Brat dyrektora szkoły nie zostanie sekretarzem placówki

Czy dyrektor publicznej szkoły będący nauczycielem, któremu powierzono obowiązki powiatowej jednostki organizacyjnej, może zatrudnić swojego brata na stanowisku sekretarza szkoły? Czy też znajdzie w tym przypadku zastosowanie art. 26 ustawy o pracownikach samorządowych?

Na podstawie art. 5d ustawy o systemie oświaty (dalej: u.s.o.) status prawny pracowników niebędących nauczycielami, zatrudnionych w szkołach i placówkach prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego, określa ustawa o pracownikach samorządowych (dalej u.p.s.). Zgodnie z jej art. 26 małżonkowie oraz osoby pozostające ze sobą w stosunku pokrewieństwa do drugiego stopnia włącznie lub powinowactwa pierwszego stopnia oraz w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli nie mogą być zatrudnieni w jednostkach, do których mają zastosowanie przepisy ustawy, jeżeli powstałby między tymi osobami stosunek bezpośredniej podległości służbowej.

Kto objęty zakazem

Zgodnie z art. 61⁷ kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Są to więc przodkowie (wstępni) oraz potomkowie (zstępni). Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Krewnymi w linii bocznej jest m.in. rodzeństwo rodzone lub przyrodnie. Stopnie pokrewieństwa ustala się według liczby urodzeń. W linii bocznej najbliższy jest drugi stopień pokrewieństwa występujący między rodzeństwem. Dyrektor szkoły nie może więc zatrudnić na stanowisku niepedagogicznym, podlegającym mu bezpośrednio, swoich: rodziców, dziadków, dzieci, wnuków, a także swojego rodzeństwa.

Brak ustawowej definicji

Zgodnie z art. 39 ust. 3 u.s.o., dyrektor jest kierownikiem zakładu pracy dla zatrudnionych w szkole nauczycieli i pracowników niebędących nauczycielami. Pomiędzy nim a pracownikami tej szkoły zawsze występuje więc podległość służbowa. Nie zawsze jednak będzie ona miała charakter bezpośredni.

Określenie "bezpośrednia podległość służbowa" nie zostało ustawowo zdefiniowane. Nie ulega jednak wątpliwości, iż pomiędzy dyrektorem szkoły a pracownikiem niebędącym nauczycielem, zachodzi stosunek bezpośredniej podległości służbowej wtedy, gdy nie ma innych pośrednich stanowisk kierowniczych, którym bezpośrednio podlegałby pracownik, bądź jeśli dyrektor szkoły sam ustala jego zakres czynności. Nie można zatem mówić, iż dyrektor szkoły jest bezpośrednim przełożonym wszystkich pracowników tej jednostki, jeśli w strukturze jednostki istnieją przełożeni pośrednich szczebli, którym podlegają pracownicy. Musi to oczywiście znaleźć odzwierciedlenie w statucie szkoły i zakresie obowiązków pracowników.

Niewątpliwie za bezpośrednią podległość służbową należy uznać także sytuację, w której dyrektor szkoły podejmuje na bieżąco, w toku codziennej pracy, decyzje o zakresie obowiązków podwładnego.

W przypadku pracownika zatrudnionego na stanowisku sekretarza szkoły trudno wyobrazić sobie sytuację, w której stanowisko to nie podlega bezpośrednio dyrektorowi szkoły. Gdyby nawet, zgodnie ze strukturą organizacyjną, stanowisko takie podporządkowane zostało przełożonemu pośredniego szczebla, to niewątpliwie spełniona zostanie druga z przesłanek przesądzająca o bezpośredniej podległości - dyrektor będzie podejmował bieżące decyzje o zakresie obowiązków sekretarza szkoły.

W zaistniałej sytuacji zatrudnienie przez dyrektora szkoły na stanowisku sekretarza swojego brata stanowiłoby naruszenie przepisów u.p.s.

W tym miejscu należy podkreślić, iż powyższy zakaz nie dotyczyłby zatrudnienia przez dyrektora szkoły własnego brata na stanowisku nauczyciela. W odniesieniu do nauczycieli nie znajdą zastosowania przepisy u.p.s. Z kolei Karta nauczyciela oraz u.s.o. nie zawierają unormowań dotyczących zakazu zatrudniania w jednej szkole małżonków lub krewnych i pozostawania tych osób w stosunku bezpośredniej podległości.

Ważne

Stosunek pracy nie tylko nie może powstać, ale też nie może być kontynuowany, np. w przypadku zawarcia związku małżeńskiego między osobami pozostającymi w zależności służbowej. Zakaz ten ma charakter bezwzględny

Karolina Niewęgłowska

specjalista z zakresu prawa pracy

Podstawa prawna

Art. 5d, art. 39 ust. 3 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 z późn. zm.).

Art. 26 ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. nr 223, poz. 1458 z późn. zm.).

Art. 7 ust. 1 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674 z późn. zm.).