Interpretacyjny chaos, czyli szkolenia dla nowo zatrudnionych

Na rynku aż roi się od podmiotów szkoleniowych oferujących prowadzenie szkoleń wstępnych w dziedzinie bhp dla pracowników (i jak można się spodziewać, stanowią one niezłe źródło dochodów).

- Oczywiście przeprowadzamy szkolenia wstępne - mówi Maciej Wesołowski z firmy Szkolenia BHP Poznań. Dodaje, że jest też możliwość przeszkolenia samego pracodawcy, by ten mógł instruować samodzielnie swoich pracowników, jednak koszty takiej usługi są wyższe. Podkreśla również, że organy kontrolne nie robią z tego powodu problemów.

- Nie zdarzyło się nam, żeby inspektorzy nakładali za to kary - wskazuje Wesołowski.

Także w innych firmach (Centrum BHP i PPOŻ - Sela Sp. z o.o., "Kwiecińscy" Ośrodek Szkolenia Biuro Usług BHP i PPOŻ oraz BHP Center) słyszymy, że inspektorzy jeszcze nigdy nie mieli zastrzeżeń do przeprowadzania szkoleń wstępnych przez firmy zewnętrzne.

- Jeżeli w firmie nie ma osoby z uprawnieniami do przeprowadzania szkoleń, to inspektorzy przychylnie patrzą na skorzystanie z profesjonalnej usługi przez pracodawcę - twierdzi Maciej Wesołowski.

Co ciekawe, od firmy "Kwiecińscy" Ośrodek Szkolenia Biuro Usług BHP I PPOŻ dowiedzieliśmy się, że organy kontrolne miewają zastrzeżenia do sytuacji, kiedy to pracodawca przeprowadza szkolenie wstępne. I to nawet wtedy, gdy ma on przygotowanie metodyczne do jego prowadzenia.

- Inspektorzy już od dwóch lat nakazują w takich przypadkach, by szkolenie przeprowadził wewnętrzny behapowiec lub podmiot zewnętrzny - mówi nam przedstawiciel firmy szkoleniowej Kwiecińscy.

W tej sytuacji o możliwość prowadzenia przez podmioty zewnętrzne szkoleń wstępnych postanowiliśmy zapytać również Główny Inspektorat Pracy.

- Przepisy rozporządzenia świadczą o tym, że organizatorem szkolenia wstępnego pracowników powinien być ich pracodawca - informuje Krzysztof Kowalik, dyrektor departamentu nadzoru i kontroli GIP. Mówi też, że wyjątek stanowią pracownicy służby bhp, których organizatorem szkolenia - w myśl par. 4 ust. 2 ww. rozporządzenia ministra gospodarki i pracy z 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. z 2004 r. nr 180, poz. 1860 ze zm.) - jest jednostka organizacyjna prowadząca działalność szkoleniową w dziedzinie bhp. Nie udało nam się jednak uzyskać jednoznacznej odpowiedzi, czy to oznacza, że firma zewnętrzna może jedynie przeszkalać behapowca do przeprowadzania szkoleń w obrębie zakładu pracy, w którym jest zatrudniony. Usłyszeliśmy jedynie, że przepisy tego nie rozstrzygają.

Legalne czy nie

Na pierwszy rzut oka wydaje się, że zlecenie przez pracodawcę prowadzenia szkolenia wstępnego nowych pracowników firmie zewnętrznej jest jak najbardziej dopuszczalne. Takie rozwiązanie sugerują przepisy. W par. 4 ust. 1 ww. rozporządzenia przewidziano, że szkolenie w dziedzinie bhp może być organizowane i prowadzone albo przez pracodawców, albo - na ich zlecenie - przez jednostki organizacyjne prowadzące działalność szkoleniową w dziedzinie bhp. Szczegółowe regulacje rozporządzenia zdają się jednak wykluczać taką możliwość w odniesieniu do szkoleń wstępnych, przeprowadzanych przed dopuszczeniem pracownika do pracy, które przepisy dzielą na dwie części: instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy.

Zapytaliśmy więc o to Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Z odpowiedzi resortu wynika, że szkolenia te mogą być realizowane wyłącznie przez osoby wymienione w przepisach szczegółowych rozporządzenia. W dużym uproszczeniu: może je prowadzić sam pracodawca, wyznaczony przez niego pracownik oraz - w odniesieniu do części ogólnej szkolenia wstępnego - pracownik służby bhp lub osoba wykonująca u pracodawcy zadania tej służby.

