UPRAWNIENIA RODZICIELSKIE

Nowe definicje ustawowe w kodeksie pracy

Art. 175¹ k.p. [Definicje]

Ilekroć w przepisach działu jest mowa o: [...]

3) pracowniku - innym członku najbliższej rodziny - należy przez to rozumieć będącego pracownikiem, innego niż pracownik - ojciec wychowujący dziecko, członka najbliższej rodziny, o którym mowa w art. 29 ust. 5 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2014 r. poz. 159, z późn. zm.);

4) ubezpieczonym - innym członku najbliższej rodziny - należy przez to rozumieć niebędącego pracownikiem, innego niż ubezpieczony - ojciec dziecka, ubezpieczonego członka najbliższej rodziny, o którym mowa w art. 29 ust. 5 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Art. 29 ust. 5 ustawy zasiłkowej [Prawo do zasiłku macierzyńskiego]

W przypadku rezygnacji przez ubezpieczoną - matkę dziecka, legitymującą się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji, z pobierania zasiłku macierzyńskiego, po wykorzystaniu przez nią tego zasiłku za okres co najmniej 8 tygodni po porodzie, zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonemu - ojcu dziecka albo ubezpieczonemu - innemu członkowi najbliższej rodziny, który uzyskał prawo do urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo urlopu rodzicielskiego lub przerwał działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Stanowisko MRPiPS z 23 grudnia 2015 r.

Nowy art. 175¹ k.p. zawiera definicje ustawowe stosowane dla potrzeb zmienianego działu ósmego kodeksu pracy "Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem". Przepisy te zaczną obowiązywać od 2 stycznia 2016 r. Zgodnie z art. 175¹ pkt 3 k.p. inny członek najbliższej rodziny to będący pracownikiem, inny niż pracownik - ojciec wychowujący dziecko, członek najbliższej rodziny, o którym mowa w art. 29 ust. 5 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 159 ze zm.). Z kolei art. 29 ust. 5 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym od 2 stycznia 2016 r. określa, że w przypadku rezygnacji przez ubezpieczoną - matkę dziecka, legitymującą się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji, z pobierania zasiłku macierzyńskiego, po wykorzystaniu przez nią tego zasiłku za okres co najmniej ośmiu tygodni po porodzie, zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonemu - ojcu dziecka albo ubezpieczonemu - innemu członkowi najbliższej rodziny, który uzyskał prawo do urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo urlopu rodzicielskiego lub przerwał działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Przez najbliższego członka rodziny należałoby zatem rozumieć osobę, która pozostaje z matką dziecka w stosunku pokrewieństwa, powinowactwa, a także małżeństwa.

W stosunku pokrewieństwa wobec matki dziecka pozostają np. jej ojciec i matka, dziadek i babcia, jej brat i siostra. Natomiast matka dziecka pozostaje w stosunku powinowactwa z rodziną męża. Zatem dla matki dziecka powinowatymi będą np. teść i teściowa, dziadkowie męża, brat i siostra męża. Stosunek powinowactwa nie ustaje w razie śmierci męża matki dziecka.

W określonych przepisami sytuacjach wymienione osoby, jeżeli wyrażą wolę, powinny być brane pod uwagę przy ustalaniu uprawnienia do części urlopu macierzyńskiego (części urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego), a także urlopu rodzicielskiego albo jego części w pierwszej kolejności ze względu na więzi prawne i naturalne poczucie bliskości w tak określonym kręgu rodzinnym.

Przerwanie urlopu rodzicielskiego a skorzystanie z części odroczonej

Art. 182^1a par. 1 k.p. [Urlop rodzicielski]

Po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego albo zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego pracownik ma prawo do urlopu rodzicielskiego w wymiarze do:

1) 32 tygodni - w przypadku, o którym mowa w art. 180 § 1 pkt 1;

2) 34 tygodni - w przypadkach, o których mowa w art. 180 § 1 pkt 2-5.

Art. 182^1c k.p. [Wymiar urlopu rodzicielskiego]

§ 1. Urlop rodzicielski jest udzielany jednorazowo albo w częściach nie później niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 rok życia.

