Przetrzebione wiatraki złapią świeży powiew?

Krzysztof Kwiatkowski, prezes NIK

Rząd ponownie szykuje zmiany w regulacjach dotyczących farm wiatrowych i innych odnawialnych źródeł energii. Już zapowiedziana nowelizacja ma tchnąć życie w dogorywającą w ostatnich latach branżę.

Według GUS, zamiast wymaganego prawem 15-proc. udziału OZE w miksie energetycznym mamy obecnie ponad 11 proc. A taki rozdźwięk już wkrótce oznaczać może miliardowe straty dla budżetu i grozi nam konfrontacją z Brukselą. Ziszczeniu się tego czarnego scenariusza ma przeciwdziałać najnowsza projektowana ustawa o OZE. Rada Ministrów ma ją przyjąć jeszcze w tym kwartale, dzięki czemu mogłaby ona możliwie jak najszybciej trafić do parlamentu – wynika z aktualnego wykazu prac legislacyjnych rządu. Za opracowanie dokumentu ma odpowiadać wiceminister energii Grzegorz Tobiszowski.

Ustawa ma pozwolić zrealizować zadania określone w polityce energetycznej Polski do 2020 r. poprzez „zmniejszenie obciążeń odbiorców końcowych z tytułu systemów wsparcia odnawialnych źródeł energii oraz rosnących cen energii elektrycznej”. W praktyce oznaczałoby to zielone światło dla przeprowadzenia aukcji na zakup energii elektrycznej z OZE. Obecnie ich przeprowadzenie blokuje brak rozporządzeń Ministerstwa Energii, w których to określone zostałyby parametry aukcji zaplanowanych na ten rok. W przepisach przejściowych nowelizacji wskazane miałyby zostać maksymalne ilości i wartości energii będącej przedmiotem sprzedaży oraz sposób wyznaczania cen referencyjnych (maksymalnej wartości oferty, którą może złożyć wytwórca).

Lepiej późno niż wcale

Komunikat o pracach nad nowelizacją pojawił się dzień po tym jak prezes Najwyższej Izby Kontroli Krzysztof Kwiatkowski zapowiedział, że NIK weźmie pod lupę działania administracji rządowej w kwestii rozwoju energetyki wiatrowej. Zapowiedziana kontrola doraźna ma przynieść odpowiedź na pytanie, czy rząd wysłuchał i zrealizował jakiekolwiek wnioski, które Izba przedstawiła w swoich poprzednich raportach dotyczących energetyki. A tych było w ostatnich latach ponad 30 i trudno powiedzieć, by były one pochlebne dla rządu.

– Zbadamy skuteczność wsparcia nowych rozwiązań i dotychczas stosowanych. Ze szczególną uwagą potraktujemy rozwój energetyki wiatrowej, wsparcie dla tej branży, bariery i perspektywy. Przyjrzymy się realności planów jej rozwoju. W rezultacie chcemy ocenić możliwości rozwoju OZE w elektroenergetyce, a w ewentualnych wnioskach zawrzeć rekomendacje do usunięcia zidentyfikowanych przeszkód – mówi nam Sławomir Grzelak, dyr. departamentu gospodarki, Skarbu Państwa i prywatyzacji w NIK.

Sęk w tym, że część zagrożeń, z którymi dziś się mierzymy, była już przewidywana przez NIK i ostrzegano przed nimi w poprzednich latach. Chociażby o konieczności zaspokojenia rosnących potrzeb energetycznych i budowy nowych mocy wytwórczych przedstawiciele Izby mówili już w marcu 2015 r. Wnioski pokontrolne Izby nie przełożyły się jednak na zmianę polityki rządu.

O tym, że nie jest to pojedynczy przykład, mówi też Grzegorz Wiśniewski, prezes Instytutu Energetyki Odnawialnej (IEO). Przypomina, że głosy sygnalistów, którzy alarmowali, że w obecnym tempie nie osiągniemy planowanego celu udziału OZE, były całkowicie ignorowane od miesięcy, jak nie lat. – Nawet po opublikowaniu raportów NIK-u Ministerstwo Energii przekonywało, że się wyrobimy, bo wskaźniki nam rosną. Jak na ironię zakrawa to, że w tym samym czasie swoje ustalenia przedstawił GUS i wynikało z nich, że jest zgoła odwrotnie, bo udział OZE spada – mówi ekspert.

