PFRON i resort pracy porządkują interpretacyjny bałagan

W ubiegłym roku znaczna część wydawanych przez Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych (BON) oraz Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) wykładni przepisów koncentrowała się na objaśnianiu zasad udzielania i korzystania z ulg we wpłatach na fundusz. Część z nich zmieniała się w ciągu roku, co powodowało zamieszanie wśród pracodawców oraz niepewność, jaki jest prawidłowy sposób postępowania. Miniony rok przyniósł też kilka istotnych interpretacji związanych z prowadzeniem zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (ZFRON) oraz uzgodnione przez BON i PFRON jednolite stanowisko odnoszące się do osiągania efektu zachęty w podmiotach powiązanych.

1. ULGI WE WPŁATACH NA PFRON

Odnośnie do art. 22 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 2046 ze zm.; dalej: u.r.o.n.), pierwsze wątpliwości pojawiły się już z początkiem 2017 r., kiedy zaczęła obowiązywać zmiana przepisów podatkowych, tzw. centralizacja VAT w jednostkach samorządu terytorialnego. Sprowadza się ona do tego, że samorządowe jednostki budżetowe i zakłady budżetowe nie mają już odrębności podatkowej, bo płatnikiem VAT jest gmina (powiat, samorząd wojewódzki). To właśnie jej dane widnieją na fakturze potwierdzającej sprzedaż towarów lub usług innemu podmiotowi. W formie zakładów budżetowych działają prowadzone przez samorządy zakłady aktywności zawodowej (ZAZ), które mogą udzielać swoim klientom ulg we wpłatach na PFRON. Jeszcze zanim weszły w życie regulacje z zakresu centralizacji VAT, postanowiły więc zapytać PFRON, czy wpłynie to na ich możliwość przyznawania obniżeń po 1 stycznia 2017 r. Okazało się, że właśnie na skutek podatkowych zmian nie mogą udzielać ulg.

RAMKA 1. Stanowisko PFRON z 24 listopada 2016 r. (znak DW.16.2016.RCZ) ⒸⓅ

[...] Centralizacja VAT w samorządach stała się konieczna w związku z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 29 września 2015 r., sygn. C-276/14 (gmina Wrocław przeciwko ministrowi finansów) oraz uchwałą NSA z 26 października 2015 r. (sygn. akt I FPS 4/15), w których uznano, iż to gmina może być podatnikiem VAT, a nie jej jednostki i zakłady budżetowe. Konsekwencją powyższego wyroku oraz uchwały NSA jest brak odrębności podatkowej samorządowych jednostek budżetowych oraz zakładów budżetowych, co oznacza, że wszelkie czynności przez nie dokonywane na rzecz osób trzecich powinny być rozliczane przez jednostki samorządu terytorialnego. [...]

Sam zakup produkcji lub usługi może być potwierdzony dowolnym dokumentem: umową, rachunkiem, fakturą, oświadczeniem stron. Jednak dla celów ulg we wpłatach na PFRON możliwe jest potwierdzenie zakupu wyłącznie fakturą. W art. 22 ust. 2 pkt 1 u.r.o.n wprost wskazano, że warunkiem obniżenia wpłaty jest udokumentowanie zakupu fakturą. [...]

Należy więc stwierdzić, że podstawą wystawienia informacji o kwocie obniżenia wpłat na PFRON może być wyłącznie faktura VAT wystawiona przez podatnika podatku od towarów i usług. W wyniku centralizacji VAT w samorządach jednostki i zakłady budżetowe z dniem 1 stycznia 2017 r. nie będą podatnikami podatku od towarów i usług, więc nie będą także upoważnione do wystawiania informacji o kwocie obniżeń z tytułu wpłat na PFRON.

Przedstawiona przez PFRON interpretacja przepisów była dla samorządowych ZAZ niekorzystna, bo groziła tym, że stracą klientów dla swoich usług lub produktów (możliwość uzyskania ulgi stanowi istotną zachętę do zakupu). Dlatego o ich zmianę występowali do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) posłowie. Również DGP wystąpił do resortu z pytaniem, czy zamierza zmienić przepisy. Ku zaskoczeniu ZAZ - BON poinformowało, że mogą jednak na podstawie obowiązujących przepisów udzielać ulg i nie jest konieczna ich zmiana.

RAMKA 2. Stanowisko Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 17 marca 2017 r. ⒸⓅ

[...] Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej jako że nie jest właściwe w sprawach rozliczeń podatku od towarów i usług, wystąpiło do Ministerstwa Finansów z prośbą o zajęcie stanowiska w zakresie zmiany przepisów art. 22 u.r.o.n., które umożliwiłoby uznanie, że sprzedającym produkcję lub usługę jest zakład aktywności zawodowej i on będzie właściwy do wystawienia informacji o kwocie obniżenia wpłat na PFRON.

W opinii Ministerstwa Finansów (pismo z 28 lutego br., znak PT10.812.2017.WLI.138E) "dla celów stosowania przepisów u.r.o.n. samorządowy zakład budżetowy w dalszym ciągu może być uznany za sprzedającego, który będzie wypełniał obowiązki wynikające z tej ustawy, nawet jeśli faktury będą wystawiane (...) przez gminę/powiat".

Nie ma zatem potrzeby dokonywania zmian przepisów w powyższym zakresie, bowiem zakłady aktywności zawodowej (będące pracodawcami) działające w formie zakładów budżetowych mogą wystawiać informację o kwocie obniżenia wpłat na PFRON.