§ 2. Urlop rodzicielski jest udzielany bezpośrednio po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego albo zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego, nie więcej niż w 4 częściach, przypadających bezpośrednio jedna po drugiej albo bezpośrednio po wykorzystaniu zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający części urlopu rodzicielskiego, w wymiarze wielokrotności tygodnia. Do wniosku dołącza się dokumenty określone w przepisach wydanych na podstawie art. 186^8a.

§ 3. Urlop rodzicielski w wymiarze do 16 tygodni może być udzielony w terminie nieprzypadającym bezpośrednio po poprzedniej części tego urlopu albo nieprzypadającym bezpośrednio po wykorzystaniu zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający części tego urlopu. Liczba wykorzystanych w tym trybie części urlopu pomniejsza liczbę części przysługującego urlopu wychowawczego.

§ 4. Żadna z części urlopu rodzicielskiego nie może być krótsza niż 8 tygodni, z wyjątkiem:

1) pierwszej części urlopu rodzicielskiego, która w przypadku:

a) urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie nie może być krótsza niż 6 tygodni,

b) przyjęcia przez pracownika, o którym mowa w art. 183 § 1, na wychowanie dziecka w wieku do 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, do 10 roku życia, nie może być krótsza niż 3 tygodnie;

2) sytuacji, gdy pozostała do wykorzystania część urlopu jest krótsza niż 8 tygodni.

Art. 182 ^1d par. 3 k.p. [Rezygnacja z korzystania z urlopu rodzicielskiego]

Pracownik może zrezygnować z korzystania z urlopu rodzicielskiego w każdym czasie za zgodą pracodawcy i powrócić do pracy.

Stanowisko MRPiPS z 18 grudnia 2015 r.

Przepisy ustawy z 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1268) przewidują możliwość wykorzystania urlopu rodzicielskiego w wymiarze do 16 tygodni bez stosowania zasady bezpośredniości i do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 rok życia. Warunkiem skorzystania z 16 tygodni urlopu rodzicielskiego w terminie późniejszym jest jednak wykorzystanie przynajmniej jednej części urlopu w terminie przypadającym bezpośrednio po urlopie macierzyńskim albo bezpośrednio po okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający części urlopu macierzyńskiego. W takim terminie nie trzeba zatem wykorzystać 16 tygodni urlopu rodzicielskiego, a wystarczające jest wykorzystanie np. 6 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka.

Jeżeli pracownik korzysta np. z 20 tygodni urlopu rodzicielskiego udzielonego bezpośrednio po urlopie macierzyńskim i rezygnuje, za zgodą pracodawcy, z korzystania z części tego urlopu, po wykorzystaniu np. 8 tygodni, to od decyzji rodziców dziecka zależeć będzie, czy 12 tygodni tego urlopu przepadnie, czy też zostanie wykorzystanych przez drugiego z rodziców w terminie przypadającym bezpośrednio po wykorzystaniu przez pierwszego rodzica 8 tygodni urlopu. Jedynie bowiem nie więcej niż 16 tygodni urlopu rodzicielskiego może być wykorzystane w terminie późniejszym, bez stosowania zasady bezpośredniości.

Łączenie urlopu rodzicielskiego z pracą

Art. 182^1e k.p. [Praca w czasie urlopu rodzicielskiego]

§ 1. Pracownik może łączyć korzystanie z urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego tego urlopu w wymiarze nie wyższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy. W takim przypadku urlopu rodzicielskiego udziela się na pozostałą część wymiaru czasu pracy.

§ 2. W przypadku, o którym mowa w § 1, podjęcie pracy następuje na pisemny wniosek pracownika, składany w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem wykonywania pracy. Do wniosku dołącza się dokumenty określone w przepisach wydanych na podstawie art. 186^8a. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika, chyba że nie jest to możliwe ze względu na organizację pracy lub rodzaj pracy wykonywanej przez pracownika. O przyczynie odmowy uwzględnienia wniosku pracodawca informuje pracownika na piśmie.

Stanowisko MRPiPS z 11 marca 2016 r.

