Polska chemia jest doceniana za granicą

Liderem w udostępnianiu własnych technologii są Zakłady Azotowe w Tarnowie-Mościcach. Od lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku technologie chemiczne opracowane i eksploatowane przez tę spółkę są przedmiotem zainteresowania zagranicznych firm chemicznych. W obszarze eksportu myśli technicznej (know-how) zostały odpłatnie udostępnione takie technologie chemiczne, jak: wytwarzanie acetylenu z gazu ziemnego, krzemu polikrystalicznego, tworzywa sztucznego PTFE, cykloheksanonu z benzenu, kaprolaktamu z benzenu, cykloheksanonu z fenolu oraz tworzywa sztucznego poliacetalowego POM. Łącznie do tej pory Azoty Tarnów (ATT) zrealizowały 26 takich transakcji, a szacunkowe przychody z tego tytułu osiągnęły poziom rzędu 100 mln dol.

Najwięcej transakcji związanych było z technologią otrzymywania cykloheksanonu z benzenu, znaną pod handlową nazwą CYCLOPOL (według tej technologii otrzymuje się półprodukt używany następnie w procesie otrzymywania kaprolaktamu, a docelowo do produkcji tworzyw sztucznych - poliamidów).

Technologię wytwarzania cykloheksanonu z benzenu uruchomiono w Tarnowie we współpracy z Instytutem Chemii Przemysłowej w 1974 r., a następnie nieodpłatnie udostępniono ZA Puławy.

Porozumienie o zysku

W późniejszym czasie firmy te zawarły porozumienie, na jakich warunkach będą czerpać zyski z tytułu sprzedaży technologii wytwarzania produktów na bazie kaprolaktamu. Azoty Tarnów czerpią zyski ze sprzedaży tych technologii, ponieważ istnieje umowa, na mocy której polski proces produkcji kaprolaktamu oferowany jest na cały świat. Technologia ta była udostępniana już firmom z Czech, Słowacji, b. ZSRR, Hiszpanii, Włoch, Białorusi, Tajwanu, Indii oraz Korei Południowej. - Największym odbiorcą naszego know-how, jeśli chodzi o ilość zrealizowanych umów, jest indyjska firma Gujarat State Fertilizers & Chemical Ltd. (GSFC), z którą zawarliśmy cztery umowy - tłumaczy Hanna Węglewska, rzecznik ATT. Sygnotariuszami umów dotyczących udostępniania technologii Cyclopol do Indii były ATT i Instytut Chemii Przemysłowej w Warszawie, jak również ZAP, który jest udziałowcem mniejszościowym.

Obecnie tarnowska spółka oferuje zmodernizowaną wersję tej technologii znaną pod nazwą CYCLOPOL-bis, której jest wyłącznym właścicielem. Podobnie jak Puławy są wyłącznym właścicielem produkcji siarczanu hydroksyloaminy.

Początki współpracy z tą firmą sięgają 1986 roku, kiedy zmodernizowano kluczową część istniejącej wytwórni kaprolaktamu o zdolności produkcyjnej 20 tysięcy ton rocznie. Wybudowana przez GSFC w następnych latach kolejna wytwórnia kaprolaktamu, w części dotyczącej wytwarzania cykloheksanonu z benzenu, była licencjonowana już przez właścicieli procesu CYCLOPOL. W 1997 i w 2009 roku GSFC znów sięgnęła po polską technologię. - Szacunkowe przychody z tytułu odpłatnego udostępnienia procesu CYCLOPOL i CYCLOPOL-bis oraz technologii wytwarzania produktów na bazie kaprolaktamu wyniosły około 50 mln dol. - dodaje Hanna Węglewska.

Technologia wytwarzania tworzywa sztucznego polioksymetylenu (POM), której ATT jest jedynym właścicielem, była opracowana z instytutem nawozów sztucznych w Puławach. Ona również była przedmiotem kilkukrotnego odpłatnego udostępnienia, głównie na rynek azjatycki. Tarnów sprzedał ją m.in. firmie Chi Mei Co. z Tajwanu, firmie z Hanyang Chemicals Corp. z Korei Południowej oraz chińskim Yunnan Yuntianhua i Xinjiang Unichem Ltd. Łączne przychody z tego tytułu wyniosły około 35 mln dol.

Wspólny projekt

Ponadto Azoty Tarnów i Zakłady Azotowe w Puławach pracują nad wspólnym projektem, którego celem jest budowa nowej wytwórni kaprolaktamu w Azji. Obie firmy zawarły porozumienie dotyczące współpracy przy tym projekcie i zawiązania spółki celowej, która miałaby działać na terenie Tajwanu lub Chin. Ulokowanie zakładu do produkcji kaprolaktamu w tamtym rejonie ma uzasadnienie biznesowe. W ostatnich latach Grupa Kapitałowa Azoty Tarnów prowadzi politykę nakierowaną na tworzenie relacji biznesowych. Dziś rynek azjatycki, a w szczególności Chiny, jest głównym i najbardziej dynamicznym motorem rozwoju. Ze względu na znaczną przewagę popytu nad podażą jest najbardziej interesującym regionem dla eksporterów kaprolaktamu na świecie. Chiny mają roczny deficyt kaprolaktamu na poziomie 500 tys. ton, kolejne 300 tys. ton to deficyt Tajwanu, a konsumpcja na tamtym rynku rośnie najszybciej. Podczas gdy światowa dynamika wynosi ok. 4 proc., na rynku chińskim jest to ponad 8 proc.

Coraz bardziej restrykcyjne normy emisyjne oraz rosnące ceny surowców są głównymi przesłankami dla licznych projektów modernizacyjnych realizowanych obecnie na całym świecie. Również należąca do Puław firma projektowa Prozap posiada znaczące doświadczenie w projektowaniu i wdrażaniu systemów oczyszczania powietrza z sekcji granulacji mocznika. Jej rozwiązania z powodzeniem są wdrażane u takich gigantów chemicznych jak Sabic z Arabii Saudyjskiej.

W obszarze udostępniania własnych technologii mają się też czym pochwalić Zakłady Azotowe Kędzierzyn. Sprzedały one m.in. swoją technologię granulacji mechanicznej nawozów saletrzanych węgierskim zakładom Nitrogenmuvek Rt, Petfurdo. Wartość transakcji szacuje się na 0,5 mln euro.

Michał Duszczyk

michal.duszczyk@infor.pl