmieniające, które zawierały co najmniej niezgodne z prawem, bo niepoddające się ocenie, propozycje dalszego zatrudnienia. Zatem niemal pewne było, że nie zostaną one zaakceptowane przez wielu pracowników. Takie rozwiązania stosunków pracy mogą być uznane za dokonane wyłącznie z przyczyn dotyczących pracodawcy, który miał trudności ze zbytem produkcji, dlatego zmierzał do radykalnego zmniejszenia stanu zatrudnienia.

Mimo deklaracji o braku zamiaru zwalniania pracowników pracodawca, dokonując wypowiedzeń zmieniających, doprowadził do radykalnego zmniejszenia się stanu zatrudnienia, który w styczniu 2009 roku wynosił mniej niż 100 osób. Tym samym pracodawca dokonał oczywistej restrukturyzacji przedsiębiorstwa w rozumieniu par. 19 zuzp. Zatem zostały spełnione warunki przyznania powódkom dodatkowych odpraw z par. 19 zuzp.

@RY1@i02/2014/196/i02.2014.196.21700120a.802.jpg@RY2@

Linia orzecznicza