Pytanie DGP: Czy obniżenie wynagrodzenia pracownikowi łączącemu urlop rodzicielski z pracą (na podstawie art. 182^1e par. 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.; dalej: k.p.) wymaga formy porozumienia zmieniającego do umowy o pracę lub jakiegoś innego działania ze strony pracodawcy, czy może on po prostu zacząć wypłacać wynagrodzenie zmniejszone proporcjonalnie? Czy obliczając ekwiwalent za urlop pracownika łączącego korzystanie z urlopu rodzicielskiego z pracą, wykorzystujemy w 2016 r. współczynnik 21, czy zmniejszony proporcjonalnie do etatu?

Zgodnie z art. 182^1e par. 1 k.p. pracownik może łączyć korzystanie z urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego tego urlopu w wymiarze nie wyższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy. W takim przypadku urlopu rodzicielskiego udziela się na pozostałą część wymiaru czasu pracy.

Łączenie korzystania z urlopu rodzicielskiego z pracą nie powoduje zmiany wymiaru zatrudnienia (etatu) wynikającego z umowy o pracę. Co oznacza, że pełnoetatowy pracownik przebywający na urlopie rodzicielskim, łączący urlop z pracą na część etatu u pracodawcy, który tego urlopu udzielił, nadal jest pracownikiem zatrudnionym na pełen etat. Zatem przy obliczaniu ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy pracownikowi łączącemu pracę z urlopem rodzicielskim nie ma podstaw do pomniejszania współczynnika.

Natomiast przy ustalaniu wynagrodzenia za pracę w czasie pracy w obniżonym wymiarze w okresie urlopu rodzicielskiego będzie ono ustalane i wypłacane w wysokości odpowiadającej faktycznemu wymiarowi pracy podjętej na tym urlopie. Podstawą prawną jest art. 80 k.p., zgodnie z którym wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną, a za czas jej niewykonywania tylko wtedy, gdy przepisy tak stanowią. W takiej sytuacji nie dochodzi do obniżenia wynagrodzenia za pracę określonego w umowie o pracę i nie ma potrzeby zawierania w tym zakresie porozumienia zmieniającego umowę o pracę. Otrzymywanie wynagrodzenia w niższej wysokości będzie bowiem wynikać z tego, że pracownik łączący pracę z urlopem rodzicielskim faktycznie wykonuje pracę w niższym wymiarze czasu pracy (przez niższą liczbę godzin), a w pozostałym wymiarze korzysta ze zwolnienia od pracy z tytułu urlopu rodzicielskiego.

Pytanie DGP: Czy proporcjonalnego zmniejszenia zasiłku, zgodnie z art. 31 ust. 4a ustawy zasiłkowej (ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 372), dokonuje się od stawki dziennej zasiłku macierzyńskiego?

Tak. Wysokość zasiłku macierzyńskiego zmniejsza się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy, w którym pracownik łączy korzystanie z urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego takiego urlopu poprzez proporcjonalne obniżenie stawki dziennej przyznanego zasiłku.

Pytanie DGP: Czy w przypadku zmiany wymiaru etatu, w jakim pracownik będzie łączył pracę z urlopem rodzicielskim, ustala się na nowo podstawę wymiaru zasiłku macierzyńskiego, czy tylko na nowo dokonuje się proporcjonalnego zmniejszenia zasiłku, zgodnie z art. 31 ust. 4a ustawy zasiłkowej?

Zgodnie z art. 43 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa podstawy wymiaru zasiłku nie ustala się na nowo, jeżeli między okresami pobierania zasiłków zarówno tego samego, jak i innego rodzaju nie było przerwy albo przerwa była krótsza niż 3 miesiące kalendarzowe. Jednocześnie z art. 31 ust. 4a wprost wynika proporcjonalne zmniejszenie ustalonego zasiłku macierzyńskiego. Reasumując, zasiłek macierzyński w okresie urlopu rodzicielskiego pracownica otrzymuje w wysokości pomniejszonej proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy podjętej w czasie tego urlopu.

Pytanie DGP: Czy wysokość zasiłku za okres wydłużenia urlopu rodzicielskiego jest taka sama, jak za podstawowy wymiar tego urlopu? Przykładowo jeśli wniosek dotyczył łączenia urlopu rodzicielskiego z pracą przez 6 tygodni urlopu, gdy zasiłek był wypłacany w wysokości 100 proc., czy w przypadku wydłużenia należy wypłacać także 100 proc. czy 60 proc.?