Centralizacja VAT spowodowała wątpliwości nie tylko co do tego, czy samorządowe jednostki mogą udzielać ulg we wpłatach na PFRON, lecz także czy same mogą być ich beneficjentami, np. wtedy, gdy pracodawca mający prawo do wystawiania obniżeń wykonuje na ich rzecz usługi lub sprzedaje im swoje produkty. O wydanie interpretacji w tej sprawie zwróciła się do PFRON firma, która zapewnia obsługę BHP publicznemu gimnazjum i od 1 stycznia 2017 r. faktury za świadczone usługi wystawia w ten sposób, że ich nabywcą jest miasto, natomiast odbiorcą jest ta placówka oświatowa, która jest także płatnikiem za wykonaną usługę. Pracodawca pytał, czy w takiej sytuacji informację o wysokości kwoty obniżenia na fundusz ma wystawić na jednostkę samorządu terytorialnego, czy może to zrobić na jej jednostkę organizacyjną.

PFRON w odpowiedzi jednoznacznie wskazał, że przedsiębiorstwo nie może udzielić ulgi szkole, ponieważ po wprowadzeniu centralizacji VAT na fakturze widnieją dane miasta jako nabywcy. Wyjaśnił przy tym, że uzyskanie prawa do obniżenia nie zależy od statusu nabywcy. To też oznacza, że posiadanie przez jednostkę organizacyjną samorządu przymiotu pracodawcy nie ma znaczenia dla nabycia prawa do obniżenia wpłat na PFRON.

RAMKA 3. Decyzja prezesa PFRON w sprawie interpretacji art. 22 ust. 10 pkt 1 w związku z ust. 2 pkt 3 u.r.o.n. z 14 kwietnia 2017 r. (znak DW.050.9.2017.IGR) ⒸⓅ

[...] Bezsporne jest to, że nabywcą jest ten, którego dane widnieją na fakturze. Oznacza to, że istnieje tożsamość podmiotowa pomiędzy nabywcą wskazanym na fakturze VAT, zgodnie z przepisami ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2016 r. poz. 710 ze zm.), a nabywcą, o którym mowa w art. 22 u.r.o.n. Ponadto ani ustawa o podatku od towarów i usług, ani ustawa o rehabilitacji nie kategoryzują pojęcia "nabywca" na formalnego i rzeczywistego, lecz posługują się jednym określeniem nabywcy, którego cechy wskazuje pierwsza z wymienionych powyżej ustaw, a druga wykorzystuje na potrzeby realizacji art. 22. [...]

Tylko nabywca widniejący na fakturze, a następnie w informacji o kwocie obniżenia jest uprawniony do nabycia i wykorzystania obniżenia wpłat na PFRON. Oznacza to, że nabywca nie może takiego obniżenia podzielić, odsprzedać lub przenieść w wyniku refakturowania na inne podmioty, w tym na swoje jednostki organizacyjne. Obniżenie wpłat na PFRON ma charakter indywidualny i niezbywalny. Nie jest zatem możliwe, aby nabywca zbył swe prawa, a na jego miejsce wszedł inny podmiot, z wyjątkiem zasad sukcesji przewidzianych przez przepisy ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 201 ze zm.). [...]

Pracodawcy stosowali się do takiej interpretacji przepisów przez niemal cały 2017 r. Jednak pod jego koniec jedna z firm otrzymała kopię stanowiska, jakie BON skierowało do PFRON, z którego wynika, że mimo centralizacji VAT jednostki organizacyjne samorządów mogą jednak korzystać z obniżeń we wpłatach, o ile na fakturze będą podane dane zarówno samorządu, jak i tego podmiotu.

RAMKA 4. Stanowisko BON z 17 listopada 2017 r. (znak BON-I.52315.34.2017.PM) ⒸⓅ

Odpowiadając na pismo z 21 lipca 2017 r. w sprawie nabycia przez jednostki organizacyjne samorządu terytorialnego prawa do obniżenia wpłat na PFRON, po uzyskaniu stanowiska Ministerstwa Finansów w piśmie z 29 września 2017 r. (znak: PT8.812.61.2017.WLI.414E), BON wyjaśnia, że: przy wystawianiu faktur na rzecz jednostek samorządu terytorialnego wystawca jest zobowiązany do stosowania zasad ogólnych, zamieszczając na nich w szczególności numer NIP jednostki samorządu terytorialnego oraz adres rejestracyjny (adres siedziby urzędu obsługującego tę jednostkę). Faktury mogą dodatkowo zawierać dane jednostki organizacyjnej (np. określenie nazwy i formy jednostki oraz jej adresu), której dotyczy nabycie towarów i usług udokumentowane daną fakturą (art. 106a-106n ustawy z 11 marca 2014 r. o podatku od towarów i usług - Dz.U. z 2017 r. poz. 1221) - wówczas ta jednostka będzie uprawniona do skorzystania z informacji o obniżeniu wpłaty na PFRON.

Na formularzu INF-U w bloku C (dane ewidencyjne i adres nabywcy) należy wpisać dane jednostki organizacyjnej samorządu terytorialnego, a w bloku E (uwagi) należy dopisać komentarz, że faktura została wystawiona na gminę, powiat lub województwo.

To stanowisko biura - sprzeczne z tym, co do tej pory wskazywał im PFRON - spowodowało wśród pracodawców spore zamieszanie. Nie wiedzieli, czy mają się stosować do dotychczasowych wytycznych PFRON, czy postępować w oparciu o stanowisko BON. Dodatkowo nie było jasne, czy działanie zgodnie z drugą interpretacją będzie się wiązać też z koniecznością dokonywania korekt wystawianych od początku 2017 r. druków INF-U. Aby pracodawcy mieli jasność co do prawidłowego sposobu postępowania, BON w porozumieniu z PFRON wydało nowe stanowisko. Jest ono o tyle kompleksowe, że odnosi się zarówno do możliwości udzielania ulg przez samorządowe jednostki, jak i korzystania z nich przez te podmioty. W wyjaśnieniu zawarta została instrukcja, jak powinien być w obu przypadkach wypełniany formularz INF-U. Ponadto wprost z niego wynika, że konieczne jest dokonanie korekt wystawionych informacji.

