Stażyści nadal mają problem z niechcianym urlopem

Czy osoba skierowana na staż z urzędu pracy ma prawo do dnia wolnego od pracy za święto przypadające w sobotę, tak jak osoby zatrudnione na podstawie stosunku pracy? Czy w takiej sytuacji podmiot przyjmujący na staż może potraktować niewykonywanie pracy w tym dniu jako skorzystanie przez stażystę z należnego mu urlopu?

Z takim pytaniem zwróciła się do DGP czytelniczka, która jako osoba bezrobotna została skierowana na staż przez jeden z powiatowych urzędów pracy w województwie lubuskim. Aktywizację w tej formie odbywała w urzędzie skarbowym. W czasie gdy odbywała staż, święto 3 Maja przypadło na sobotę, w związku z czym pracodawca oddał pracownikom jeden dzień wolny (na podstawie art. 130 par. 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy; t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.; dalej: k.p.). W tym dniu w urzędzie żaden z pracowników nie wykonywał swoich obowiązków, w tym również stażystka. Pracodawca uznał jednak, że przepisy nie dają tej osobie prawa do dnia wolnego na równi z osobami świadczącymi pracę na podstawie stosunku pracy. W związku z tym przyjął, że w tym dniu stażystka wykorzystała jeden z dwóch dni wolnych przysługujących praktykantowi za każde 30 dni odbywania stażu (zgodnie z art. 53 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 674 ze zm., dalej: ustawa o promocji zatrudnienia).

- Uważam, że to nierówne traktowanie, przepisy gwarantują przecież stażyście prawo do równego traktowania na zasadach przewidzianych dla pracowników - twierdzi czytelniczka.

Ewidentna luka

Zdaniem prawników istnieje ewidentna luka w przepisach regulujących sytuację stażystów kierowanych do pracy w tej formie przez powiatowe urzędy pracy.

- Prawo w tym zakresie jest niejednoznaczne. W urzędach pracy panuje wolnoamerykanka, jeśli chodzi o oddawanie stażystom dni wolnych za święto przypadające w sobotę. Postępowania urzędu skarbowego w przypadku bezrobotnej z województwa lubuskiego z pewnością jednak nie można uznać za prawidłowe. W tym przypadku przepisy kodeksu pracy powinniśmy stosować na zasadzie analogii - uważa radca prawny Jolanta Molska-Jerin, prowadząca indywidualną kancelarię w Warszawie.

Jednak w kwestii tej zdania są podzielone. - Przepisy kodeksu pracy stosujemy do stażystów tylko w takim zakresie, w jakim odsyłają do niego przepisy ustawy o promocji zatrudnienia. Takiego wyraźnego odesłania nie ma w przypadku regulacji o oddawaniu dnia wolnego w zamian za święto przypadające w sobotę - przekonuje Karolina Schiffter, adwokat z kancelarii Raczkowski i Wspólnicy.

Również jednak uważa ona, że urząd skarbowy nie postąpił prawidłowo, zaliczając stażyście dzień wolny od pracy dla całej instytucji tytułem dnia wolnego przysługującego bezrobotnemu z tytułu odbywania stażu.

- Zgodnie z ustawą o promocji zatrudnienia dzień wolny udzielany jest stażyście na wniosek, a wobec tego bez odpowiedniego podania pracodawca nie może uznać, że stażysta skorzystał z tego uprawnienia w dniu udzielonym wszystkim zatrudnionym w związku ze świętem przypadającym w sobotę - podkreśla Karolina Schiffter.

Stanowisko to potwierdza również Izabela Zawacka, radca prawny z kancelarii Wojewódka i Wspólnicy. - Dwa dni wolne przysługujące bezrobotnemu na każde 30 dni odbywania stażu muszą być udzielone na wniosek. Stanowią one odpowiednik urlopu wypoczynkowego, o czym świadczy również ich miesięczny wymiar - mówi Izabela Zawacka.

Co może pracodawca...

Zdaniem Karoliny Schiffter pracodawca, który staje przed dylematem, czy do stażysty stosować przepisy o oddawaniu dnia wolnego, ma do wyboru dwie możliwości. - Powinien albo zapewnić stażyście pracę w dniu wolnym dla pozostałych pracowników, albo udzielić mu dodatkowego wolnego, poza wymiarem przysługującym mu na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia - wskazuje.