Zasiłek macierzyński za okres wydłużenia urlopu rodzicielskiego wynikającego z łączenia przez pracownika urlopu rodzicielskiego z pracą u pracodawcy udzielającego tego urlopu przysługuje w takiej wysokości, w jakiej pracownik otrzymywał zasiłek macierzyński w okresie wykonywania pracy i otrzymywania zasiłku macierzyńskiego w kwocie obniżonej.

Część urlopu rodzicielskiego, o którą urlop ten zostanie proporcjonalnie wydłużony, wydłuża tę część urlopu rodzicielskiego, podczas której pracownik łączył korzystanie z urlopu z wykonywaniem pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy u pracodawcy udzielającego urlopu. Wydłużenie urlopu rodzicielskiego nie stanowi jego odrębnej części.

Okres wydłużenia urlopu rodzicielskiego jest obliczany odrębnie dla okresu, w którym zasiłek przysługiwał w wysokości 100 proc. podstawy wymiaru, i odrębnie dla okresu, w którym zasiłek przysługiwałby w wysokości 60 proc. podstawy wymiaru.

Jeżeli ubezpieczona wydłuża okres pobierania zasiłku, to stopa procentowa zasiłku jest ustalana odpowiednio do okresu, którego dotyczyło łączenie zasiłku z pracą zarobkową.

Stanowisko MRPiPS z 21 marca 2016 r.

Pytanie DGP: Czy pracownik łączący pracę z urlopem rodzicielskim, np. w wymiarze połowy etatu, musi pracować przez 5 dni tygodniowo w zmniejszonym (o połowę) wymiarze godzinowym, aby codziennie łączyć pracę z opieką nad dzieckiem w ramach urlopu rodzicielskiego, czy też mógłby np. pracować przez 2 lub 3 dni tygodniowo, a w pozostałym czasie korzystać z urlopu rodzicielskiego?

W przypadku łączenia korzystania z urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy u pracodawcy udzielającego takiego urlopu to pracodawca ustala pracownikowi rozkład jego czasu pracy. Pracodawca jest bowiem, zgodnie z art. 94 pkt 2 k.p., zobowiązany organizować pracę w sposób zapewniający pełne wykorzystanie czasu pracy, jak również osiąganie przez pracowników, przy wykorzystaniu ich uzdolnień i kwalifikacji, wysokiej wydajności i należytej jakości pracy.

Rozkład czasu pracy pracownika wykonującego pracę w niepełnym wymiarze czasu pracy w omawianym przypadku nie musi obejmować 5 dni pracy tygodniowo, ale np. 2 lub 3 dni.

Przy ustalaniu przez pracodawcę haromonogramu czasu pracy konieczne jest jednak zachowanie zasady, zgodnie z którą czas pracy nie może przekroczyć 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciotygodniowym tygodniu pracy (art. 129 par. 1 k.p.), a także uwzględnienie minimalnego co najmniej 11-godzinnego nieprzerwanego odpoczynku dobowego (art. 132 k.p.) i co najmniej 35-godzinnego nieprzerwanego odpoczynku tygodniowego (art. 133 k.p.).

Pytanie DGP: Czy pracodawca jest zobowiązany uwzględnić wniosek pracownika (który chce łączyć pracę i korzystanie z urlopu rodzicielskiego) o świadczenie pracy w konkretnym rozkładzie czasu pracy, np. w konkretne dni tygodnia?

Jak wyżej wspomniano, pracodawca zapewnia organizację czasu pracy w swoim zakładzie pracy m.in. poprzez ustalanie pracownikowi jego rozkładu czasu pracy. Wniosek pracownika w sprawie wyznaczenia mu konkretnych dni pracy i godzin pracy nie jest wiążący dla pracodawcy. Należy jednak podkreślić, że mając na względzie zasady współżycia społecznego (art. 8 k.p.), jeżeli uwzględnienie prośby pracownika w omawianej sprawie nie spowoduje utrudnień w procesie pracy i jest obiektywnie możliwe, pracodawca powinien taki wniosek uwzględnić.