RAMKA 5. Stanowisko BON z 22 grudnia 2017 r. (znak BON-I-52315.57.2017.LK) ⒸⓅ

[...] Stronami kooperacji uprawniającej do ulg we wpłatach na PFRON potencjalnie mogą być jednostki objęte centralizacją rozliczeń VAT oraz wewnętrzne jednostki organizacyjne będące pracodawcami w rozumieniu art. 3 kodeksu pracy i spełniające warunki określone w art. 22 u.r.o.n.

Należy pamiętać, że zgodnie z objaśnieniami do wzoru informacji o kwocie obniżenia (INF-U) stanowiącej załącznik do rozporządzenia ministra rodziny, pracy i polityki społecznej z 22 czerwca 2016 r. w sprawie informacji dotyczących kwot obniżenia wpłat na PFRON oraz ewidencji wystawionych informacji o kwocie obniżenia (Dz.U. poz. 928), należy podać dane zgodne z danymi zamieszczonymi na fakturze dokumentującej zakup uprawniający do ulgi we wpłatach na PFRON.

Dlatego, aby można było wypełnić poz. 4 i 20 informacji INF-U, dane jednostki wewnętrznej lub podlegającej centralizacji VAT muszą być wykazane na tej fakturze. Jest to możliwe, ponieważ na fakturze oprócz danych sprzedającego i nabywcy w rozumieniu przepisów o VAT mogą być zawarte dodatkowe dane dotyczące m.in. danych jednostki organizacyjnej, której dotyczy:

● sprzedaż dokumentowana fakturą, np. samorządowego zakładu aktywności zawodowej

● nabycie produkcji lub usługi z wyłączeniem handlu dokumentowane fakturą, np. urzędu gminy, biblioteki gminnej, MOSIR czy oddziału.

Na przykład rozszerzony zakres danych na fakturze może zawierać: nazwę gminy, nazwę jednostki (np. szkoły podstawowej, MOPS, zakładu aktywności zawodowej itd.), adres jednostki, NIP gminy.

Zatem w celu poprawnego wypełnienia INF-U przez sprzedającego będącego jednostką wewnętrzną lub podlegającego centralizacji VAT, należy:

● w bloku A - dane ewidencyjne sprzedającego, wykazać dane jednostki wewnętrznej lub podlegającej centralizacji VAT z numerem NIP (poz. 2) jako płatnika podatków i składek ZUS, oraz

● w bloku E - uwagi, dodatkowo wykazać dane jednostki samorządu terytorialnego (np. gminy) lub jednostki centralnej, która wystawiła fakturę - zgodne z fakturą.

W celu poprawnego wypełnienia INF-U dla nabywcy będącego jednostką wewnętrzną lub podlegającego centralizacji VAT, należy:

● w bloku C - dane ewidencyjne i adres nabywcy, wykazać dane jednostki wewnętrznej lub podlegającej centralizacji VAT z numerem NIP (poz. 18) jako płatnika podatków i składek ZUS, oraz

● w bloku E - uwagi, dodatkowo wykazać dane jednostki samorządu terytorialnego (np. gminy) lub jednostki centralnej, na którą wystawiono fakturę - zgodnie z fakturą.

Jednocześnie informujemy, że pracodawcy będący jednostkami wewnętrznymi lub podlegającymi centralizacji VAT, którzy wystawili lub otrzymali faktury lub informacje INF-U w niewłaściwym lub niepełnym brzmieniu, powinni doprowadzić do ich niezwłocznego skorygowania. Jest to ważne, ponieważ w przypadku dokonania korekty terminowo wystawionej INF-U sprzedający nie będzie z tego tytułu podlegał obowiązkowi wpłat z art. 22b ust. 1 pkt 2 u.r.o.n, a nabywca będzie mógł dokonać korekty wpłat na PFRON wykazywanych w deklaracjach, w których mógłby je obniżyć, a nie zrobiła tego) jednostka samorządu terytorialnego lub centralna na podstawie otrzymanej INF-U zwykłej.

Wspomniane stanowisko BON jest istotne również z punktu widzenia oddziałów firm. Do tej pory PFRON informował, że nie mogą korzystać z ulg, bo w rozumieniu przepisów u.r.o.n. nabywcą towarów i usług jest ich centrala. Natomiast zgodnie z powyższą interpretacją przedstawioną przez biuro oddziały mogą być jednak beneficjentami obniżeń.

Inną kwestią związaną ze stosowaniem art. 22 u.r.o.n wyjaśnioną przez PFRON było to, których pracowników wliczamy do stanu zatrudnienia, a których z niego wyłączamy przy wyliczaniu wysokości obniżenia. Kwota ulgi jest bowiem obliczana zgodnie ze specjalnym wzorem, a jego elementami składowymi są m.in.: ogólny stan zatrudnienia pracowników firmy udzielającej obniżenia (ZOG), liczba niepełnosprawnych podwładnych (ZON) oraz pracowników zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (ZONzu). Problem w tym, że pracodawcy nie wiedzieli, czy przy ustalaniu składu personelu należy uwzględniać wszystkich zatrudnionych, czy mogą z niego wyłączać niektóre osoby, tak jak ma to miejsce przy wyliczaniu wysokości wpłaty na PFRON. Kto w tym przypadku nie należy do stanu zatrudnienia, określa art. 21 ust. 5 u.r.o.n., jednak w art. 22 nie znalazło się odesłanie do tego przepisu. Jeden z pracodawców skierował więc w tej sprawie pytanie do PFRON. Udzielona przez fundusz odpowiedź wskazuje, że wprawdzie nie jest to uregulowane wprost, ale firmy przy obliczaniu wysokości ulgi powinny stosować wyłączenia ze stanu zatrudnienia przewidziane w art. 21 ust. 5.

