Lekarze medycyny pracy narażają firmy na dodatkowe koszty

Czasem ośrodki medycyny pracy nakładają na zatrudnionych prowadzących samochód służbowy obowiązek przeprowadzenia dodatkowych badań. Pracodawcy nie chcą ponosić kosztów za takie badania. Warto zatem przyjrzeć się, co wynika z przepisów.

Zgodnie z art. 229 kodeksu pracy każdy z pracowników poddawany jest profilaktycznym badaniom lekarskim, tj. wstępnym, okresowym i w szczególnych sytuacjach kontrolnym. To przepisy szczególne stanowią najczęściej o konieczności posiadania dodatkowych, specjalistycznych badań, które mają na celu potwierdzanie zdolność pracownika do wykonywania powierzonej mu pracy.

Szczególne regulacje

Badania profilaktyczne kierowców zawodowych reguluje ustawa z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1414). Ustawę tę stosuje się przede wszystkim do przedsiębiorców wykonujących zarobkowy przewóz osób oraz ładunków pojazdem lub zespołem pojazdów, których dopuszczalna masa całkowita przekracza 3,5 t. Regulacje dotyczą również tych przedsiębiorców, którzy nie prowadzą działalności zarobkowej w postaci transportu, lecz pojazdami (o dopuszczalnej masie całkowitej > 3,5 t lub liczbie osób > 9) wykonują przewozy na potrzeby własne przedsiębiorstwa. Kierowcy objęci przepisami ustawy o transporcie drogowym podlegają badaniu lekarskiemu i psychologicznemu.

Obowiązek poddawania się badaniom profilaktycznym przez pracowników niepodlegających przepisom ustawy o transporcie drogowym, a kierujących pojazdami służbowymi w ramach obowiązków służbowych wynika z rozporządzenia z 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami. Zgodnie z jego par. 4 ust. 4 pkt 5 skierowanie w celu wykonania konsultacji okulistycznej oraz przeprowadzenia badania oceniającego widzenie zmierzchowe i zjawisko olśnienia jest obligatoryjne w odniesieniu do osoby posiadającej prawo jazdy kategorii A, A1, B, B1, B+E, T, kierującej pojazdem w ramach obowiązków służbowych. Przy czym zgodnie z ust. 3 Załącznika 4a do rozporządzenia w przypadku osoby leczonej farmakologicznie posiadającej prawo jazdy kategorii A, A1, B, B1, B+E, T, ale kierującej pojazdami w ramach obowiązków służbowych, konieczne jest dodatkowo:

1) przeprowadzanie regularnych kontrolnych badań lekarskich, właściwych dla każdego przypadku, jednak okres pomiędzy badaniami nie może przekraczać 5 lat;

2) wykazanie przez tę osobę pełnej świadomości ryzyka hipoglikemii, w szczególności zagrożenia utratą przytomności;

3) przeprowadzanie odpowiedniej kontroli nad przebiegiem choroby przez osobę chorą na cukrzycę;

4) w przypadku insulinoterapii - przedstawienie opinii specjalisty diabetologa.

Także zleceniobiorcy

Regulacje te dotyczą zarówno osób, które wykonują zadania służbowe przy pomocy powierzonych im pojazdów będących własnością pracodawcy, jak również tych korzystających z prywatnych pojazdów w celach służbowych.

Powstaje jednak pytanie, czy w przypadku pracowników kierujących pojazdami w celach służbowych sporadycznie istnienie obowiązek wykonania kompletu badań, o którym mowa w par. 4 ust. 4 pkt 5 rozporządzenia. Otóż obowiązek wykonania takich badań będzie istniał wyłącznie wówczas, gdy pracodawca posiada wiedzę, iż na danym stanowisku pracy będzie konieczność kierowania pojazdem w ramach wykonywania obowiązków służbowych. W sytuacji gdy pracodawca zatrudnia pracownika na stanowisko polegające wyłącznie na pracy stacjonarnej, to takie badania nie będą konieczne. Podobnie będzie w przypadku podróży służbowych, w czasie których pracownik będzie przemieszczał się samodzielnie, prowadząc pojazd.

Jeżeli jednak pracodawca wie, że zatrudniony bedzie odbywał podróże służbowe, a z obowiązującego w zakładzie pracy regulaminu wynika, iż będzie zobowiązany do kierowania udostępnionym jej czy własnym pojazdem, to w takim przypadku zaistnieje konieczność przeprowadzenia także tych dodatkowych badań. Może się zdarzyć i tak, iż zaistnieje konieczność jednorazowego wysłania pracownika w podróż służbową. Nie ma wtedy obowiązku kierowania go na dodatkowe badania.

Obowiązek wykonania powyższych badań nie dotyczy wyłącznie pracowników, ale także zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia przede wszystkim wykładania literalna przepisu, który wskazuje, iż dotyczy on "osoby kierującej pojazdem w ramach obowiązków służbowych", a nie pracownika.

W przypadku udostępnienia samochodu służbowego jako dodatkowego świadczenia na rzecz pracownika, czy zleceniobiorcy, który będzie jedynie korzystał z niego celem dojazdu z miejsca zamieszkania do miejsca pracy, to w takim przypadku nie będzie konieczne stosowanie przepisów rozporządzenia. W praktyce jednak osoby, którym powierzono samochód służbowy, najczęściej, poza możliwością podróżowania nim do miejsca pracy, wypełniają za jego pomocą określone zlecone zadania służbowe i w takich przypadkach skierowanie na badanie będzie konieczne.

Decyduje lekarz

Pracodawca w skierowaniu na badania powinien zaznaczyć, iż zatrudniony będzie korzystał z pojazdu. Wówczas to lekarz medycyny pracy, o ile uzna za zasadne, przeprowadzi dodatkowe badania i wskaże na ewentualną konieczność i ich częstotliwość wykonywania w przyszłości. Może on poszerzyć zakres badania o dodatkowe specjalistyczne badania konsultacyjne oraz badania dodatkowe. Badania lekarskie wykonują lekarze uprawnieni do wykonywania badań profilaktycznych, o których mowa w kodeksie pracy, posiadający dodatkowo uprawnienia do przeprowadzania badań lekarskich kierowców.

@RY1@i02/2014/015/i02.2014.015.21700050a.802.jpg@RY2@

Katarzyna Gospodarowicz radca prawny w Kancelarii Prawnej Schampera, Dubis, Zając i Wspólnicy sp.k.

Katarzyna Gospodarowicz

radca prawny w Kancelarii Prawnej Schampera, Dubis, Zając i Wspólnicy sp.k.

Podstawa prawna

Rozporządzenie ministra zdrowia z 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 133).