...a co bezrobotny

Zdaniem ekspertów niejednoznaczną kwestią jest również to, jakie środki prawne mógłby przedsięwziąć bezrobotny, by przeciwdziałać niekorzystnej dla niego decyzji pracodawcy.

- Jest z tym problem. Stażysta to bowiem nie pracownik, nie przysługuje mu więc roszczenie do sądu pracy. Mógłby wprawdzie na podstawie art. 415 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121) wystąpić z żądaniem zapłaty za szkodę wyrządzoną przez pracodawcę, jednak udowodnienie jego zasadności byłoby wyjątkowo trudne - stwierdza Karolina Schiffter.

Dyskusyjne jest także, czy w takim przypadku można powołać się na naruszenie przepisów antydyskryminacyjnych. - Nie mamy tu do czynienia z nierównym traktowaniem, bo rozporządzenie w sprawie odbywania stażu reguluje odrębnie i w sposób odmienny czas pracy osób wykonujących obowiązki na tej podstawie - zaznacza Karolina Schiffter.

- Być może pewnym rozwiązaniem byłoby wystąpienie z powództwem o naruszenie zasady równego traktowania, jednak nie na podstawie przepisów kodeksu pracy, ale ustawy o równym traktowaniu (ustawa z 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania, Dz.U. nr 254, poz. 1700 - przyp. red.). Kryterium różnicującym w tym przypadku jest odmienna podstawa świadczenia pracy przez stażystę. Istnieje jednak duże ryzyko, że takie roszczenie byłoby nieskuteczne właśnie z uwagi na odrębność przepisów regulujących sytuację stażysty i pracownika - mówi Izabela Zawacka.

Zdaniem Karoliny Schiffter o nieprawidłowym postępowaniu pracodawcy można jednak poinformować powiatowy urząd pracy. - Zabranie stażyście dnia wolnego w związku z oddawaniem dnia wolnego za święto stanowi naruszenie warunków umowy zawartej przez pracodawcę ze starostą i w pewnych sytuacjach mogłoby być podstawą do rozwiązania kontraktu - uważa Jolanta Krop, dyrektor Powiatowego Urzędu Pracy w Chełmie.

Nie wszystkie jednak publiczne pośredniaki uznają, że takie postępowanie pracodawcy jest nieprawidłowe. W przypadku naszej czytelniczki powiatowy urząd pracy nie zareagował negatywnie na jej zgłoszenie.

Stanowiska urzędów

Zgodnie z par. 6 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 20 sierpnia 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków odbywania stażu przez bezrobotnych (Dz. U. Nr 142, poz. 1160) bezrobotny zobowiązany jest przestrzegać ustalonego przez organizatora stażu rozkładu czasu pracy. Stażysta ma również w myśl par. 6 ust. 2 pkt 3 tego rozporządzenia obowiązek przestrzegania przepisów i zasad obowiązujących pracowników zatrudnionych w zakładzie pracy, w szczególności regulaminu pracy. A zatem, mając na uwadze powyższe, stażysta ma prawo do odbioru dnia wolnego za święto przypadające w sobotę w sposób ustalony przez organizatora, tak samo jak pracownicy. Dzień wolny za święto wypadające w sobotę wlicza się też do 30 dni odbywania stażu, za które przysługuje bezrobotnemu prawo do 2 dni wolnych.

Zgodnie z poglądami doktryny ze stażystą nie nawiązuje się stosunku pracy, co oznacza pozbawienie go uprawnień, jakie wiążą się ze statusem pracownika (Góral Z. (red.), Bielak-Jomaa E., Drabek A., Paluszkiewicz M., Staszewska E., Włodarczyk M., Wrocławska T. Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Praktyczny komentarz. LEX, 2011). W podobnym tonie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17 stycznia 2014 r., I OSK 135/13, w którym uznał, iż umowa stażowa to rodzaj umowy cywilnoprawnej. W związku z powyższym, jako że stażysta nie posiada statusu pracownika, nie przysługuje mu roszczenie o udzielenie dnia wolnego za święto przypadające w dniu wolnym innym niż niedziela (art. 130 par. 2 k.p.). Natomiast zgodnie z art. 53 ust. 7a ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, na wniosek bezrobotnego odbywającego staż pracodawca jest obowiązany do udzielenia dni wolnych w wymiarze 2 dni za każde 30 dni kalendarzowych odbywania stażu.

Karolina Topolska

karolina.topolska@infor.pl