RAMKA 6. Decyzja prezesa PFRON w sprawie interpretacji art. 22 u.r.o.n. z 28 lutego 2017 r. (znak DW.050.2.2017.RCZ) ⒸⓅ

[...] Uprawniony sprzedający, sporządzając INF-U jednocześnie oświadcza w tej informacji, iż kwoty obniżenia w informacji zostały obliczone na podstawie danych o zatrudnieniu zgodnych z danymi wykazanymi w bloku C informacji miesięcznej o zatrudnieniu, kształceniu lub o działalności na rzecz osób niepełnosprawnych (INF-1), o której mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 21 ust. 2f u.r.o.n., odpowiednio za miesiąc, do którego zaliczono przychód z zakupu, lub za miesiąc, w którym zrealizowano zakupioną produkcję lub usługę.

Zachowanie spójności danych dotyczących stanów zatrudnienia wykazywanych zarówno w informacji INF-1, jak i INF-U wymaga stosowania wyłączeń pracowników określonych w art. 21 ust. 5 u.r.o.n. również przez pracodawcę, o którym mowa w art. 22 ust. 1 tej ustawy, pomimo braku uregulowań ustawowych w tym zakresie.

Oznacza to, że nie wlicza się do stanu zatrudnienia:

- ZOG - osób niepełnosprawnych przebywających na urlopach bezpłatnych oraz osób niebędących osobami niepełnosprawnymi, zatrudnionych: na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego, przebywających na urlopie rodzicielskim, przebywających na urlopach wychowawczych, nieświadczących pracy w związku z odbywaniem służby wojskowej albo służby zastępczej, będących uczestnikami Ochotniczych Hufców Pracy,

- nieświadczących pracy w związku z uzyskaniem świadczenia rehabilitacyjnego, przebywających na urlopach bezpłatnych, których obowiązek udzielenia określają odrębne przepisy,

- ZON, ZONzu - osób niepełnosprawnych przebywających na urlopach bezpłatnych oraz osób niepełnosprawnych wykonujących pracę nakładczą, o których mowa w art. 28 ust. 3-5 u.r.o.n. [...]

Przy okazji tej odpowiedzi warto nadmienić, że w projekcie nowelizacji u.r.o.n., który znajduje się obecnie na etapie prac w parlamencie, znalazła się zmiana art. 22. Do jego treści zostanie dodane odwołanie do art. 21 ust. 5, tak aby nie było już żadnych wątpliwości co do stosowania zawartych w nim wyłączeń przy ustalaniu stanu zatrudnienia na potrzeby obliczania wysokości ulgi.

2. ZAKŁADOWY FUNDUSZ REHABILITACJI OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

W ubiegłym roku pojawiło się też kilka istotnych interpretacji przepisów regulujących prowadzenie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (ZFRON). Jedna z nich była związana z wątpliwościami dotyczącymi tego, na co pracodawcy mogą wydawać pieniądze gromadzone na jego koncie. Pytanie w tej sprawie skierowała do BON Ogólnopolska Baza Pracodawców Osób Niepełnosprawnych (OBPON), podając przykład firmy, która miała kontrolę PFRON w zakresie prawidłowości tworzenia i przeznaczania pieniędzy z ZFRON. Okazało się, że fundusz zakwestionował pokrycie z tych środków dostępu - dla księgowej z lekkim stopniem niepełnosprawności - do płatnych serwisów internetowych zawierających specjalistyczne treści z zakresu prawa, księgowości i spraw kadrowych uwzględniających specyfikę zatrudniania osób z dysfunkcjami. PFRON uznał, że taki wydatek narusza art. 33 ust. 4 u.r.o.n., który wskazuje, że z pieniędzy ZFRON może być finansowana rehabilitacja zawodowa, społeczna i lecznicza, w tym indywidualne programy rehabilitacji.

Zdaniem OBPON decyzja funduszu była nieprawidłowa. Powołała się przy tym na wcześniejsze stanowisko BON z 21 grudnia 2006 r. wydane w podobnej sprawie. Wtedy BON odpowiedziało, że przyjmując, iż internetowe serwisy informacyjne stanowią nieodzowną i spójną część tworzonego stanowiska pracy, to należy uznać, że zapłata za ich zakup jest zaliczana w poczet wydatków objętych pomocą de minimis ponoszonych z ZFRON. OBPON postanowił więc zapytać, czy to stanowisko jest dalej aktualne, a dostęp do serwisów szkoleniowo-informacyjnych może sfinansować z funduszu.

Okazuje się, że nic w tej kwestii się nie zmieniło i BON potwierdziło, iż pracodawca miał prawo do takiego wydatku.

RAMKA 7. Stanowisko BON z 10 sierpnia 2017 r. (znak BON-I-52311.52.2017.AS) ⒸⓅ

BON [...] informuje, że aktualne pozostaje stanowisko Biura wyrażone w piśmie z 21 grudnia 2006 r., znak BON-I-42110-596-KP/06, dotyczące możliwości sfinansowania ze środków ZFRON kosztów związanych z dostępem do portalu internetowego (wortalu).

Zgodnie z par. 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 1023) prowadzący zakład pracy chronionej może przeznaczyć środki ZFRON na wyposażenie stanowisk pracy oraz przygotowanie jego otoczenia do potrzeb osób niepełnosprawnych. Przez stanowisko pracy - zgodnie z przepisem par. 2 pkt 8 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy - rozumie się przestrzeń pracy wraz z wyposażeniem w środki i przedmioty pracy, w której pracownik lub zespół pracowników wykonują pracę.

Wobec powyższego, jeśli dostęp do portalu internetowego jest niezbędny do wykonywania przez pracownika niepełnosprawnego obowiązków służbowych, dopuszczalne jest sfinansowanie ze środków ZFRON kosztu z tym związanego. Jednak z uwagi na fakt, że katalog wydatków możliwych do sfinansowania na podstawie par. 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie ZFRON ma charakter otwarty, w przypadku wątpliwości organ uprawniony do wystawiania zaświadczenia de minimis przed jego wydaniem może przeprowadzić postępowanie wyjaśniające. [...]

