Jakie prawa związkowe dla samozatrudnionych

@RY1@i02/2014/176/i02.2014.176.18300080a.803.jpg@RY2@

Ewa Podgórska-Rakiel ekspert biura prawnego, Komisji Krajowej NSZZ "Solidarność", autorka skargi do MOP dotyczącej ograniczenia prawa koalicji w Polsce

@RY1@i02/2014/176/i02.2014.176.18300080a.804.jpg@RY2@

Dr Monika Gładoch radca prawny, ekspert Pracodawców RP

Resort pracy przygotowuje przepisy, które umożliwią korzystanie z uprawnień związkowych nie tylko pracownikom etatowym. Czy wszyscy świadczący pracę bez względu na rodzaj umowy powinni mieć możliwość wstępowania do związków zawodowych i tworzenia swoich organizacji w zakładach pracy?

Każdy pracujący powinien korzystać z wolności koalicji związkowej. Możliwość zrzeszania się w związki zawodowe także tych osób, które mają umowy cywilnoprawne, i osób samozatrudnionych wynika wprost z konwencji nr 87 MOP. Tylko poprzez działalność w organizacjach związkowych lub pracodawców zatrudnieni mogą realnie wpływać na warunki pracy, płacy czy wypoczynku. Dlatego każdy, kto nie jest pracodawcą, a więc nie zatrudnia pracowników, powinien uzyskać możliwość zorganizowania się w związek zawodowy. Zmiany dyskryminujących przepisów wymaga od Polski Międzynarodowa Organizacja Pracy. Osoby takie powinny zrzeszać się w związkach zawodowych bez żadnych ograniczeń.

Prawo koalicji dotyczy szczególnego rodzaju zatrudnienia, choć niekoniecznie pracowniczego. Musi jednak istnieć element stałej współpracy obu stron kontraktu i pewnego rodzaju zależność między nimi. Z prawa koalicji powinni korzystać samozatrudnieni, ale spełniający tylko wskazane kryteria. Należy pamiętać, że wiele osób wykonujących wolne zawody korzysta z prawa stowarzyszania się w innych organizacjach niż związki zawodowe. Mam tu na myśli samorządy zawodowe, których obowiązkiem jest dbanie o prawa i interesy swoich członków. Prawo korzystania z wolności związkowej zależy więc od rodzaju wykonywanej pracy oraz sposobu jej świadczenia.

Czy funkcyjni związkowcy zatrudnieni na podstawie umów cywilnoprawnych albo świadczący pracę w ramach samozatrudnienia powinni korzystać z ochrony?

Ochrona działaczy związkowych, a więc tych osób, które w aktywny sposób uczestniczą w działalności związkowej, jest gwarancją niezależności wykonywania funkcji związkowej i wynika z konwencji nr 98 i 135 MOP. Komitet Wolności Związkowej MOP w zaleceniach z 2012 r. wydanych w odpowiedzi na skargę NSZZ "Solidarność" potwierdził konieczność stosowania ochrony w odniesieniu do osób mających umowy agencyjne. Zdaniem komitetu ochrona ma być zapewniona przed wszelkimi aktami dyskryminacji dążącymi do naruszenia wolności związkowej w dziedzinie pracy, niezależnie od tego, czy osoby te mieszczą się w definicji pracowników przyjętej w kodeksie pracy, czy też nie.

Nie jest to możliwe ze względów systemowych i organizacyjnych. Funkcja ochronna przynależy bowiem prawu pracy, a nie cywilnemu. Trudno wyobrazić sobie, że zleceniodawca byłby zobowiązany kontynuować umowę cywilnoprawną tylko dlatego, że zleceniobiorca jest przewodniczącym związku. Uważam, że pewnym przejawem ochrony może być zakaz dyskryminacji, który obowiązuje bez względu na rodzaj zatrudnienia. Taki system sprawdza się w wielu krajach Europy Zachodniej i okazuje się bardzo skuteczny.

Można zatem wykorzystać przepisy ustawy z 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania, dodając nowe kryterium dyskryminacyjne - przynależność związkową.

Czy związki zrzeszające nieetatowych pracownikow powinny mieć możliwość zawierania lub przystępowania do zakładowych lub branżowych porozumień zbiorowych?

Jest to jedna z ważniejszych konsekwencji wolności zrzeszania się w związkach zawodowych. Negocjacje zbiorowe układów i innych porozumień nie są natomiast dopuszczalne w ramach zrzeszeń i stowarzyszeń, bo te mają inne cele ustawowe. Możliwość zawierania lub przystępowania do zakładowych lub branżowych porozumień zbiorowych w przypadku osób na umowach cywilnoprawnych i samozatrudnionych będzie szczególnie istotna dla wypracowania jednakowych standardów pracy. Zorganizowane w związek zawodowy grupy osób mających wspólne interesy będą mogły wypracować minimalne warunki na wzór tych, jakie mają pracownicy w kodeksie pracy.

Wolność koalicji istnieje w celu rozwijania dialogu partnerów społecznych. Związki zawodowe i organizacje pracodawców powstały właśnie po to, aby zawierać układy zbiorowe pracy. Uważam, że to główny powód, dla którego organizacje te walczą o rozszerzenie prawa koalicji w naszym kraju. Najlepszym i najbardziej skutecznym sposobem wspierania swoich członków będzie możliwość zawierania układów zbiorowych pracy.

Za tym przemawia także praktyka układowa - w wielu układach zbiorowych pracy zapisuje się prawa nie tylko dla pracowników, ale i zleceniobiorców.

Przygotował Tomasz Zalewski