Pytanie DGP: Czy nadgodziny pracownika łączącego pracę z urlopem rodzicielskim mogą przypadać w okresie, kiedy formalnie powinien korzystać on z urlopu rodzicielskiego (np. po połowie przepracowanej dniówki)? Przykładowo jeśli według ewidencji czasu pracy takiego pracownika w każdym dniu od poniedziałku do piątku pracuje on od 8.00 do 12.00 oraz korzysta z urlopu rodzicielskiego od 12.00 do 16.00, to czy w przypadku wyrażenia zgody na godziny nadliczbowe mogą one wystąpić dopiero po godzinie 16.00 w danym dniu, czy już po 12.00, kiedy to zatrudniony powinien rozpoczynać urlop rodzicielski?

W przypadku łączenia urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy nie jest możliwe polecenie pracownikowi pracy ponadwymiarowej (wykraczającej poza godziny jego pracy zaplanowane w rozkładzie czasu pracy w ramach 8-godzinnego dobowego wymiaru jego czasu pracy). Przykładowo jeżeli pracownik w danym dniu ma zaplanowane 4 godziny pracy (od 8.00 do 12.00) i w następnych 4 godzinach (od 12.00 do 16.00) korzysta z urlopu rodzicielskiego, to nie jest możliwe polecenie pracownikowi pracy ponadwymiarowej (np. pomiędzy godziną 12.00 a 14.00).

W omawianym przypadku wydaje się natomiast możliwe polecenie pracownikowi pracy w godzinach nadliczbowych z przyczyn, o których mowa w art. 151 par. 1 k.p. Przykładowo, jeżeli pracownik w danym dniu ma zaplanowaną pracę w godzinach 8.00-12.00, a z urlopu rodzicielskiego korzysta w godzinach 12.00-16.00, to pracodawca może polecić mu pracę nadliczbową, począwszy od godziny 16.00, uwzględniając konieczność zapewnienia co najmniej 11-godzinnego odpoczynku dobowego.

Pytanie DGP: Czy pracownik może w każdym czasie zrezygnować z łączenia urlopu rodzicielskiego z pracą i czy pracodawca musi na to wyrazić zgodę?

Przepisy kodeksu pracy nie przewidują możliwości zrezygnowania z łączenia urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy przed upływem okresu objętego wnioskiem, o którym mowa w art. 182^1d par. 1 k.p.

Jednakże zgodnie z zasadami prawa cywilnego strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Zatem stosując wykładnię przepisów na korzyść pracownika, nie ma przeszkód, aby strony stosunku pracy na mocy porozumienia zmodyfikowały treść wniosku o łączenie urlopu rodzicielskiego z pracą w odniesieniu do okresu objętego tym wnioskiem oraz sposobu wykorzystania proporcjonalnie wydłużonej części tego urlopu (art. 300 k.p. w związku z art. 353¹ kodeksu cywilnego).

Pytanie DGP: Czy 16 tygodni urlopu rodzicielskiego, które można wykorzystać niebezpośrednio po urlopie macierzyńskim, ale do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat, mogą być łączone z pracą?

Tak, część urlopu rodzicielskiego, o której mowa w art. 182^1c par. 3 k.p. w wymiarze do 16 tygodni, może być łączona z wykonywaniem pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy u pracodawcy udzielającego takiego urlopu.

Wydłużenie urlopu rodzicielskiego

Art. 182^1f k.p. [Wydłużenie wymiaru urlopu rodzicielskiego w związku z pracą]

§ 1. W przypadku łączenia przez pracownika korzystania z urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego tego urlopu, wymiar urlopu rodzicielskiego ulega wydłużeniu proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy wykonywanej przez pracownika w trakcie korzystania z urlopu lub jego części, nie dłużej jednak niż do:

1) 64 tygodni - w przypadku, o którym mowa w art. 180 § 1 pkt 1;

2) 68 tygodni - w przypadkach, o których mowa w art. 180 § 1 pkt 2-5.

§ 2. Okres, o który urlop rodzicielski ulega wydłużeniu, stanowi iloczyn liczby tygodni, przez jaką pracownik łączy korzystanie z urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego tego urlopu i wymiaru czasu pracy wykonywanej przez pracownika w trakcie korzystania z urlopu rodzicielskiego.