BON w ubiegłym roku wypowiedziało się również w kwestii zwrotu na konto ZFRON nieprawidłowo wydanych z niego środków na podstawie art. 49e ust. 2 u.r.o.n. O interpretację przepisów w tej sprawie wystąpił jeden z pracodawców, który otrzymał decyzję nakazującą oddanie źle spożytkowanych pieniędzy. Zwrócił uwagę, że co do zasady ZFRON składa się z trzech części. Są to: część ogólna, czyli tzw. duży ZFRON, na który należy zaliczać do 75 proc. odprowadzanych na fundusz pieniędzy, pomoc indywidualna, na którą ma trafiać do 10 proc. środków, oraz indywidualne programy rehabilitacji, na które powinno się przeznaczać nie mniej niż 15 proc. Problem w tym, że przepisy nie wskazują, czy pieniądze należy zwrócić na tę część ZFRON, z której pochodziły, czy trzeba je ponownie podzielić. Druga kwestia, która w ocenie pracodawcy nie jest jednoznaczna, dotyczy tego, w jakim terminie te odzyskane środki mogą zostać ponownie wydane. Co do zasady jest bowiem tak, że zgodnie z art. 33 ust. 4c u.r.o.n. środki pochodzące ze zwolnień podatkowych oraz zaliczek na podatek dochodowy pracowników, które zasilają konto ZFRON w danym roku, powinny być wykorzystane do 31 grudnia następnego roku. Jeśli tak się nie stanie, trzeba je wpłacić do PFRON. Nie wiadomo jednak, czy bieg tego terminu dla środków stanowiących zwrot nieprawidłowo wydanej kwoty należy liczyć od momentu ich pierwotnego wpłacenia czy od chwili ich oddania na rachunek ZFRON.

BON wyjaśniło obydwie wątpliwości pracodawcy. Podkreśliło, że zwrotu należy dokonać na tę część ZFRON, z której pokryty był zakwestionowany wydatek. Zaś okres, w jakim firma powinna wydać zwrócone, nieprawidłowo wcześniej wydane pieniądze, liczy się od dnia ich pierwotnego uzyskania.

RAMKA 8. Stanowisko BON z 20 lipca 2017 r. (znak BON-I-52311.73.2017.LK) ⒸⓅ

BON, odpowiadając na pismo z 30 czerwca 2017 r. (bez znaku) informuje, że:

Istotą zwrotu środków na ZFRON, o którym mowa w art. 33 ust. 4a pkt 1 u.r.o.n., jest przywrócenie stanu sprzed niezgodnego z ustawą wydatkowania środków ZFRON. Obowiązek ten ma bowiem charakter restytucyjny, a nie sanacyjny. Ustawa mówi bowiem o zwrocie tych środków (niezgodnie wydatkowanych) na ZFRON, a nie o wpłaceniu na ZFRON lub przysporzeniu temu funduszowi określonej kwoty środków.

Skutkuje to m.in. tym, że w momencie zwrotu nie dokonuje się ponownego podziału tych środków na część ogólną i pule przeznaczone na indywidualne programy rehabilitacji oraz pomoc indywidualną. Zwrotu należy dokonać w całości do tej części ZFRON, z której wydatkowano je niezgodnie z ustawą.

Innym skutkiem dokonania zwrotu środków na ZFRON jest to, że środki te nie stają się środkami uzyskanymi w momencie ich zwrotu. Jest to ważne dla właściwego zastosowania art. 33 ust. 4c u.r.o.n., zgodnie z którym uzyskane w danym roku kalendarzowym środki funduszu rehabilitacji pochodzące ze zwolnień, o których mowa w art. 31 ust. 1 u.r.o.n., oraz kwoty pobranych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych, o których mowa w art. 33 ust. 2 pkt 2 u.r.o.n., które nie zostały wykorzystane w terminie do 31 grudnia następnego roku, podlegają wpłacie do PFRON. Omawiane środki zostały uzyskane w związku ze skorzystaniem przez pracodawcę ze zwolnień i preferencji wymienionych w art. 31 ust. 1 lub art. 33 ust. 2 pkt 2 u.r.o.n. Żadne przepisy nie przewidują możliwości przedłużenia okresu wydatkowania środków w związku z powrotem na ZFRON środków tego funduszu wydatkowanych niezgodnie z ustawą. Dlatego okres, o którym mowa w art. 33 ust. 4c u.r.o.n., oblicza się od dnia inicjalnego uzyskania środków ZFRON (które następnie zostały nieprawidłowo wydatkowane, a później zwrócone na ZFRON), a nie od dnia dokonania zwrotu tych środków na ZFRON. [...]

W 2017 r. wyjaśniona też została pewna wątpliwość - tym razem przez PFRON - związana z prowadzeniem ZFRON przez pracodawcę, który utracił lub zrezygnował z posiadania statusu zakładu pracy chronionej (ZPChr). Taka firma może pod pewnymi warunkami dalej gromadzić i wydawać środki z ZFRON. Analogicznie jak u pracodawców działających na chronionym rynku pracy, u przedsiębiorcy, który przeszedł na otwarty rynek pracy, na konto funduszu również trafiają środki stanowiące część zaliczek na podatek dochodowy niepełnosprawnych pracowników. Pieniądze te powinny być przekazane w ciągu 7 dni od ich uzyskania. Natomiast podstawowa różnica między byłym a obecnym ZPChr polega na tym, że u pierwszego z nich to, jaka część zaliczek zasili konto ZFRON, jest uzależnione m.in. od wskaźnika zatrudnienia niepełnosprawnych pracowników. Szczegółowo określa to art. 38 ust. 2a ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 200).