Stanowisko MRPiPS z 5 sierpnia 2016 r.

a) ogólne (instruktaż ogólny) przeprowadza - zgodnie z par. 10 ust. 2 tego rozporządzenia - wyłącznie pracownik służby bezpieczeństwa i higieny pracy, osoba wykonująca u pracodawcy zadania tej służby albo pracodawca, który sam wykonuje takie zadania, lub pracownik wyznaczony przez pracodawcę, posiadający zasób wiedzy i umiejętności zapewniające właściwą realizację programu instruktażu, mający aktualne zaświadczenie o ukończeniu wymaganego szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy,

b) na stanowisku pracy (instruktaż stanowiskowy) przeprowadza - zgodnie z par. 11 ust. 5 tego rozporządzenia - wyłącznie wyznaczona przez pracodawcę osoba kierująca pracownikami lub pracodawca, jeżeli osoby te posiadają odpowiednie kwalifikacje i doświadczenie zawodowe oraz są przeszkolone w zakresie metod prowadzenia instruktażu stanowiskowego.

a) może być organizowane i prowadzone - zgodnie z par. 4 ust. 1 tego rozporządzenia - przez pracodawców lub, na ich zlecenie, przez jednostki organizacyjne prowadzące działalność szkoleniową w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy,

b) dla osób będących pracodawcami, pracowników służby bhp oraz instruktorów i wykładowców tematyki bezpieczeństwa i higieny pracy prowadzą - zgodnie z par. 4 ust. 2 tego rozporządzenia - wyłącznie jednostki organizacyjne prowadzące działalność szkoleniową w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy. ⒸⓅ

Diabeł w szczegółach

O odpowiedź na pytanie, czy podmioty zewnętrzne względem pracodawcy mogą przeprowadzać szkolenia wstępne, poprosiliśmy też uznanych ekspertów w dziedzinie bhp. I jak się okazuje - diabeł, jak zwykle, tkwi w szczegółach.

W pierwszej kolejności eksperci zgodnie wykluczyli możliwość przeprowadzania przez firmy zewnętrzne instruktaży stanowiskowych. Przy czym warto odnotować, że w tym przypadku oferty ich przeprowadzenia ze strony podmiotów zewnętrznych raczej się nie pojawiają. Wynika to przede wszystkim z charakteru takiego szkolenia - musi się ono odbyć na stanowisku pracy, co siłą rzeczy dyskwalifikuje od ich przeprowadzenia firmę zewnętrzną. Jak wskazuje dr Barbara Krzyśków z Centralnego Instytutu Ochrony Pracy - Państwowego Instytutu Badawczego, w tym przypadku ważne jest zaznajomienie nie tylko z przepisami i zasadami bhp, ale przede wszystkim z organizacją pracy w danym zakładzie, której firmy zewnętrzne po prostu nie znają.

Co innego szkolenia ogólne. Ich prowadzenie przez podmioty z zewnątrz eksperci w pewnym stopniu już dopuszczają. A to dlatego, że przepisy rozporządzenia w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy pozwalają, aby instruktaż ogólny realizowała "osoba wykonująca u pracodawcy zadania służby bhp". To sformułowanie stanowi furtkę do powierzenia szkoleń ogólnych zewnętrznemu podmiotowi. Mimo bowiem tego, że osoba ta ma działać "u pracodawcy", nie oznacza to, że musi być przez niego zatrudniona w ramach stosunku pracy. W przepisach kodeksu pracy o służbie bhp (art. 237¹¹ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy; t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.; dalej: k.p.) wskazano bowiem, że pracodawcy (przy czym przyjmuje się, że dotyczy to tylko tych, którzy zatrudniają do 100 pracowników) w przypadku braku kompetentnych pracowników, którym mogliby powierzyć wykonywanie zadań służby bhp, mogą zlecić realizację tych zadań specjalistom spoza zakładu pracy.

- W firmach, w których zatrudnionych jest do 100 pracowników, można zaangażować zewnętrzną firmę do przeprowadzenia szkolenia wstępnego. Specjalista spoza zakładu pracy w przypadku takich pracodawców może wykonywać takie zadania np. na podstawie umowy o dzieło czy zlecenia, w tym oczywiście także w ramach jednoosobowej działalności gospodarczej. Warunkiem dopuszczalności takiego działania pracodawców jest jednak to, że specjalista zewnętrzny musi posiadać kwalifikacje pracownika służby bhp - twierdzi Marek Nościusz, prezes Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Pracowników Służby Bezpieczeństwa i Higieny Pracy.

Oznacza to, że osoba taka musi spełniać wymagania kwalifikacyjne niezbędne do wykonywania zadań służby bhp oraz ukończyć szkolenie w dziedzinie bhp dla pracowników tej służby.

Wtóruje mu dr Barbara Krzyśków. Według niej wykładnia celowościowa przemawia za przeprowadzaniem instruktaży ogólnych przez firmy zewnętrzne, ale mogą to robić tylko te świadczące usługi z zakresu służby bhp.