§ 3. W przypadku gdy łączenie korzystania z urlopu z wykonywaniem pracy, o którym mowa w § 1, odbywa się przez część urlopu rodzicielskiego, proporcjonalne wydłużenie wymiaru tego urlopu, następuje wyłącznie w odniesieniu do tej części urlopu rodzicielskiego.

§ 4. W przypadku gdy powstała w wyniku wydłużenia wymiaru urlopu rodzicielskiego część urlopu rodzicielskiego nie odpowiada wielokrotności tygodnia, jest ona udzielana w dniach. Przy udzielaniu urlopu niepełny dzień pomija się.

§ 5. Część urlopu rodzicielskiego, o którą urlop został proporcjonalnie wydłużony zgodnie z § 1-4, wydłuża część urlopu rodzicielskiego, podczas której pracownik łączył korzystanie z urlopu z wykonywaniem pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy u pracodawcy udzielającego urlopu.

§ 6. We wniosku, o którym mowa w art. 182^1e § 2, pracownik określa sposób wykorzystania części urlopu rodzicielskiego, o którą urlop zostanie proporcjonalnie wydłużony.

§ 7. W przypadku gdy pracownik zamierza łączyć korzystanie z części urlopu rodzicielskiego powstałej w wyniku proporcjonalnego wydłużenia tego urlopu, obliczonej zgodnie z § 2, z wykonywaniem pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy, wymiar tej części urlopu oblicza się dzieląc długość części urlopu powstałej w wyniku proporcjonalnego wydłużenia przez różnicę liczby 1 i wymiaru czasu pracy, w jakim pracownik zamierza łączyć korzystanie z tej części urlopu z wykonywaniem pracy. Przepis § 4 stosuje się odpowiednio.

Stanowisko MRPiPS z 20 stycznia 2016 r.

Pytanie DGP: W jakim terminie powinien zostać złożony wniosek o korzystanie z wydłużenia urlopu rodzicielskiego, będącego skutkiem łączenia tego urlopu z pracą? Czy stosuje się tutaj termin 21 dni odnoszący się do ogólnych zasad udzielania urlopów rodzicielskich?

Przepisy kodeksu pracy nie przewidują składania odrębnego wniosku dotyczącego udzielenia pracownikowi części urlopu rodzicielskiego, która powstała w wyniku jego proporcjonalnego wydłużenia.

Pytanie DGP: Czy uzyskany wskutek proporcjonalnego wydłużenia wymiar urlopu musi być wykorzystany bezpośrednio po części urlopu, która spowodowała nabycie prawa do wydłużenia, czy też można go wykorzystać w późniejszym czasie?

Część urlopu rodzicielskiego, o którą urlop został proporcjonalnie wydłużony, wydłuża część urlopu rodzicielskiego, podczas której pracownik łączył korzystanie z urlopu z wykonywaniem pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy u pracodawcy udzielającego urlopu (art. 182^1f par. 5 k.p.). Zatem z wydłużonej proporcjonalnie części urlopu rodzicielskiego nie można skorzystać w późniejszym terminie.

Pytanie DGP: Czy wydłużenia urlopu rodzicielskiego mogą zostać wykorzystane przez pracownika do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko skończy 6 lat?

Urlop rodzicielski jest udzielany jednorazowo albo w częściach nie później niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6. rok życia (art. 182^1c par. 1 k.p.). Zatem pełny wymiar urlopu rodzicielskiego, z uwzględnieniem proporcjonalnego wydłużenia tego urlopu wskutek łączenia go z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego takiego urlopu, musi być wykorzystany do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat.

Pytanie DGP: Czy oświadczenie o wymiarze etatu, w jakim pracownik zamierza łączyć wykonywanie pracy z korzystaniem z wydłużenia, jest wiążące, czy też w ostatecznym wniosku o udzielenie takiego urlopu pracownik może wystąpić o pracę w innym wymiarze etatu?

Określenie przez pracownika we wniosku o łączenie urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego takiego urlopu sposobu wykorzystania części urlopu rodzicielskiego, o którą urlop zostanie proporcjonalnie wydłużony (np. łączenie go z pracą na 1/3 etatu), należy traktować jako wiążące i niepodlegające modyfikacjom w późniejszym terminie. Jest to uzasadnione z uwagi na konieczność zaplanowania przez pracodawcę procesu pracy w swoim zakładzie pracy.