Przedsiębiorca, który zwrócił się z pytaniem do PFRON, nie był pewny tego, jak liczyć bieg 7-dniowego terminu - czy od dnia wypłaty wynagrodzeń pracowników, czy dopiero od 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym wypłacił wynagrodzenie (czyli w tym samym czasie, kiedy pozostała część zaliczki powinna być wpłacona do urzędu skarbowego). Druga niejasna w ocenie byłego ZPChr kwestia odnosiła się do tego, z którego miesiąca należy liczyć wskaźnik personelu z niepełnosprawnością - czy tego, w którym wypłacono pensje, czy następującego po nim.

Fundusz wskazał, że termin na przekazanie pieniędzy z zaliczek na rachunek ZFRON jest taki sam dla pracodawców, którzy mają status ZPChr, jak i tych, którzy już go nie mają. Siedem dni należy więc liczyć od daty wypłacenia pensji niepełnosprawnemu podwładnemu. Również z miesiąca, w którym doszło do wypłacenia wynagrodzenia, należy obliczać wskaźnik zatrudnionych z uszczerbkiem na zdrowiu.

RAMKA 9. Decyzja prezesa PFRON w sprawie interpretacji art. 33 ust. 2 pkt 2 i art. 33 ust. 3 pkt 3 z 6 października 2017 r. (znak DW.050.17.2017.IGR) ⒸⓅ

[...] Z kolei art. 33 ust. 7b u.r.o.n. stanowi, że w przypadku utraty statusu ZPChr i osiąganiu stanu zatrudnienia ogółem w wysokości co najmniej 15 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu oraz wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości co najmniej 25 proc. pracodawca zachowuje fundusz rehabilitacji i niewykorzystane środki tego funduszu. Zgodnie natomiast z art. 33a u.r.o.n. przepisy art. 33 stosuje się do pracodawców, o których mowa w art. 33 ust. 7b tej ustawy. Nie ulega wątpliwości, że w przypadku utraty statusu ZPChr, przy spełnianiu warunków określonych w przywołanych powyżej przepisach zastosowanie mają regulacje zawarte w art. 32 ust. 2 i 3 u.r.o.n.

Zgodnie z art. 33 ust. 2 pkt 2 u.r.o.n. ZFRON tworzy się z części zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych, zgodnie z odrębnymi przepisami, z tym że za dzień uzyskania tych środków uznaje się dzień wypłaty wynagrodzeń. [...]

Jednocześnie, na podstawie art. 33 ust. 3 pkt 3 u.r.o.n. pracodawca jest zobowiązany do przekazywania środków ZFRON na rachunek, o którym mowa w pkt 2, w terminie 7 dni od dnia, w którym środki te uzyskano. Mając na uwadze zarówno treść art. 33 ust. 2 pkt 2, jak i ust. 3 pkt 3 u.r.o.n., należy bezspornie stwierdzić, że zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych należy przekazywać na rachunek bankowy ZFRON w terminie 7 dni od dnia wypłaty wynagrodzeń. [...]

Zatem przy podziale kwoty pobranych zaliczek na podatek dochodowy, zgodnie z art. 38 ust. 2a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, należy przyjmować wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych wyliczony z miesiąca, w którym wynagrodzenia te zostały wypłacone. [...]

3. UPRAWNIENIA NIEPEŁNOSPRAWNYCH PRACOWNIKÓW

Pracodawcy, którzy zatrudniają osoby z dysfunkcjami zdrowotnymi, powinni pamiętać, że przepisy u.r.o.n. przyznają tym pracownikom szczególne uprawnienia. Jednym z nich jest dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze 10 dni roboczych w roku kalendarzowym. Prawo do niego przysługuje osobie z orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, pod warunkiem, że przepracowała co najmniej rok od daty zaliczenia do jednego z wymienionych stopni. O to, jak należy rozumieć ten wymóg, zwłaszcza wtedy, gdy osoba najpierw utraciła, a po pewnym czasie ponownie uzyskała wskazany wyżej poziom uszczerbku na zdrowiu, zwrócił się do biura OBPON. Organizacja przedstawiła w pytaniu przykład pracownika z umiarkowaną niepełnosprawnością, który po przepracowaniu roku nabył prawo do pierwszego dodatkowego urlopu z dniem 1 lutego 2015 r. Jego dokument był ważny do końca 2015 r., po czym od 1 stycznia do 31 grudnia 2016 r. legitymował się orzeczeniem o lekkiej niepełnosprawności. Natomiast od 1 stycznia 2017 r. ponownie uzyskał dokument wskazujący na jej umiarkowany poziom. W związku z tym powstała wątpliwość, czy w odniesieniu do takiego pracownika udzielenie dodatkowego urlopu wymaga ponownego przepracowania przez niego roku, czy nie jest to wymagane.

BON odpowiedział, że wystarczy, jeśli pracownik raz nabył prawo do takiego wolnego.

RAMKA 10. Stanowisko BON z 25 maja 2017 r. (znak BON-I.52313.51.2017.AK) - część I ⒸⓅ

BON informuje, że prawo do pierwszego dodatkowego urlopu wypoczynkowego, o którym mowa w art. 19 ust. 1 u.r.o.n., nabywa się raz. Oznacza to, że jeżeli w przeszłości pracownik nabył prawo do tego urlopu, nie musi ponownie przepracowywać roku, a prawo do dodatkowego urlopu wypoczynkowego będzie ponownie przysługiwało od momentu zaliczenia go do stanu zatrudnienia u pracodawcy (art. 20c u.r.o.n.).

Co więcej, w świetle wyroku Sądu Najwyższego z 29 czerwca 2005 r. o sygnaturze akt II PK 339/04, prawo do dodatkowego urlopu wypoczynkowego przysługuje pracownikowi zaliczonemu do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, chociażby nie wystąpił do pracodawcy o przyznanie takiego urlopu.

