Obiekty kościelne również mogą być ekologiczne

- Wspieranie inwestycji proekologicznych nie jest zarezerwowane tylko dla samorządów, urzędów, szpitali, szkół i przedsiębiorców. Coraz częściej widzimy, że na takie przedsięwzięcia decydują się parafie - podkreśla Bernard Błaszczyk, wiceminister środowiska.

Bernard Błaszczyk zwraca uwagę na dużą rolę księży zaangażowanych w ochronę najbliższego środowiska. Coraz częściej właśnie wśród duszpasterzy ekolodzy znajdują sojuszników, zarówno w sprawach takich jak właściwe postępowanie ze śmieciami, walka z dzikimi wysypiskami, piętnowanie ekologicznych zaniedbań, jak i w promowanie pozytywnych działań służących ekologicznym zachowaniom.

W ocenie ministra Bernarda Błaszczyka zastosowanie nowoczesnych proekologicznych rozwiązań w obiektach parafialnych jest dla mieszkańców gmin najlepszym wzorem do naśladowania w codziennym życiu.

W ciągu ostatnich trzech lat ze wsparcia WFOŚiGW z Katowic na działania proekologiczne podejmowane przez instytucje kościelne przeznaczono ponad 13 mln zł. Skorzystało z tej okazji już blisko 80 parafii i instytucji kościelnych w województwie śląskim. W wielu budynkach udało się, dzięki finansowej pomocy WFOŚiGW, zainstalować solary, ogniwa fotowoltaiczne, pompy ciepła, przeprowadzić termomodernizacje i renowacje zabytkowych parków czy zorganizować ekologiczne, prozdrowotne wyjazdy dzieci.

- Wiele jest pozytywnych przykładów wykorzystania naszych środków dla wspólnego dobra, np. przy budowie instalacji solarnej w katowickim obiekcie Caritasu czy w Domu Spokojnej Starości im. Brata Alberta i Matki Bernardyny prowadzonym przez Zgromadzenie Sióstr Albertynek w Żabnicy - podkreśla Gabriela Lenartowicz, prezes Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach.

Dotacja z funduszu na zmodernizowanie systemu ogrzewania trafiła także do kościoła pw. św. Michała Archanioła w Bytomiu-Suchej Górze. Niemałe środki przeznaczono również na termomodernizację oraz montaż nowoczesnego, ekologicznego ogrzewania w największym sanktuarium na Żywiecczyźnie - klasztorze i kościele oo. franciszkanów w Rychwałdzie. W kościele pw. Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Jaworznie zamontowano 312 dużych paneli fotowoltaicznych produkujących energię elektryczną wykorzystywaną do oświetlenia i ogrzewania budynku świątyni. Dotację na odtworzenie i pielęgnację zabytkowego parku otrzymało też Zgromadzenie Córek Bożej Miłości w Bielsku-Białej.

Jakie projekty instytucji kościelnych mogą uzyskać dofinansowanie?

Instytucje kościelne chcące skorzystać ze wsparcia WFOŚiGW muszą spełnić, tak jak inne podmioty, określone warunki. Wspierane mogą być projekty z zakresu:

Ochrony atmosfery i ograniczenia emisji pyłowo-gazowej:

- Inwestycje polegające na budowie lub zmianie systemu ogrzewania na bardziej efektywny ekologicznie i energetycznie.

W ramach tego działania możliwa jest modernizacja lub wymiana źródła ciepła na bardziej przyjazne dla środowiska, modernizacja lub wymiana wewnętrznej instalacji grzewczej, zabudowa instalacji wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła.

- Termoizolacja budynków w zakresie wynikającym z audytu energetycznego.

W ramach tego działania możliwe jest docieplenie ścian zewnętrznych, stropodachów, podłóg oraz wymiana okien i drzwi zewnętrznych. Warunkiem ubiegana się o dofinansowanie w tym zakresie jest m.in. posiadanie audytu energetycznego.

- Wdrażanie projektów z zastosowaniem odnawialnych i alternatywnych źródeł energii.

W ramach tego działania możliwa jest zabudowa instalacji solarnych do wspomagania przygotowania ciepłej wody, zastosowanie pomp ciepła i kotłów na biomasę do ogrzewania i przygotowania ciepłej wody, inne przedsięwzięcia polegające na wykorzystaniu odnawialnych źródeł energii jak zabudowa instalacji fotowoltaicznych.