Pytanie DGP: Czy wydłużenie urlopu rodzicielskiego musi być wykorzystane jednorazowo, czy można je dzielić na części?

Część urlopu rodzicielskiego powstała w wyniku proporcjonalnego wydłużenia jest wykorzystywana w ramach części urlopu rodzicielskiego, podczas której pracownik łączył korzystanie z urlopu z wykonywaniem pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zatem nie może być ona dzielona.

Dodatkowo informujemy, że [...] podjęcie pracy następuje na pisemny wniosek pracownika, składany w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem wykonywania pracy. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika, chyba że nie jest to możliwe ze względu na organizację pracy lub rodzaj pracy wykonywanej przez pracownika. O przyczynie odmowy uwzględnienia wniosku pracodawca informuje pracownika na piśmie (art. 182^1e par. 2 k.p.).

Zwolnienie od pracy w związku z opieką nad dzieckiem do lat 14

Art. 188. [Zwolnienie na opiekę nad dzieckiem]

§ 1. Pracownikowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy w wymiarze 16 godzin albo 2 dni, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

§ 2. O sposobie wykorzystania w danym roku kalendarzowym zwolnienia, o którym mowa w § 1, decyduje pracownik w pierwszym wniosku o udzielenie takiego zwolnienia złożonym w danym roku kalendarzowym.

§ 3. Zwolnienie od pracy, o którym mowa w § 1, udzielane w wymiarze godzinowym, dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika. Niepełną godzinę zwolnienia od pracy zaokrągla się w górę do pełnej godziny.

Stanowisko MRPiPS z 13 stycznia 2016 r.

Po zmianie przepisów kodeksu pracy dokonanych ustawą z 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw, które weszły w życie od 2 stycznia 2016 r., wymiar zwolnienia jest określony nie tylko w dniach (2 dni), ale także w godzinach (16 godzin). O sposobie wykorzystania w danym roku kalendarzowym powyższego zwolnienia decyduje pracownik w pierwszym wniosku o udzielenie takiego zwolnienia złożonym w danym roku kalendarzowym. Zwolnienie od pracy, o którym wyżej mowa, udzielane w wymiarze godzinowym, dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika. Niepełną godzinę zwolnienia od pracy zaokrągla się w górę do pełnej godziny.

Pytanie DGP: Czy minimalnym okresem zwolnienia od pracy jest 1 godzina, czy można go udzielać także w minutach, np. 45 minut?

W obecnym stanie prawnym nie ma możliwości udzielania zwolnienia od pracy w celu opieki nad dzieckiem w minutach, ale wyłącznie w dniach lub w wymiarze godzinowym (art. 188 par. 1 k.p.).

Pytanie DGP: Jak ustalić uprawnienie do zwolnienia z tytułu opieki nad dzieckiem osoby zatrudnianej w trakcie roku kalendarzowego, która nigdzie wcześniej nie pracowała - czy ma ona prawo do pełnych 16 godzin, czy wymiar zwolnienia należy ustalać proporcjonalnie?

Pracownik ma prawo do zwolnienia od pracy w celu opieki nad dzieckiem w wieku do lat 14 w wymiarze 2 dni albo 16 godzin w roku kalendarzowym. Jeżeli pracownik podejmie zatrudnienie w ciągu danego roku kalendarzowego (np. w grudniu) i u poprzedniego pracodawcy nie korzystał z tego zwolnienia albo w danym roku kalendarzowym w ogóle nie pozostawał w zatrudnieniu - jest uprawniony do pełnego wymiaru zwolnienia w celu opieki nad dzieckiem, tj. 2 dni albo 16 godzin.

Pytanie DGP: Jak ustalić uprawnienia do zwolnienia od pracy pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy, który zmienia wymiar etatu w trakcie roku?

Zwolnienie od pracy udzielane w wymiarze godzinowym dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika. Niepełną godzinę zwolnienia od pracy zaokrągla się w górę do pełnej godziny (art. 188 par. 3 k.p.). Przepis art. 188 par. 3 k.p. określa ogólną zasadę ustalania wymiaru ww. zwolnienia w przypadku osób zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie reguluje natomiast dokładnego sposobu obliczania wysokości tego uprawnienia w przypadku zmiany wymiaru czasu pracy w trakcie roku kalendarzowego.