W tym samym piśmie OBPON wystąpił o wyjaśnienie jeszcze jednego spornego zagadnienia, a mianowicie sposobu ustalania urlopu w odniesieniu do osoby zatrudnionej na część etatu. Organizacja zapytała, czy prawidłowe jest postępowanie, w którym pracodawca najpierw oblicza łączy wymiar urlopu (z k.p. oraz u.r.o.n.), a następnie ustala jego wymiar proporcjonalnie do etatu, czy może powinien ustalić wymiar należnego każdego wolnego oddzielnie, uwzględniając wymiar etatu. Jako przykład podano pracownika ze znacznym stopniem niepełnosprawności, który ma 26 dni urlopu kodeksowego i jest zatrudniony na 3/4 etatu. W jego przypadku urlop może być więc ustalony na dwa wspomniane wyżej sposoby. W wersji pierwszej wynosi 27 dni (26 dni + 10 dni urlopu dodatkowego x 3/4 etatu). Natomiast druga opcja zakłada, że urlop wynosi 28 dni (26 dni x 3/4 etatu = 19,5 dnia, w zaokrągleniu 20 dni oraz 10 dni x 3/4 etatu= 7,5 dnia, po zaokrągleniu 8 dni).

Ważne

Jednym ze szczególnych uprawnień pracowników z dysfunkcjami zdrowotnymi jest dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze 10 dni roboczych w roku kalendarzowym.

Jak wynika z odpowiedzi BON, prawidłowa jest druga metoda, która mówi o odrębnym liczeniu długości urlopu u osób zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy.

RAMKA 11. Stanowisko BON z 25 maja 2017 r. (znak BON-I.52313.51.2017.AK) - część II ⒸⓅ

[...] Odnosząc się do drugiego zagadnienia, Biuro wyjaśnia, że zgodnie z przepisem par. 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 30 grudnia 2016 r. w sprawie świadectw pracy (Dz.U. z 2016 r. poz. 2292), należy oddzielnie wykazywać wykorzystanie przez pracownika urlopu wypoczynkowego i dodatkowego urlopu (pkt 6 i 16 tego przepisu). Ponadto we wzorze świadectwa pracy stanowiącego załącznik do ww. rozporządzenia wyszczególniono odrębnie wykazanie wykorzystania przez pracownika urlopu wypoczynkowego (ust. 5 pkt 1) i urlopu dodatkowego (ust. 5 pkt 12).

Konsekwencją powyższego rozwiązania jest zatem odrębne ustalanie wymiaru urlopu wypoczynkowego i dodatkowego urlopu w przypadku osób zatrudnionych na część etatu.

4. WYKAZYWANIE EFEKTU ZACHĘTY

W 2017 r. ostatecznie wyjaśniła się też kwestia związana ze sposobem osiągania efektu zachęty. Jest to jeden z warunków, jaki pracodawca musi spełnić, aby mógł otrzymać dofinansowanie do wynagrodzenia nowo zatrudnianego niepełnosprawnego pracownika. Efekt zachęty można uzyskać na dwa sposoby: metodą jakościową lub ilościową. W drugim przypadku wymaga to wykazania, że w miesiącu podjęcia pracy przez taką osobę doszło do wzrostu netto stanu zatrudnienia ogółem w stosunku do przeciętnej liczby pracowników z 12 poprzednich miesięcy.

Przy osiąganiu efektu zachęty metodą ilościową istotne jest więc prawidłowe ustalenie liczby pracowników, co okazało się problematyczne dla podmiotów powiązanych lub partnerskich. W latach 2015-2016 BON często zmieniało zdanie w tej sprawie i wydawało sprzeczne stanowiska. Z jednych wynikało, że firma wnioskująca o dopłaty powinna uwzględniać tylko własny stan zatrudnienia. Z innych, że efekt zachęty należy badać w oparciu o liczbę personelu tego pracodawcy oraz wszystkich podmiotów z nim powiązanych.

Dopiero w wydanym 22 lutego 2017 r. komunikacie, który został umieszczony na stronach internetowych BON i PFRON, przedstawiona została taka interpretacja przepisów, która kończyła dotychczasowe zamieszanie w tej sprawie. Zawarta w nim wykładnia zakłada, że efekt zachęty jest ustalany na podstawie stanu zatrudnienia pracodawcy wnioskującego o subsydia płacowe oraz wszystkich podmiotów pozostających z nim w relacji powiązania. Co ważne, komunikat przesądza, że pracodawcy powinni ją stosować od stycznia 2017 r.

RAMKA 12. Komunikat BON z 22 lutego 2017 r. (zamieszczony na stronie internetowej www.niepelnosprawni.gov.pl) ⒸⓅ

Odpowiadając na napływające pytania dotyczące wykazywania efektu zachęty przez pracodawców pozostających w relacji powiązania, przypominamy, że efekt ten może zostać wykazany:

● tzw. metodą ilościową - poprzez wykazanie wzrostu netto stanu zatrudnienia ogółem w miesiącu podjęcia zatrudnienia przez pracownika, na którego pracodawca zamierza pobierać dofinansowanie, w stosunku do przeciętnego stanu zatrudnienia z 12 miesięcy poprzedzających miesiąc podjęcia zatrudnienia przez tego pracownika na podstawie art. 26b ust. 4 i 6 u.r.o.n.,

● tzw. metodą jakościową - poprzez wykazanie, że pracownik podjął pracę na stanowisku zwolnionym w warunkach określonych w art. 26b ust. 4 pkt 1-6 i ust. 5 u.r.o.n.