Ochrony przyrody i krajobrazu:

Leczenie, pielęgnacja i odtwarzanie drzewostanu na obszarach chronionych, takich jak: parki krajobrazowe, rezerwaty przyrody, zespoły przyrodniczo-krajobrazowe, parki wpisane do rejestru zabytków, parki o charakterze regionalnym.

Edukacji ekologicznej:

Edukacja ekologiczna zarówno dzieci i młodzieży, jak i dorosłych mieszkańców województwa śląskiego. W ramach tego działania możliwe jest dofinansowanie warsztatów ekologicznych, konkursów ekologicznych, programów edukacji ekologicznej, seminariów, sympozjów, konferencji, przedsięwzięć związanych z obchodami Dnia Ziemi, Ochrony Środowiska, Sprzątania Świata, kampanii i akcji edukacyjno-informacyjnych.

Profilaktykę zdrowotną dzieci realizowaną w trakcie wyjazdów śródrocznych na zielone szkoły, profilaktykę zdrowotną dzieci realizowaną w trakcie wyjazdów w okresie wakacji i ferii zimowych, profilaktykę specjalistyczną dla dzieci realizowaną w trakcie wyjazdów (np. ołowica, schorzenia układu oddechowego, alergie, choroby nowotworowe, cukrzyca).

Usuwania azbestu:

Zadania polegające na demontażu, transporcie i unieszkodliwianiu wyrobów zawierających azbest, np.: płyty eternitowe faliste, płyty, okładziny ścian, elementy zabudowy balkonów, ogrodzeń.

Cystersi przebywali w Rudach od 1258 r. Do opuszczenia kompleksu zostali zmuszeni w 1810 r., po dekrecie o sekularyzacji Fryderyka Wilhelma III. Nowymi właścicielami stali się książęta raciborscy. Cały kompleks, oprócz barokowej Kaplicy Maryjnej z obrazem, został poważnie zniszczony w pożarze w 1945 r. Po wojnie odbudowano tylko kościół Wniebowzięcia NMP, przywracając jego wnętrzom pierwotny, gotycki kształt. Prace w pozostałej części opactwa rozpoczęły się po 1998 r., kiedy gliwicka kuria przejęła od państwa cały obiekt.

Trwający sześć lat remont realizowany został m.in. dzięki środkom unijnym, resortu kultury, EkoFunduszu i Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska, który przeznaczył środki na zmodernizowanie gospodarki cieplnej.

Modernizacja gospodarki cieplnej w zespole klasztorno-pałacowym objęła likwidację dotychczasowych źródeł ciepła opalanych gazem lub paliwem stałym, w zamian kompleks zyskał nowe źródło ogrzewania dzięki sondom geotermalnym oraz instalacji kolektorów słonecznych. W obiektach zainstalowano niskoparametrową preizolowaną sieć cieplną rozprowadzającą ciepło do poszczególnych obiektów wraz z zabudową węzłów cieplnych. Zbudowano również wewnętrzną instalację centralnego ogrzewania (ogrzewanie podłogowe, grzejnikowe, nagrzewnice powietrzne) i wentylacji mechanicznej. Wymieniono także stolarkę okienną i drzwiową.

Powstała mała oczyszczalnia ścieków oraz separator wody deszczowej. Na skutek tego zmniejszeniu uległa emisja zanieczyszczeń pyłowo-gazowych do atmosfery - zwłaszcza pyłu o 23 ton rocznie, dwutlenku siarki o 10 ton rocznie i tlenków węgla o blisko 1700 ton rocznie. Zmniejszyło się także roczne zapotrzebowanie na energię cieplną o 5673 GJ, czyli o 58 proc.

Dawny pałac książęcy stał się domem rekolekcyjnym z 90 miejscami noclegowymi i pomieszczeniami technicznymi, a dawny pałac opata domem pracy twórczej z salami warsztatowymi i konferencyjnymi oraz częścią muzealno-wystawienniczą.