Z uwagi jednak na brzmienie samej regulacji (która wskazuje, by przy udzielaniu tego uprawnienia jego wymiar był proporcjonalny do wymiaru czasu pracy pracownika) oraz brak ustawowego określenia algorytmu obliczania tego zwolnienia należy przyjąć konieczność każdorazowego korygowania jego wymiaru (tj. zmniejszenia lub zwiększenia) w zależności od obowiązującego pracownika wymiaru etatu.

Zatem oddzielnie należy obliczyć wymiar przysługującego pracownikowi zwolnienia w okresie, w którym był zatrudniony np. na 1/3 etatu, oraz oddzielnie wówczas, gdy pracował w wymiarze np. 3/4 etatu. Następnie odjąć już wykorzystaną liczbę godzin zwolnienia.

PRZYKŁAD

Zmiana wymiaru etatu

W okresie od 2 stycznia do 7 maja 2016 r. (1/3 etatu) uprawnionemu pracownikowi przysługuje zwolnienie w wymiarze godzinowym, wynoszące po zaokrągleniu 6 godzin (16 h x 1/3 etatu = 5,33 h, po zaokrągleniu w górę 6 h). Jest to roczny wymiar przysługujący pracownikowi zatrudnionemu cały rok w wymiarze 1/3 etatu.

Wykorzystanie w tym czasie 2 godzin przedmiotowego zwolnienia oznacza, że pozostaną mu do wykorzystania 4 godziny.

Jeżeli jednak w okresie od 8 maja do końca 2016 r. pracownik zmieni wymiar etatu (z 1/3 na 3/4), to nabędzie prawo do zwolnienia w wymiarze wyższym - 12 godzin (16 h x 3/4 etatu = 12 h). Od tego wymiaru trzeba będzie jednak odjąć liczbę już wykorzystanych w danym roku godzin zwolnienia. Oznacza to, że będzie on mógł wystąpić jedynie o 10 godzin tego uprawnienia (12 h - 2 h [już wykorzystane] = 10 h). W sytuacji odwrotnej, tj. gdy pracownik najpierw będzie wykonywał pracę na 3/4 etatu (16 h x 3/4 etatu = 12 h) i wykorzysta w tym czasie np. 6 h zwolnienia - przechodząc na 1/3 etatu, nie będzie mógł już w ogóle skorzystać z tego uprawnienia (16 h x 1/3 etatu = 5,33 h, po zaokrągleniu w górę 6 h), już je bowiem wykorzystał, pracując na 3/4 etatu.

Pytanie DGP: Czy rodzice mogą się podzielić nierówno zwolnieniem na opiekę nad dzieckiem, np. jedno skorzysta z 4 godzin, a drugie z 12 godzin opieki nad dzieckiem?

Nie ma przeszkód prawnych, aby rodzice będący pracownikami, wykorzystując zwolnienie w celu opieki nad dzieckiem w wymiarze godzinowym, podzielili się tym zwolnieniem w taki sposób, że jedno z rodziców wykorzysta więcej godzin niż drugie z rodziców.

Pytanie DGP: Czy pracodawca może zażądać od pracownika złożenia oświadczenia o dokonanym wyborze co do korzystania z wolnego w wymiarze dni lub godzin już na początku roku?

O sposobie wykorzystania w danym roku kalendarzowym powyższego zwolnienia, decyduje pracownik w pierwszym wniosku o udzielenie takiego zwolnienia złożonym w danym roku kalendarzowym. Nie ma obowiązku składania przez pracownika dodatkowych oświadczeń w tym zakresie (art. 188 par. 2 k.p.).

Wprowadzenie możliwości wykorzystywania zwolnienia od pracy w celu opieki nad dzieckiem w wymiarze godzinowym wychodzi naprzeciw oczekiwaniom pracowników związanym z bardziej elastycznym sposobem korzystania z tego zwolnienia. Udzielanie zwolnienia w wymiarze godzinowym pozwoli na swobodniejsze korzystanie z tego zwolnienia, a także będzie pozwalało na racjonalniejsze gospodarowanie wymiarem tego zwolnienia, umożliwiając tym samym załatwienie spraw związanych z większą liczbą wychowywanych dzieci.