Odnosząc powyższe do pracodawców pozostających w relacji powiązania, należy wskazać, że wzrost zatrudnienia ogółem osób niepełnosprawnych powinien odnosić się do stanów zatrudnienia u wszystkich podmiotów w grupie. Natomiast jeżeli pracodawca powiązany przyjmuje pracownika na stanowisko wcześniej opróżnione przez innego pracownika, to w przypadku braku wzrostu zatrudnienia ogółem, wykazując efekt zachęty metodą jakościową bierze się pod uwagę tylko pracowników zatrudnionych przez siebie.

Jeżeli pracodawca ustali, iż biorąc pod uwagę stany zatrudnienia we wszystkich podmiotach powiązanych, efekt zachęty metodą ilościową nie wystąpił w miesiącu zatrudnienia pracownika niepełnosprawnego i nie ma możliwości ustalenia efektu zachęty metodą jakościową (na podstawie personelu pracodawcy wnioskującego o pomoc), dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika nie przysługuje, a co za tym idzie, pracodawca nie powinien takiego pracownika wykazywać w miesięcznych informacjach INF-D-P składanych do PFRON.

W celu zapewnienia sprawnego i efektywnego korzystania przez pracodawców z pomocy publicznej w formie dofinansowania do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych powyższe znajdzie zastosowanie za okresy począwszy od stycznia 2017 r.

5. ZWOLNIENIA Z WPŁAT NA PFRON

W ubiegłym roku jedna z wydanych przez fundusz interpretacji indywidualnych odnosiła się do tego, którzy pracodawcy mogą korzystać z ustawowego zwolnienia z wpłat na PFRON. Ich listę zawiera art. 21 ust. 2e u.r.o.n. Znajdują się na niej niedziałające dla zysku: domy pomocy społecznej (pkt 1), hospicja (pkt 2), zakłady opiekuńczo-lecznicze (pkt 2a) oraz publiczne i niepubliczne jednostki organizacyjne, których wyłącznym przedmiotem działalności jest rehabilitacja społeczna i lecznicza, edukacja lub opieka nad osobami niepełnosprawnymi (pkt 3). Natomiast z pytaniem do PFRON, czy spełnia kryteria do uznania za taki podmiot, wystąpił pracodawca, który prowadzi zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy. Jego zdaniem, ze względu na prowadzoną działalność może być traktowany zarówno jako zakład opiekuńczo-leczniczy, jak i jednostka organizacyjna wspierająca osoby niepełnosprawne. Jednak fundusz odpowiedział, że zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy nie jest uprawniony do zwolnienia z wpłat, bo nie spełnia ustawowych kryteriów. Powołał się przy tym na przepisy o działalności leczniczej, które traktują jako dwa odrębne podmioty zakłady opiekuńczo-lecznicze i pielęgnacyjno-opiekuńcze. Pracodawca nie spełnia też wymogów wynikających z art. 21 ust. 2e pkt 3 nakazującego, aby jednostka świadczyła usługi dla osób niepełnosprawnych, których dysfunkcja zdrowotna znajduje potwierdzenie w odpowiednich orzeczeniach.

RAMKA 13. Decyzja prezesa PFRON w sprawie interpretacji art. 21 ust. 2e u.r.o.n. z 13 października 2017 r. (znak DW.0.50.18.2017.RCZ) ⒸⓅ

[...] Wykładnia logiczno-językowa, jak i celowościowa powyższego przepisu prowadzi do wniosku, iż ust. 2e pkt 21 dotyczy pracodawców, którzy są lub prowadzą zakłady opiekuńczo-lecznicze. O możliwości skorzystania ze swego rodzaju przywileju zawartego w tym przepisie decyduje fakt wykonywania danego rodzaju działalności, poparty odpowiednimi wpisami urzędowymi. [...]

Stosownie natomiast do treści przepisu art. 12 ust. 1 ustawy o działalności leczniczej, stacjonarnych i całodobowych świadczeń zdrowotnych innych niż szpitalne udziela się w przypadku świadczeń, o których mowa w art. 9 ust. 1 w zakładzie opiekuńczo-leczniczym - pkt 1, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym - pkt 2, w zakładzie rehabilitacji leczniczej - pkt 3, w hospicjum - pkt 4.

Jak wynika z powyższego, ustawodawca dokonał rozróżnienia na zakłady opiekuńczo-lecznicze (art. 12 ust. 1 pkt 1) i zakłady pielęgnacyjno-opiekuńcze (art. 12 ust. 1 pkt 2), przypisując im inne zadania do realizacji. Tym samym nie można uznać, że są to tożsame podmioty, co ma decydujące znaczenie w przedmiotowej sprawie. [...]

W związku z tym wnioskodawca, prowadząc zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy, nie podlega zwolnieniu z wpłat na PFRON na podstawie art. 21 ust. 2e pkt 2a u.r.o.n. [...]

W myśl art. 1 u.r.o.n. ustawa dotyczy osób, których niepełnosprawność została potwierdzona orzeczeniem: o zakwalifikowaniu przez organy orzekające do jednego z trzech stopni niepełnosprawności określonych w art. 3 lub o całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy na podstawie odrębnych przepisów lub o niepełnosprawności, wydanym przed ukończeniem 16. roku życia.

Zatem wnioskodawca, stwierdzając niepełnosprawność pacjentów jedynie na podstawie punktacji w skali Barthla, nie posiadając dokumentów potwierdzających niepełnosprawność u tych osób w rozumieniu przepisów u.r.o.n., nie spełnia ustawowych wymogów uprawniających do zwolnienia z wpłat na PFRON.

Należy pamiętać, że podstawą skorzystania ze zwolnienia z wpłat na PFRON na mocy art. 21 ust. 2e pkt 3 u.r.o.n. jest - oprócz działalności non profit - świadczenie usług wyłącznie osobom niepełnosprawnym, a więc posiadającym orzeczenia o niepełnosprawności. [...]

ⒸⓅ

@RY1@i02/2018/023/i02.2018.023.050000100.802.jpg@RY2@

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl