W 2010 r. firmy ukarano na ok. 700 tys. zł

Walka z szarą strefą w gospodarowaniu odpadami jest dla mnie jedną z najważniejszych kwestii, dlatego inicjatywę jej ograniczenia podjęliśmy już od jesieni 2010 r. Ministerstwo Środowiska zorganizowało wówczas cykl szkoleń dla administracji i służb kontrolnych z zakresu gospodarowania odpadami, w którym udział wzięli przedstawiciele Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska, wojewódzkich inspektoratów ochrony środowiska, urzędów kontroli skarbowej, urzędów marszałkowskich i policji. Przeszkolono ponad 200 osób, przekazując im niezbędną wiedzę merytoryczną do podjęcia działań, żeby skutecznie eliminować nieprawidłowości na tym rynku. Dodatkowo przeprowadziliśmy też szkolenia z pracownikami organów ścigania. Planujemy także włączyć prokuraturę do szkoleń i innych działań na rzecz walki z szarą strefą. Chcę podkreślić, że pracownicy resortu środowiska współpracują z właściwymi służbami m.in. podczas przeprowadzanych kontroli. Stawiamy na współpracę i przekazywanie praktycznej wiedzy, tylko w ten sposób możemy skutecznie walczyć z szarą strefą w gospodarce odpadami.

Kontrole wojewódzkich inspektoratów ochrony środowiska w zakresie gospodarki odpadami elektrycznymi i elektronicznymi wykonywane są prawidłowo, zgodnie z ich uprawnieniami, przy wykorzystaniu wszelkich dostępnych w prawie polskim środków oddziaływania w przypadkach stwierdzenia naruszeń. Od 2010 roku kontrole zakładów przetwarzania są jednym z priorytetów kontrolnych. Działania te są reakcją na sygnały dotyczące nieprawidłowości w funkcjonowaniu sytemu gospodarowania zużytym sprzętem, polegających na fałszywej dokumentacji poświadczającej zbieranie, przetwarzanie, odzysk bądź recykling odpadów czy oferowaniu stawek za przetworzenie zużytego sprzętu poniżej rzeczywistych kosztów. Dlatego opracowaliśmy strategię kontroli, która zwiększa skuteczność likwidacji szarej strefy.

Przede wszystkim inspekcja reaguje w możliwie najkrótszym czasie na każdy wniosek o interwencję, doniesienie prasowe, dane uzyskane z policji czy przesłany anonim. W miarę możliwości wykonywane są kontrole krzyżowe między wybranymi zakładami przetwarzania a podmiotami dostarczającymi zużyty sprzęt i dokonującymi recyklingu czy odzysku odpadów wytworzonych ze zużytego sprzętu. Istotą tej strategii jest też pogłębianie współpracy w zakresie działań kontrolnych na szczeblu wojewódzkim z innymi organami, zwłaszcza urzędami skarbowymi, policją, prokuraturą, nadzorem budowlanym, Państwową Strażą Pożarną, Inspekcją Sanitarną, Państwową Inspekcją Pracy i kierowanie do nich wystąpień w każdym przypadku stwierdzenia naruszeń prawa w obszarze ich kompetencji.

Są jednolite wytyczne do przeprowadzania przez Inspekcję Ochrony Środowiska kontroli zakładów przetwarzania zużytego sprzętu, które zapewniają wyższą skuteczność działań kontrolnych. Inspekcja corocznie prowadzi kontrole podmiotów uczestniczących w rynku gospodarowania ZSEE, w tym każdego zakładu przetwarzania, pod kątem prawidłowości gospodarowania odpadami ze zużytego sprzętu. Dodatkowo wykonywane są kontrole podmiotów podejrzewanych o działanie w szarej strefie. W każdym przypadku stwierdzenia naruszeń wymogów dotyczących środowiska stosowane są konsekwentnie dostępne prawem środki oddziaływania, w tym wymierzane są kary pieniężne, przykładowo w 2010 r. wydano już 56 decyzji karnych na kwotę ponad 700 tys. zł, a wszczętych zostało dalszych 20 postępowań w tej sprawie. Jeśli podczas prowadzenia kontroli inspekcja ma wątpliwość co do prawidłowości działalności kontrolowanego, to zawiadamia (jeśli sprawa jest poza jej kompetencjami) policję czy organa skarbowe.

To byłoby skuteczne rozwiązanie problemu walki z szarą strefą: mniej biurokracji przez połączenie odrębnych dotąd instytucji, więcej skuteczności i etatów na kontrolę i szansa na większe bezpieczeństwo ekologiczne. Mamy gotową koncepcję utworzenia agencji - pracujemy teraz nad przekonaniem pozostałych członków rządu, że to najkorzystniejsze rozwiązanie.

Wprowadzający sprzęt muszą prowadzić publiczne kampanie edukacyjne, które mają podnosić świadomość ekologiczną społeczeństwa w zakresie prawidłowego gospodarowania odpadami, w tym zużytego sprzętu. Mają one także wpłynąć na zwiększenie poziomu zbierania odpadów tego typu z gospodarstw domowych. Obowiązek ten jest realizowany przez wprowadzających bądź organizacje odzysku sprzętu elektrycznego i elektronicznego w formie konkursów, konferencji, spotkań, szkoleń czy billboardów, plakatów. Są także organizowane akcje mające na celu zbieranie ZSEE, rozdawanie ulotek i broszur informacyjnych. Ale jasne jest, że edukacji i zmian w nawykach i postawach potrzebujemy wciąż i tylko w ten sposób możemy realnie wpływać na zmiany.

Polska, podobnie jak Komisja Europejska oraz Rada Unii Europejskiej, popiera docelowe osiągnięcie zbierania zużytego sprzętu na poziomie 65 proc. liczonego od sprzętu elektrycznego i elektronicznego wprowadzonego na rynek. Z kolei Parlament Europejski chce osiągnięcia 85 proc. liczonych od wytworzonego zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego. Według naszych ekspertyz wyliczanie poziomów zbierania od wytworzonego zużytego sprzętu jest niewłaściwe, gdyż zbieranie go w oparciu o sprzęt wprowadzony na rynek bardziej mobilizuje wprowadzających, a co za tym idzie biorą oni większą odpowiedzialność za tego typu sprzęt. Ponadto ilość wytwarzanego zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego nie jest znana, wobec czego należałoby ją oszacować. To może spowodować przeszacowanie albo niedoszacowanie. Poziomy zbierania powinny być ustanowione najpierw na poziomie 45 proc., który to poziom powinien zostać osiągnięty w ciągu 6 lat po wejściu w życie dyrektywy. Następnie dojście do poziomu 65 proc. powinno nastąpić w ciągu 8 lat od wejścia w życie dyrektywy.

@RY1@i02/2011/101/i02.2011.101.214.004a.001.jpg@RY2@

Fot. Wojciech Górski

prof. Andrzej Kraszewski, Minister Środowiska

Rozmawiał Łukasz Kuligowski