Łączne dofinansowanie ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach wyniosło 77,6 proc. kosztów kwalifikowanych zadania, z czego 3,6 proc. stanowiła dotacja w kwocie 150 000 zł, 74 proc. stanowiła pożyczka w kwocie 3 033 888 zł. Pozostałe środki pochodziły z EkoFunduszu 3 067 899,17 zł i ZPORR 1 122 150 zł oraz wkładu własnego inwestora.

Instalacja fotowoltaiczna, która stanęła na dachu kościoła, to największa z czterech zarejestrowanych obecnie w Polsce. Do jej budowy wykorzystano 312 modułów fotowoltaicznych o sprawności sięgającej ok. 14,8 proc.

Napięcie stałe występujące na zaciskach modułów jest przekształcane na napięcie przemienne 230 V, dzięki czemu możliwe jest wykorzystanie produkowanej energii do zasilania odbiorników, np. oświetlenia czy ogrzewania obiektu.

W okresie letnim, kiedy produkcja energii jest wyższa od zapotrzebowania obiektu, nadmiar jest sprzedawany do sieci energetycznej. Produkcja energii z całej instalacji w słoneczny dzień wynosi około 300 - 400 kWh, rocznie daje to ok. 65 000 kWh. Trwałość instalacji przewidziana jest na 25 - 30 lat.

Efektem ekologicznym inwestycji jest zmniejszenie emisji zanieczyszczeń pyłowo-gazowych emitowanych do atmosfery. Zmniejszono emisję pyłu o 27 kg, dwutlenku siarki o 290 kg, tlenków azotu o 171 kg, tlenku węgla o 213 kg, a dwutlenku węgla o 93 877 kg.

Dofinansowanie Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach wyniosło 72 proc. kosztów kwalifikowanych zadania, z czego 25 proc. stanowiła dotacja w wysokości 282 333 zł, 47 proc. to pożyczka w wysokości 535 961 zł. Pozostałe koszty pokryto ze środków własnych.

Dom Rekolekcyjny Archidiecezji Katowickiej im. bp. Stanisława Adamskiego w Wodzisławiu Śląskim-Kokoszycach znajduje się w zespole dworsko-parkowym. Barokowy pałac wzniesiony został w 1893 r. Ze względu na swój walor historyczny, architektoniczny i przyrodniczy zespół jest wpisany do rejestru zabytków województwa śląskiego.

Pałac niedawno przeszedł sześcioletni, gruntowny remont. Zmodernizowano nie tylko mury, ale też instalację wodno-kanalizacyjną, elektryczną oraz centralnego ogrzewania, wykorzystując nowoczesne i ekologiczne technologie.

Priorytetową sprawą stała się oszczędność energii, minimalizacja kosztów utrzymania obiektu, zmniejszenie emisji zanieczyszczeń pyłowo-gazowych. W obiekcie zmodernizowano system grzewczy. W miejsce starej kotłowni węglowej stanęła nowa, zasilana biomasą (zrębki drewna pozyskiwane z okalającego budynek parku). Całość systemu dopełnia pompa ciepła z kolektorem gruntowym pionowym. Koszty roczne eksploatacji obiektu zmniejszyły się o 48 proc.

W efekcie wymiany systemu rocznie nastąpiło zmniejszenie emisji zanieczyszczeń pyłowo-gazowych do atmosfery. Emisja pyłu została ograniczona o 4151 kg, dwutlenku siarki o 2458 kg, tlenków azotu o 8,5 kg, tlenku węgla o 8693 kg, a dwutlenku węgla o 388 000 kg.

Inwestycja została sfinansowana ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach w wysokości 56 proc. kosztów kwalifikowanych inwestycji, w tym 31 proc. stanowiła pożyczka w wysokości 273 869 zł, 25 proc. dotacja w wysokości 229 063 zł. Pozostałe środki stanowiły wkład własny inwestora.

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach jest podstawowym źródłem finansowania działań i projektów proekologicznych realizowanych przez samorządy lokalne oraz podmioty gospodarcze działające w województwie śląskim. Nie byłaby możliwa likwidacja największych zagrożeń śląskiego otoczenia bez działań Funduszu, który nie tylko wspomaga rozmaite inicjatywy proekologiczne, ale także sam jest wielu takich przedsięwzięć inicjatorem

Jacek Tarczyński