Jeszcze więcej niestabilności

Wiadomość o kolejnych zmianach wzbudza jednak mieszane uczucia wśród ekspertów, którzy od dawna podkreślają, że największym problemem dotychczasowej polityki względem OZE jest właśnie nieprzewidywalność i ciągła zmienność prawa. Że nie ma roku bez zmian, co kilka miesięcy pojawiają się nowe pomysły.

– Branża potrzebuje stabilizacji, a ostatnie pół roku przyniosło m.in. nowe regulacje o wiatrakach na morzu. Weszła też ustawa umożliwiająca przeprowadzanie aukcji na dużą skalę – wymienia prezes Polskiego Stowarzyszenia Energetyki Wiatrowej Janusz Gajowiecki.

Rządzący upatrują dużych szans na poprawę sytuacji właśnie w inwestycjach na morzu. Zgodnie z planami miałyby się one pojawić już po 2030 r. Jednak zdaniem ekspertów, pomysły te mogą okazać się zbyt idealistyczne, a rząd powinien mierzyć siły na zamiary, bo już dużo bardziej rozwinięte od nas kraje przeszacowały swoje moce w przypadku budowy farm wiatrowych na morzu.

Naszym zachodnim sąsiadom z zaplanowanych 50 GW energii na morzu udało się ostatecznie, po weryfikacji lokalizacji (np. ukształtowania dna) zrealizować jedynie 15 GW. Tymczasem polski rząd dla tzw. energii offshore’owej zaplanował 10 GW. – Ile z tego zostanie zrealizowane, kiedy zaczniemy weryfikować wyznaczone lokalizacje? – zastanawia się Tomasz Podgajniak, wiceprezes Polskiej Izby Gospodarczej Energetyki Odnawialnej i Rozproszonej. I dodaje, że czas jest obecnie na wagę złota.

Wtóruje mu Wiśniewski z IEO, który podkreśla, że brak wystarczających mocy z OZE może dla nas oznaczać nawet 16 mld zł strat w budżecie rocznie. Tyle może nas bowiem kosztować statystyczny transfer energii z krajów, które mają nadwyżkę mocy. Szkopuł w tym, że na naszą niekorzyść działa nie tylko obecna polityka rządu, ale i sytuacja w Europie, która również złapała ostatnio zadyszkę w przypadku rozwoju OZE.

– Jeszcze kilka lat temu wydawało się nam, że większość krajów UE spełni wymogi OZE, ale teraz widać, że będzie pół na pół, bo rozwój OZE spowolnił. W efekcie będzie mniejsza podaż, a to przełoży się na ceny – mówi Wiśniewski. Przekonuje przy tym, że nie możemy wierzyć w taryfę ulgową ze strony Komisji Europejskiej.

Czarne paliwo na wykończeniu

Co do jednego eksperci i rząd są zgodni – rozwój odnawialnych źródeł energii nie jest magicznym panaceum, na które powinniśmy postawić w 100 proc., oczekując, że uda się nam dzięki temu zachować energetyczną, gospodarczą i polityczną autonomię. Rzecz w tym, że wszystkie te sfery są ze sobą ściśle połączone. Jak podkreśla Marcin Roszkowski, prezes Instytutu Jagiellońskiego – ponad jedna trzecia węgla wykorzystywanego w Polsce jest obecnie sprowadzana z zagranicy, głównie z Rosji. – Płacimy więc dwa razy, za import węgla i za prawa do emisji podczas jego spalania w elektrowniach – mówi.

Jednocześnie rząd przekonuje, że czarnego paliwa wystarczy nam jeszcze co najmniej na kilkadziesiąt lat. Zdaniem ekspertów o ile prawdą jest, że Polska posiada ogromne zasoby geologiczne węgla, to już ilość surowca, który będzie nam się opłacać wydobywać, uwzględniając rosnące koszty, jest dużo mniejsza.

JAP

Partner