- Jednocześnie zawsze w takim przypadku szkolenie powinien przeprowadzać specjalista służby bhp, a między pracodawcą a firmą zewnętrzną winna być zawarta umowa o świadczenie usług, a dokładnie - o realizację zadań służby bhp - zaznacza dr Krzyśków.

To oznacza, że zwykłe firmy szkoleniowe, prowadzące działalność oświatową na zasadach określonych w przepisach o swobodzie działalności gospodarczej, a w jej ramach działalność szkoleniową w dziedzinie bhp, nie mogą realizować instruktaży ogólnych.

W ocenie Marka Nościusza większość firm świadczących usługi szkoleniowe w zakresie bhp dba jednak o to, by takie wymagania były spełnione. Również zapytani o to nasi rozmówcy z firm szkoleniowych, o których mowa powyżej, zastrzegli, że szkolenia wstępne realizuje u nich zawsze osoba mająca wskazane uprawnienia. Nie oznacza to jednak, że pracodawcy nie muszą być wyczuleni na to, z kim podejmują współpracę. Jak bowiem przyznają niektórzy eksperci, w branży są też czarne owce. Dr Barbara Krzyśków wskazuje, że niestety na rynku zdarzają się również i takie firmy, które nie powinny prowadzić żadnych szkoleń z zakresu bhp, bo nie spełniają podstawowych wymagań określonych w przepisach.

OPINIA EKSPERTA

Organizatorem szkolenia pozostaje przecież pracodawca

@RY1@i02/2016/165/i02.2016.165.18300090b.803.jpg@RY2@

Paweł Kidadyrektor handlowy w firmie BHP Center

Instruktaż ogólny, zgodnie z przepisami, prowadzi pracownik służby bhp lub osoba wykonująca u pracodawcy zadania tej służby albo pracownik wyznaczony przez pracodawcę posiadający zasób wiedzy i umiejętności zapewniające właściwą realizację programu instruktażu. W praktyce pracodawcy spotykają się z problemem dotyczącym wyznaczenia pracownika z odpowiednimi kwalifikacjami, zlecają więc firmom zewnętrznym wykonywanie poprzez specjalistów w dziedzinie bhp ww. szkoleń.

Jeżeli pracodawca ma wewnętrzną służbę bhp, to może ona przeprowadzić instruktaż ogólny. Jeśli nie, to wysyła pracownika do firmy zewnętrznej na taki instruktaż.

Drugą część szkolenia (stanowiskowe) wykonuje zaś kierownik albo pracodawca. Musi on jednak mieć aktualne szkolenie okresowe dla pracodawców i osób kierujących pracownikami i tylko wtedy jest uprawniony do przeprowadzania instruktażu stanowiskowego. To ważne, bo kierownik ma najwięcej informacji i niezbędnej wiedzy, którą powinien otrzymać pracownik przygotowujący się do pracy.

Inspekcja pracy nie ma żadnego problemu z wykorzystywaniem zewnętrznych firm jak nasza, bo przecież organizatorem (szkolenia) zawsze jest pracodawca. To on zleca wykonanie szkolenia i nie spotkałem się z sytuacją, żeby PIP podważyła takie działanie. PIP oraz sanepid działają obecnie nieco inaczej, bo chcą być postrzegane jako instytucje wspierające oraz zachęcające pracodawcę do poprawy bhp, a nie ograniczające. Jeśli pracodawca chce przeznaczyć swoje środki finansowe i wybrać firmę zewnętrzną, to PIP nie ma do tego zastrzeżeń. Skończyły się nagonki, wielkie kary i zakazy. Takie praktyki w przeszłości skutkowały jedynie tym, że pracodawcy woleli zatrudnić behapowca "z łapanki", żeby tylko w ciemno podbijał dokumenty.

Obecnie rzetelna zewnętrzna firma szkoleniowa, zatrudniająca specjalistów w dziedzinie bhp, czy też doświadczony pracownik służby bhp zatrudniony na etacie daje prawdziwą pewność, że dopełnione zostaną wszelkie formalności oraz że szkolenia będą odpowiednio przeprowadzone. Ponadto powierzenie obsługi w dziedzinie bhp zewnętrznej firmie pozwala na zgodne z prawem przeprowadzanie szkoleń wstępnych przez pracowników firmy, z którą zawarto umowę na obsługę w zakresie bhp.

@RY1@i02/2016/165/i02.2016.165.18300090b.801.jpg@RY2@

Maciej Ambroziewicz

ekspert ds. bhp

@RY1@i02/2016/165/i02.2016.165.18300090b.802.jpg@RY2@

Jakub Styczyński

jakub.styczynski@infor.pl

@JakubStyczynski

@RY1@i02/2016/165/i02.2016.165.18300090b.804.jpg@RY2@

Karolina Topolska

karolina.topolska@infor.pl